TS.BS Vũ Thị Thanh, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, sỏi mật là bệnh lý tiêu hóa thường gặp, hình thành do sự mất cân bằng các thành phần trong dịch mật. Bên cạnh yếu tố di truyền, chế độ ăn uống và lối sống được xem là những yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình hình thành cũng như tái phát sỏi mật.

Nhiều thói quen ăn uống khiến nguy cơ hình thành sỏi mật tăng nhanh

Dịch mật có màu nâu xanh, chứa cholesterol, phospholipid, lecithin, muối mật, sắc tố mật và nhiều hợp chất khác. Khi nồng độ cholesterol trong dịch mật tăng quá mức, cholesterol có thể kết tinh cùng muối canxi, lâu dần hình thành sỏi.

Hiện sỏi mật được chia thành 3 nhóm gồm sỏi cholesterol, sỏi sắc tố và sỏi hỗn hợp. Trong đó, sỏi cholesterol màu xanh chiếm khoảng 80% trường hợp.

Nhiều thói quen ăn uống hiện nay đang khiến nguy cơ hình thành sỏi mật tăng nhanh hơn, đặc biệt ở người thừa cân, rối loạn chuyển hóa hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh.

Ăn nhiều cholesterol và chất béo bão hòa: Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến dịch mật bị bão hòa cholesterol.

Các thực phẩm như nội tạng động vật (gan, lòng, tim, thận), mỡ động vật, da gà, da vịt hay thịt đỏ nhiều mỡ đều chứa hàm lượng cholesterol và chất béo bão hòa cao, dễ làm tăng cholesterol trong dịch mật.

Lạm dụng đồ ngọt và tinh bột tinh chế: Không chỉ chất béo, lượng đường dư thừa cũng có thể thúc đẩy quá trình hình thành sỏi mật.

Nước ngọt, trà sữa, nước trái cây đóng chai hay các loại bánh kẹo chứa nhiều đường tinh luyện có thể làm tăng insulin máu, kích thích gan tăng tiết cholesterol vào dịch mật.

Một số loại trái cây giàu fructose như mơ khô, lê, hồng đỏ, chuối tây, dưa hấu, dứa… nếu sử dụng quá nhiều cũng có thể làm tăng tổng hợp cholesterol.

Ăn ít chất xơ: Chất xơ giúp hạn chế tái hấp thu cholesterol và axit mật tại ruột, từ đó hỗ trợ đào thải cholesterol ra khỏi cơ thể. Chế độ ăn thiếu rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt sẽ làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật.

Nhịn ăn kéo dài và giảm cân cấp tốc: Nhiều người giảm cân bằng cách bỏ bữa hoặc nhịn ăn thời gian dài. Tuy nhiên, khi túi mật không được kích thích co bóp thường xuyên, dịch mật dễ bị ứ trệ, cô đặc và tạo thành bùn mật hoặc sỏi mật.

Ngoài ra, giảm cân quá nhanh còn khiến gan giải phóng lượng lớn cholesterol vào dịch mật để xử lý mỡ thừa, làm mất cân bằng thành phần dịch mật.

Sử dụng nhiều chất kích thích: Rượu bia, cà phê quá đậm đặc có thể ảnh hưởng đến chức năng gan mật, gây ứ trệ dịch mật và tạo điều kiện cho nhân sỏi hình thành.

Cắt bỏ hoàn toàn chất béo là sai lầm phổ biến

Tăng chất xơ hòa tan: Chất xơ hòa tan được xem là “khắc tinh” của cholesterol nhờ khả năng gắn với axit mật trong ruột, buộc gan phải sử dụng cholesterol trong máu để tổng hợp axit mật mới.

Các thực phẩm giàu chất xơ nên ưu tiên gồm: Yến mạch, gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt; Đậu bắp, súp lơ, cà rốt, atiso; Táo, lê, dâu tây, việt quất...

Không kiêng hoàn toàn chất béo:

Theo TS.BS Vũ Thị Thanh, việc cắt bỏ hoàn toàn chất béo là sai lầm phổ biến ở người bệnh sỏi mật. Thiếu chất béo khiến túi mật giảm co bóp, làm dịch mật bị ứ đọng.

Người bệnh nên ưu tiên chất béo không bão hòa từ dầu olive nguyên chất, hạnh nhân, óc chó, cá béo như cá hồi, cá mòi, cá trích...

Ưu tiên đạm thực vật và đạm trắng: Thay thế thịt đỏ bằng nguồn đạm dễ tiêu giúp giảm áp lực lên gan mật.

Các lựa chọn phù hợp gồm: Đậu phụ, đậu xanh, đậu lăng; Ức gà bỏ da, cá chép, cá nạc.

Bổ sung vitamin C và magie: Vitamin C và magie tham gia quá trình chuyển hóa cholesterol thành axit mật. Thiếu hụt hai vi chất này có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

Các thực phẩm nên tăng cường gồm: Cam, chanh, bưởi giàu vitamin C; Rau lá xanh đậm, ớt chuông, chuối giàu magie

Uống đủ nước, hạn chế đồ chiên rán: Uống đủ nước giúp dịch mật loãng hơn, hạn chế hiện tượng cô đặc tạo sỏi.

Trong khi đó, các món chiên rán ở nhiệt độ cao có thể tạo ra trans-fat – loại chất béo không chỉ làm tăng nguy cơ sỏi mật mà còn thúc đẩy viêm túi mật và rối loạn chuyển hóa.

Các chuyên gia lưu ý, nhiều trường hợp sỏi mật diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Nếu không phát hiện sớm, bệnh có thể gây viêm túi mật, nhiễm trùng đường mật, tắc mật hoặc viêm tụy cấp nguy hiểm.

>>> Mời quý độc giả xem thêm video Người dân sắp được khám sức khỏe định kỳ miễn phí khoảng 350.000 đồng/lượt: