122 năm nữa tức năm 2148, người Việt được 2 lần đón Tết Nguyên đán?

Thông tin này xuất phát từ dữ liệu Âm lịch Trung Quốc kết hợp với các bảng tính thiên văn về chu kỳ Mặt trăng. Theo các tính toán này, năm 2148 được cho là sẽ xuất hiện hai tháng Giêng âm lịch, gồm tháng Giêng thông thường và tháng Giêng nhuận.

Cụ thể, mùng 1 tháng Giêng đầu tiên của năm Mậu Thân rơi vào Chủ nhật, ngày 21/1/2148 theo Dương lịch. Trong khi đó, mùng 1 tháng Giêng nhuận được xác định vào thứ Ba, ngày 20/2/2148.

Theo văn hoá Việt Nam và nhiều quốc gia khác ăn Tết âm lịch, thì ngày mùng 1 tháng Giêng (1/1 Âm lịch) hằng năm là ngày đón năm mới, còn gọi là Tết Nguyên đán, thời điểm mở đầu cho một năm âm lịch mới. Đây là ngày có ý nghĩa quan trọng nhất trong năm, gắn với các nghi lễ đón xuân, sum họp gia đình và cầu mong may mắn, bình an.

Theo Truyện bánh chưng trong sách Lĩnh Nam Chích Quái, tục đón Tết Nguyên đán của người Việt bắt nguồn từ truyền thống kính nhớ tổ tiên thời các vua Hùng. Ở một góc nhìn khác, Tết còn là kỳ nghỉ dài ngày của cư dân nền văn minh lúa nước, diễn ra sau khi mùa màng đã thu hoạch xong.

Sự giao hòa giữa tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và nhịp sinh hoạt nông nghiệp đã hình thành nên Tết cổ truyền, khởi đi từ chữ hiếu, chữ ân, rồi lan tỏa thành lễ nghi và niềm vui sum họp, dần trở thành phong tục bền chặt trong đời sống người Việt.

Tại Việt Nam, Tết Nguyên đán là kỳ nghỉ dài nhất trong năm đối với người lao động và học sinh. Bên cạnh những sinh hoạt quen thuộc như sum họp gia đình, thưởng thức các món ăn truyền thống, lì xì trẻ em và chúc Tết người thân, bạn bè, ngày đầu năm còn gắn liền với nhiều phong tục, kiêng kỵ.

Theo sách Đất lề quê thói, vào mùng 1 Tết, người dân miền Bắc thường tránh quét nhà, với quan niệm giữ lại tài lộc cho gia đình. Cũng trong ngày này, nhiều người đi lễ chùa cầu bình an, may mắn, đồng thời mua muối theo câu truyền miệng “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi”, như một cách lấy lộc đầu xuân cho cả năm mới.

Ngoài Việt Nam, Tết Nguyên đán (Âm lịch) còn được đón mừng tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ ở châu Á, với phong tục có khác nhau nhưng cùng chung ý nghĩa đón năm mới theo chu kỳ Mặt trăng.

Chia sẻ với truyền thông, nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) chia sẻ trên Báo Tiền Phong rằng, chúng ta ăn Tết để đón năm mới, chứ không phải để đón tháng Giêng.

Vì vậy, việc xuất hiện hai tháng Giêng không kéo theo hai cái Tết Nguyên đán. "Năm nhuận tháng Giêng được ăn hai cái Tết" chỉ là cách nói vui vẻ của cộng đồng mạng nhằm bày tỏ sự thích thú với hiện tượng Âm lịch hiếm gặp.

Vì sao nhuận hai tháng Giêng?

Tháng nhuận được đưa vào âm lịch nhằm giúp hệ thống lịch này không lệch quá xa so với lịch dương và quy luật thời tiết. Nguyên nhân là bởi một năm âm lịch, với 12 tháng trăng, thường ngắn hơn năm dương lịch khoảng 10 ngày, buộc phải bổ sung thêm một tháng sau những chu kỳ nhất định để cân bằng.

Trong âm lịch, mỗi tháng bắt đầu tại thời điểm “sóc” – khi Mặt trăng nằm giữa Trái đất và Mặt trời, khiến phần hướng về Trái đất không được chiếu sáng. Việc xác định tháng nhuận không diễn ra tùy tiện mà dựa trên 12 trung khí trong hệ thống 24 tiết khí, vốn được tính toán theo chuyển động của Trái đất quanh Mặt trời.

Thông thường, khoảng thời gian giữa hai kỳ Đông chí sẽ bao gồm 12 tháng âm có đầy đủ trung khí. Tuy nhiên, nếu xuất hiện 13 tháng âm, năm đó được coi là năm nhuận; và tháng không chứa trung khí sẽ được chọn làm tháng nhuận.

Các chuyên gia lưu ý, do quỹ đạo chuyển động của Trái đất chịu tác động từ nhiều yếu tố thiên văn, việc dự báo âm lịch trong khoảng thời gian rất xa vẫn có thể tồn tại sai số nhỏ. Dù vậy, cơ chế chèn tháng nhuận hiện nay vẫn được đánh giá là giải pháp tối ưu, giúp âm lịch phản ánh chính xác chu kỳ tròn – khuyết của Mặt trăng, đồng thời bảo đảm sự ổn định của mùa vụ, tiết khí và các sinh hoạt văn hóa truyền thống của người Việt.

Ví dụ như năm 2025 nhuận hai tháng Sáu, còn năm 2148 tức 122 năm nữa nhuận hai tháng Giêng cũng không có gì quá đặc biệt.

Những năm có tháng nhuận gần đây

Tần suất xuất hiện năm nhuận luôn là chủ đề thu hút sự quan tâm, do sự khác biệt rõ rệt giữa lịch Âm và lịch Dương. Với Dương lịch, quy ước tương đối đơn giản: cứ 4 năm có một năm nhuận, khi tháng 2 có thêm ngày 29. Riêng các năm tròn thế kỷ, điều kiện khắt khe hơn khi chỉ được coi là năm nhuận nếu chia hết cho 400.

Ngược lại, Âm lịch không tuân theo chu kỳ cố định như Dương lịch. Trung bình, khoảng 2–3 năm lại xuất hiện một năm nhuận, bởi trong chu kỳ 19 năm có 7 năm nhuận. Chính vì vậy, khoảng cách giữa các năm nhuận Âm lịch thường không đều nhau.

Trong những năm gần đây và sắp tới, các năm nhuận Âm lịch đáng chú ý gồm: 2023, 2025, 2028, 2031, 2033, 2036, 2039, 2042, 2044, 2047 và 2050. Trong đó, năm 2025 là năm nhuận với hai tháng 6 Âm lịch.

Theo quy tắc chu kỳ 19 năm, năm 2028 có số dư 14 khi chia cho 19, thuộc nhóm xác định năm nhuận, vì vậy đây là năm nhuận tháng 5 Âm lịch. Đáng chú ý, năm 2028 còn là năm hiếm hoi nhuận cả Âm lẫn Dương lịch, khi vừa có tháng nhuận Âm lịch, vừa xuất hiện ngày 29/2, được xem là một năm “nhuận kép”.