Mỗi độ cuối xuân chuyển sang hè, các vùng đồi núi phía Bắc lại rộn ràng bước vào mùa thu hoạch mơ. Xuất hiện phổ biến tại Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng hay Bắc Kạn, quả mơ rừng từ lâu đã trở thành một nét hương vị đặc trưng của vùng cao. Trong đó, Mộc Châu và Vân Hồ thuộc tỉnh Sơn La được đánh giá là những thủ phủ mơ chất lượng nhất nhờ điều kiện thời tiết mát mẻ quanh năm, giúp trái mơ đạt độ thơm và hàm lượng tinh dầu vượt trội.
Khác với vẻ sặc sỡ của đào hay mận, mơ rừng sở hữu nét đẹp mộc mạc với lớp vỏ phủ lông tơ mịn màng. Khi chín, quả dần đổi từ màu xanh sang sắc vàng óng, tỏa ra hương thơm dịu mát tự nhiên. Dù vụ mùa tương đối ngắn, thường kéo dài từ tháng 4 đến hết tháng 5 và chỉ rải rác sang đầu tháng 6, loại quả này vẫn luôn thu hút lượng lớn người tiêu dùng tìm kiếm tại các chợ truyền thống lẫn thị trường trực tuyến ngay khi vừa lên kệ.
Sức hút lớn nhất của mơ rừng đến từ sự biến chuyển linh hoạt trong hương vị. Lúc còn xanh, trái mơ có độ giòn cùng vị chua gắt, rất thích hợp để chấm cùng muối ớt hoặc muối tôm ăn vặt. Khi chín tới, phần thịt quả trở nên mềm hơn, vị chua giảm dần nhường chỗ cho vị ngọt thanh cùng hậu vị thơm sâu.
Nhờ đặc tính này, mơ không chỉ dùng ăn trực tiếp mà còn là nguyên liệu tuyệt vời cho nhiều sản phẩm chế biến như siro, ô mai, mứt, rượu mơ, mơ muối hay mơ sấy dẻo. Đặc biệt, người dân vùng cao còn ứng dụng mơ xanh giã kèm muối, ớt và mắc khén để làm thức nước chấm đậm đà cho món luộc, đồ nướng, hoặc dùng mơ tươi kho cá, hầm thịt nhằm loại bỏ vị ngấy.
Về mặt thị trường, giá bán mơ rừng dao động tùy thuộc vào thời điểm thu hoạch và chất lượng quả. Ở giai đoạn đầu mùa, mơ xanh loại tuyển chọn có giá từ 60.000-70.000 đồng/kg, thậm chí chạm mốc 90.000 đồng/kg lúc nguồn cung khan hiếm. Đến thời điểm chính vụ, mức giá hạ nhiệt về khoảng 35.000-50.000 đồng/kg. Những cây mơ tự nhiên, thu hái lâu năm trong rừng sâu thường có giá nhỉnh hơn mơ trồng đại trà nhờ hương thơm đậm đà và số lượng giới hạn.
Nhận thấy tiềm năng thương mại cao, nhiều hộ gia đình miền núi đã chủ động nhân giống và mở rộng diện tích trồng mơ theo quy trình bài bản. Nhờ đặc tính sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh và tuổi thọ kéo dài hàng chục năm, cây mơ phát triển rất tốt trên đất đồi tơi xốp, dốc nhẹ trong nền nhiệt trung bình từ 18-25°C.
Cây nhân giống bằng phương pháp ghép hoặc chiết sẽ bắt đầu bói quả sau 3-4 năm và đạt sản lượng ổn định từ năm thứ 5 trở đi. Việc đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sẵn từ mơ đang giúp nâng cao giá trị nông sản địa phương, biến loại quả núi rừng mộc mạc này thành mặt hàng đặc sản đắt khách tại nhiều tỉnh thành trên cả nước.
