Tại buổi làm việc mới đây với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu khắc phục những khoảng trống trong việc lưu giữ lịch sử Việt Nam từ khi đất nước giành độc lập đến nay, nhất là lịch sử của quá trình kiến thiết, phát triển và biến đổi xã hội; đồng thời phải hình thành năng lực nhận diện và kiến tạo di sản của tương lai ngay từ khi những giá trị ấy bắt đầu được hình thành.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập đến trách nhiệm của thế hệ hôm nay không chỉ là bảo vệ những gì cha ông để lại, mà còn phải suy nghĩ nghiêm túc xem chúng ta sẽ để lại điều gì cho hàng trăm, hàng nghìn năm và mãi mãi về sau. Gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chính là bước chuyển trong tư duy về lịch sử dân tộc, không chỉ bảo tồn những gì đã có, mà phải chủ động kiến tạo ký ức quốc gia.

Từ Đại Việt sử ký toàn thư, Việt Nam sử lược đến các bộ Lịch sử Việt Nam, qua các công trình nghiên cứu, sách giáo khoa…, mà nhiều thế học sinh biết cha ông ta đã dựng nước, giữ nước, mở mang bờ cõi như thế nào.

Cũng qua sách sử, chúng ta biết đến các bậc tiền nhân Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…, những nhân vật lịch sử kiệt xuất, gắn liền với bối cảnh lịch sử của dân tộc và những chiến công hiển hách.

Bối cảnh lịch sử, sự kiện lịch sử dễ được ghi nhớ hơn khi người dân được tiếp cận qua những hình ảnh là thước phim tái hiện địa hình, dòng sông, địa danh lịch sử, đường hành quân và diễn diễn trận đánh.

Gợi nhắc những nội dung này là bởi, chúng ta đang thấy giới trẻ ngày nay thuộc lòng các câu chuyện kiếm hiệp trên không gian mạng, biết rõ các chiến binh Viking, samurai Nhật Bản và các vị thần Hy Lạp… Chỉ cần bật máy tính hoặc những trò chơi số trên điện thoại, những nội dung lịch sử nước ngoài hiện thị nhanh chóng trên màn hình người chơi.

Chúng ta đã được xem những thước phim do AI tái hiện trận Bạch Đằng, Rạch Gầm – Xoài Mút, hay những cá nhân kể sử như “Cảnh - Người kể sử”…, giúp người xem, người nghe được thấy những dữ liệu trước đây chỉ nằm trên trang sách thì giờ đây đã được chuyển hóa thành hình ảnh và âm thanh, trực quan và sống động. Theo dõi những nội dung này, dễ thấy số lượng xem và tương tác khá nhiều.

Cũng phải ghi nhận và cảm ơn những tác giả đã làm ra những nội dung số đó đã giúp nhiều người hiểu được những câu chuyện lịch sử. Tuy nhiên, những nội dung này chỉ là một phần trong kho tàng lịch sử Việt Nam đồ sộ. Hiệu quả truyền thông từ các nội dung số đã gợi mở cho chúng ta đổi mới cách thức truyền thông, kể chuyện lịch sử Việt Nam thông qua sản phẩm số hấp dẫn, trực quan, qua đó góp phần lưu giữ, lan tỏa giá trị lịch sử của dân tộc và khơi dậy lòng tự hào, yêu nước trong nhân dân.

Đó là những ký ức của quá khứ vọng về qua những thước phim. Thế còn những ký ức liên quan đến thời kỳ từ khi Việt Nam giành độc lập thì sao? Cũng tại buổi làm việc với Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc nhở cần phải khắc phục khoảng trống trong việc lưu giữ lịch sử Việt Nam từ khi đất nước giành độc lập đến nay, nhất là lịch sử của quá trình kiến thiết, phát triển và biến đổi xã hội…

Qua sử sách, chúng ta biết đến những cuộc kháng chiến, những chiến thắng, nhưng lịch sử của một đất nước không chỉ được tạo nên bởi những thời khắc chiến tranh. Đó còn là lịch sử của hòa bình, câu chuyện đất nước bước ra khỏi chiến tranh, từng bước kiến thiết, đổi mới và thay đổi diện mạo.

Hành trình ấy có những dấu mốc đặc biệt, ví như thời khắc Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đến công cuộc Đổi mới năm 1986 - một bước ngoặt có ý nghĩa đặc biệt, mở ra quá trình đổi mới tư duy, đổi mới mô hình phát triển, tạo nền tảng để đất nước có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay.

Bên cạnh những thước phim, tư liệu lịch sử quý giá thì những quyết sách lịch sử của các thời kỳ đó sẽ được hệ thống hóa và thể hiện như thế nào bằng công nghệ số, bảo đảm đúng bản chất lịch sử nhưng sinh động, hấp dẫn, gần hơn với công chúng? Đổi mới đã làm thay đổi làng quê, đô thị ra sao? Đời sống của người dân đã thay đổi như thế nào?... Những câu chuyện ấy được kể bằng những hình thức ra sao để thế hệ hôm nay có thể nhìn thấy, cảm nhận và hiểu rõ hơn về hành trình phát triển của đất nước?

Và ngày hôm nay, chúng ta nhận thấy đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, đó là Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đó là một loạt quyết sách chiến lược liên quan đến sắp xếp lại đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức quản trị, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính trị, lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo… đã trở thành những dấu mốc của lịch sử Việt Nam đương đại.

Từ 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh xuống còn 34 đơn vị hành chính không chỉ là một thay đổi về địa giới trên bản đồ. Đó là một quá trình tổ chức lại không gian phát triển, đặt ra những thay đổi về quản trị, kinh tế, xã hội và đời sống của người dân.

Việc tinh gọn bộ máy không đơn thuần là câu chuyện tổ chức. Nguồn lực tiết kiệm từ tinh giản bộ máy được dành cho đầu tư phát triển, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, thì chính những thay đổi ấy sẽ trở thành một phần của lịch sử phát triển đất nước.

Ngay từ hôm nay, những giá trị đó đã được lưu giữ bằng số hóa hình ảnh, tư liệu, lời kể nhân chứng; ghi lại những biến đổi của đất nước và sau này có thể chuyển hóa thành nhiều sản phẩm mà thế hệ sau có thể tiếp cận.

Thực hiện tốt việc những này, có nghĩa là chúng ta đã nhận diện và kiến tạo di sản tương lai ngay từ khi những giá trị đó bắt đầu hình thành. Để rồi, sau nhiều năm nữa những thước phim tài liệu cũ sống động, cùng với những cách thể hiện mới mẻ, ngắn gọn, trực tiếp…, sẽ giúp giới trẻ hiểu được cha ông ta đã làm gì để đất nước được như ngày hôm nay. Đó chính là cách gìn giữ truyền thống, bồi đắp niềm tự hào về lịch sử của dân tộc.