PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên Chủ nhiệm sáng lập bộ môn kỹ thuật hàng không của Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP HCM) được biết đến như người đặt nền móng đầu tiên cho ngành kỹ thuật hàng không tại Việt Nam.

Ông là một trong 50 kiều bào tiêu biểu được TP HCM vinh danh nhân dịp kỷ niệm 50 năm đất nước thống nhất vì có nhiều đóng góp quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển thành phố.

Người gieo hạt trong gió

Gần như trọn sự nghiệp, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống gắn bó với nghề giáo. Ông ví mình như hình ảnh “người gieo hạt trong gió”. Những “hạt giống” mà ông gieo không chỉ là kiến thức, mà còn là niềm đam mê và ý chí học hỏi cho nhiều thế hệ sinh viên.

Từ góc nhìn của một nhà giáo, ông cho rằng ngành Kỹ thuật Hàng không vẫn còn bị hiểu nhầm. Không đơn thuần là sửa chữa máy bay, đây là một lĩnh vực khoa học rộng lớn, bao gồm khí động lực học, vật liệu và kết cấu, cơ học bay, điều khiển, động cơ và thiết kế máy bay. Những kiến thức này không chỉ phục vụ ngành hàng không mà còn có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác như năng lượng, cơ khí, xây dựng hay vận tải.

Chính vì vậy, ông luôn mong muốn khơi gợi sự quan tâm của học sinh, sinh viên đối với ngành học này. Bởi theo ông, đam mê không phải lúc nào cũng rõ ràng ở tuổi 18, nhưng có thể được nuôi dưỡng nếu người học nhận ra giá trị và vẻ đẹp của tri thức.

PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhớ lại, ngày 18/4/1996, Bộ môn Kỹ thuật Hàng không của Trường Đại học Bách khoa TP HCM chính thức thành lập. Trong những tháng đầu, PGS Nguyễn Thiện Tống vừa biên soạn chương trình chi tiết cho từng môn học, vừa chủ động kết nối với cộng đồng trí thức Việt kiều để tìm kiếm tài liệu giảng dạy.

Tháng 9/1996, khóa sinh viên đầu tiên được tuyển sinh. Giai đoạn khởi đầu, bộ môn chỉ có một giảng viên. Việc giảng dạy và vận hành chương trình đều do ông đảm nhiệm. Phải đến nhiều năm sau, đội ngũ mới dần được bổ sung từ chính các sinh viên được đào tạo và gửi đi học tiếp ở nước ngoài.

Năm 1999, chương trình đào tạo tiếp tục được mở rộng với hệ Pháp – Việt, kéo dài 5 năm, bên cạnh chương trình giảng dạy bằng tiếng Việt. Việc đa dạng hóa chương trình giúp tăng khả năng tiếp cận chuẩn đào tạo quốc tế.

Đến nay, cả nước có khoảng 3.000 kỹ sư hàng không. Họ đang làm việc tại các hãng hàng không lớn như Vietnam Airlines, VietJet, Bamboo Airways, hay thậm chí tại các hãng quốc tế như Cathay Pacific, Japan Airlines, Air France…

Trong 11 năm làm Chủ nhiệm bộ môn, GS Nguyễn Thiện Tống đã trực tiếp viết thư giới thiệu cho hơn 100 kỹ sư trong tổng số 284 người tốt nghiệp được nhận học bổng học tiếp thạc sĩ, tiến sĩ tại nhiều quốc gia như Pháp, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Indonesia, Australia và Mỹ.

Quyết định dấn thân

GS.TS Nguyễn Thiện Tống sinh năm 1948 tại Quảng Trị, thuộc thế hệ du học sinh hiếm hoi của Việt Nam sớm tiếp cận đào tạo bài bản về kỹ thuật hàng không ở nước ngoài.

Năm 1965, sau khi đỗ tú tài tại Huế, ông nằm trong nhóm 25 sinh viên miền Nam nhận học bổng Colombo Plan sang Australia. Ông theo học ngành Kỹ thuật Hàng không tại University of Sydney. Sau 9 năm học tập và nghiên cứu, ông hoàn tất chương trình và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ở tuổi 27.

Thay vì tìm kiếm cơ hội làm việc tại nước ngoài như nhiều du học sinh cùng thời, ông lựa chọn trở về Việt Nam. Sau khi hoàn thành chương trình MPA tại Harvard, năm 1995 ông tham gia giảng dạy bán thời gian tại Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright.

Khi GS Trương Minh Vệ đề nghị ông xây dựng chương trình đào tạo Kỹ thuật Hàng không tại Trường Đại học Bách khoa TP HCM, một ngành học hoàn toàn mới, ông đã phải cân nhắc. Một bên là con đường nghiên cứu và giảng dạy kinh tế tại Chương trình Fulbright với mức lương 1.500USD, nơi ông có thể tham gia đóng góp chính sách; bên kia là một lĩnh vực hoàn toàn thiếu thốn từ cơ sở vật chất đến đội ngũ giảng dạy. Quyết định cuối cùng của ông mang tính dấn thân: chấp nhận thử thách, bởi khi ấy, ông là một trong số rất ít người có chuyên môn sâu về lĩnh vực này tại miền Nam.

“Lúc đó, tôi là người duy nhất ở Trường Đại học Bách khoa và ở miền Nam có trình độ hiểu biết đáng kể về kỹ thuật hàng không, đó là lý do tôi nhận lời. Một phần nữa, cũng là cơ hội để tôi đóng góp về chuyên môn khoa học kỹ thuật”, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhớ lại

Theo ông, điều quan trọng nhất với sinh viên ngành Kỹ thuật Hàng không không phải là năng lực ban đầu, mà là sự say mê. Ông so sánh việc học với rèn luyện thể thao: một người yếu vẫn có thể trở nên mạnh mẽ nếu kiên trì tập luyện.

“Tôi muốn vận động sinh viên học ngành Kỹ thuật Hàng không để sinh viên thấy ngành này có những điều hay ho, đáng để đam mê”, ông chia sẻ.

Từ con số gần như bằng không, GS.TS Nguyễn Thiện Tống đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành kỹ thuật hàng không tại Việt Nam. Ông đã mở đường, tạo ra những thế hệ tiếp nối, đưa tri thức Việt vươn xa trên bầu trời.