Liệu động vật có thể gọi nhau bằng tên như con người?

Khả năng sử dụng tên có thực sự chỉ tồn tại ở con người? Nhiều nghiên cứu cho thấy một số loài động vật có thể tạo ra những âm thanh riêng để nhận diện hoặc gọi các cá thể khác.

Cá heo mũi chai hiện là loài có bằng chứng thuyết phục nhất về khả năng này. Từ những năm 1960, các nhà khoa học đã phát hiện cá heo non tạo ra những tiếng huýt sáo đặc trưng và có thể duy trì âm thanh này trong thời gian dài.

umwdhbiepzzs7tmwzk5wis-1920-80png.jpg
Cá heo mũi chai có thể sử dụng những tiếng huýt sáo đặc trưng để gọi các cá thể khác trong đàn. (Ảnh: Brent Durand/Getty Images)

Các thí nghiệm phát lại âm thanh cho thấy cá heo có thể nhận ra những cá thể khác dựa trên đặc điểm của tiếng huýt sáo. Chúng cũng có thể bắt chước tiếng huýt sáo đặc trưng của cá thể khác để chủ động liên lạc. Điều này khiến các nhà nghiên cứu cho rằng tiếng huýt sáo có thể hoạt động tương tự tên riêng trong giao tiếp của con người.

Cá heo sống trong những cộng đồng xã hội phức tạp và thường xuyên hợp tác với nhau để thực hiện nhiều hoạt động. Trong môi trường như vậy, khả năng xác định chính xác một cá thể có thể đặc biệt hữu ích. Một tiếng huýt sáo riêng giúp chúng gọi đúng “người” mà mình muốn liên lạc, thay vì chỉ phát ra âm thanh chung cho cả đàn.

Voi châu Phi cũng là một ứng viên đáng chú ý. Một nghiên cứu sử dụng các thí nghiệm phát lại âm thanh cho thấy voi có thể sử dụng những tiếng rền trầm đặc trưng để hướng đến từng cá thể khác. Khi nghe âm thanh giống “tên” của mình, voi có xu hướng tiến đến gần nguồn phát hơn và phát ra nhiều tiếng kêu hơn.

hyd6cxdp5uz3davzajyyjm-1600-80jpg.jpg
Những con voi tại Khu bảo tồn quốc gia Samburu ở Kenya, có thể sử dụng những tiếng rền trầm đặc trưng cho từng cá thể. (Ảnh: Michael Pardo)

Tuy nhiên, bằng chứng về voi vẫn chưa đủ để tất cả các nhà khoa học thống nhất rằng chúng thực sự có “tên” theo nghĩa giống con người.

Một số loài chim cũng cho thấy khả năng tương tự. Vẹt đuôi dài mắt kính, một loài vẹt nhỏ sống ở khu vực Trung và Nam Mỹ, được phát hiện có thể sử dụng những âm thanh riêng để hướng đến các cá thể khác. Trong một khảo sát với khoảng 800 con vẹt nuôi, khoảng một nửa được chủ nuôi cho biết có sử dụng những âm thanh riêng để gọi người hoặc động vật mà chúng quen biết.

Tuy nhiên, vẹt nuôi sống cùng con người nên kết quả này khó có thể dùng để khẳng định rằng chúng thực sự hiểu khái niệm “tên” giống con người. Chúng có khả năng học âm thanh từ môi trường xung quanh và biết thời điểm sử dụng chúng, nhưng điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc chúng hiểu rằng một âm thanh đại diện cho một cá thể cụ thể.

Khỉ tamarin cũng từng được cho là có khả năng sử dụng những âm thanh giống tên. Một nghiên cứu cho thấy chúng hướng một số tiếng kêu nhất định đến những cá thể cụ thể và học những âm thanh này từ các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, một số nhà khoa học phản biện rằng các âm thanh này chưa chắc là tên, bởi khả năng xác định đúng cá thể chỉ đạt từ 16% đến 61% trong các thí nghiệm.

Trong một nghiên cứu công bố tháng 7/2026, nhà tâm lý học nhận thức Kelly Jaakkola và các cộng sự đề xuất ba tiêu chí tối thiểu để xác định hành vi đặt tên ở các loài động vật. Để được xem là “tên”, một âm thanh phải được dùng để gọi một cá thể cụ thể, con vật phát ra âm thanh đó phải hiểu nó gắn với cá thể ấy, và ít nhất hai con vật phải cùng nhận biết âm thanh đó là để chỉ cá thể đó.

Khi áp dụng những tiêu chí này vào các bằng chứng hiện có, cá heo mũi chai đang cho thấy trường hợp thuyết phục nhất. Voi, vẹt và khỉ tamarin đều có những dấu hiệu đáng chú ý nhưng vẫn cần thêm bằng chứng để chứng minh chúng thực sự sử dụng tên theo nghĩa biểu tượng.

Nếu động vật thực sự có khả năng gọi nhau bằng tên, phát hiện này có thể giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về quá trình tiến hóa của ngôn ngữ.

Bạch tuộc con dùng xúc tu 'tát' cá để bảo vệ mình

Khi gặp cá có tính chiếm lãnh thổ, bạch tuộc Brazil có thể đổi màu, giơ xúc tu và tung những cú “tát” để đáp trả.

Dưới làn nước nông ngoài khơi Brazil, rất nhiều những cuộc đối đầu kỳ lạ diễn ra giữa các loài động vật biển. Một bên là những con cá đang cố bảo vệ lãnh thổ, bên kia là bạch tuộc con với 8 xúc tu. Khi bị cá áp sát hoặc tấn công, bạch tuộc có thể bất ngờ vung xúc tu và “tát” thẳng vào đối thủ.

Nhưng các nhà khoa học phát hiện những cú tát này không phải hành động tấn công bừa bãi. Bạch tuộc dường như biết điều chỉnh cách phản ứng tùy vào loài cá mà chúng gặp.

k3h32hlfvep3lzrrkqee4p-1920-80png.jpg
Một con bạch tuộc rạn san hô Brazil đang quan sát một con cá ở gần. (Ảnh: Michaella Andrade)

Nhóm nghiên cứu đã ghi lại 101 cuộc chạm trán giữa 38 con bạch tuộc rạn san hô Brazil (Octopus insularis) còn non và 10 loài cá rạn san hô ở vùng nước nông ven bờ đông bắc Brazil cùng một số đảo ngoài khơi. Khi gặp những loài cá có tính chiếm lãnh thổ, chẳng hạn cá thia, cuộc chạm trán thường diễn ra rất nhanh và căng thẳng. Những con cá này có thể lao tới, đâm hoặc quét về phía bạch tuộc để xua đuổi chúng.

Bạch tuộc khi đó thường phản ứng bằng cách giật mình, thay đổi tư thế và đặc biệt là vung một xúc tu về phía cá. Những cú “tát” này dường như là cách chúng đáp trả khi bị cá gây hấn.

Trái lại, khi gặp những loài cá không có tính bảo vệ lãnh thổ như cá đuôi gai xanh, bạch tuộc thường không phản ứng quyết liệt. Những con cá này thường chỉ đi theo hoặc bơi vòng quanh bạch tuộc trong lúc nó kiếm ăn. Thay vì lao vào đánh nhau, bạch tuộc tiếp tục tìm kiếm thức ăn như không có chuyện gì xảy ra.

Theo các nhà nghiên cứu, điều đó cho thấy bạch tuộc không chỉ đơn giản phản ứng theo bản năng khi có cá xuất hiện. Chúng dường như có thể phân biệt tình huống và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.

Một phát hiện khác còn khiến hành vi này trở nên thú vị hơn. Khi đối đầu với cá có tính lãnh thổ, một số con bạch tuộc thay đổi hoa văn trên cơ thể, tạo thành kiểu màu mà nhóm nghiên cứu gọi là “half-blotch”.

Trong trạng thái này, những đốm trắng tròn xuất hiện ở phần cơ thể hướng về phía con cá. Các nhà nghiên cứu nhận thấy cá dường như có xu hướng lùi lại sau khi bạch tuộc thể hiện kiểu hoa văn đặc biệt này.

bfhbucnd6y8nbvp4ftyt4p-1600-80png.jpg
Một con bạch tuộc rạn san hô Brazil non ẩn mình giữa những rạn san hô. (Ảnh: Michaella Andrade)

Họ cho rằng hoa văn có thể đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo, nhưng hiện chưa thể khẳng định bạch tuộc chủ động tạo ra nó để gửi thông điệp cho cá hay đây chỉ là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi bị đe dọa.

Các nhà nghiên cứu còn nhận thấy mỗi con bạch tuộc dường như có một “tính cách” riêng. Một số con khá nhút nhát, trong khi những con khác phản ứng mạnh hơn khi gặp các loài vật xung quanh. Hiện nhóm nghiên cứu chưa biết những khác biệt này có liên quan đến tuổi, giới tính hay có duy trì ổn định theo thời gian hay không.

Điều thú vị là khi nhóm nghiên cứu quay phim bạch tuộc trong môi trường tự nhiên, chúng thường tỏ ra tò mò với máy quay, thậm chí vươn xúc tu chạm vào thiết bị. Một con còn lấy trộm quả chì dùng cho việc lặn của các nhà nghiên cứu rồi mang thẳng vào hang.

Các nhà khoa học cho rằng những quan sát mới giúp cho thấy hành vi của bạch tuộc phức tạp hơn chúng ta vẫn tưởng.

>>> Mời độc giả xem thêm video Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi:

Chiếc ngà của “kỳ lân biển” có cấu trúc khiến giới khoa học bất ngờ

Tưởng chỉ là một chiếc răng khổng lồ, ngà narwhal thực chất có cấu trúc xoắn kép độc đáo mà các nhà khoa học chưa từng thấy ở dạng tương tự.

Kỳ lân biển narwhal (Monodon monoceros) là một loài cá voi sống ở vùng biển Bắc Cực, nổi bật với chiếc ngà dài nhô ra phía trước đầu. Nhìn từ xa, chiếc ngà khiến narwhal có vẻ giống một sinh vật bước ra từ truyện cổ tích, nhưng thực chất đây là một chiếc răng phát triển đặc biệt. Một chiếc ngà có thể dài hơn 1,8m, thậm chí có trường hợp con đực sở hữu hai ngà.

narwhal-leadpng.jpg
Narwhal (Monodon monoceros) là một loài cá voi có răng sống ở vùng biển Bắc Cực, nổi bật với chiếc ngà dài nhô ra phía trước đầu.

Lạ kỳ cá mặt trăng- loài cá duy nhất giữ ấm trong môi trường lạnh

Cá mặt trăng có khả năng duy trì nhiệt độ cao hơn môi trường biển sâu nhờ hệ thống mạch máu đặc biệt, giúp săn mồi hiệu quả hơn trong điều kiện lạnh

Phần lớn các loài cá không tự duy trì nhiệt độ cơ thể giống động vật có vú. Điều này có liên quan trực tiếp đến cách chúng hô hấp. Thay vì lấy oxy từ không khí bằng phổi, cá hấp thụ oxy từ nước biển khi nước đi qua mang. Máu trong mang tiếp xúc với dòng nước lạnh nên nhiệt độ cơ thể của cá thường gần với nhiệt độ môi trường.

Điều này đặc biệt rõ ở những loài sống dưới biển sâu, nơi nước có thể lạnh hơn rất nhiều so với vùng biển gần mặt nước. Vì vậy, việc một con cá có thể duy trì cơ thể ấm hơn môi trường xung quanh từng được xem là điều khá khó xảy ra.

Đọc nhiều nhất

Tin mới