ĐBQH Vũ Văn Tiến - Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh như trên khi góp ý một số nội dung liên quan đến đầu tư và sử dụng Quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, đây là phần thu nhập mà hàng chục triệu người lao động dành lại để đề phòng rủi ro và nhu cầu an sinh trong suốt cuộc đời. Trách nhiệm của pháp luật là bảo đảm khoản tích lũy ấy được quản lý an toàn, hiệu quả, để Quỹ thực sự là tấm đệm an sinh của người lao động.

Xem xét cấu trúc đầu tư của Quỹ Bảo hiểm xã hội

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Quỹ BHXH gồm ba quỹ thành phần: quỹ ốm đau và thai sản; quỹ hưu trí và tử tuất; quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư là một trong những nguồn hình thành Quỹ. Luật cũng đặt ra yêu cầu rất rõ: hoạt động đầu tư phải bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả và phải đa dạng hóa danh mục. Ba yêu cầu này đều quan trọng. Nhưng nhìn vào thực tế, có cảm giác trong một thời gian dài chúng ta đã nhấn mạnh rất nhiều vào chữ “an toàn”, trong khi chữ “hiệu quả” chưa được đặt ở vị trí tương xứng.

Các con số cho thấy vì sao cần xem lại cách tiếp cận này. Tính đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư của riêng Quỹ BHXH đã hơn 1,5 triệu tỷ đồng; trong đó hơn 82%, tương đương hơn 1,24 triệu tỷ đồng, đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, và gần 18%, khoảng 272 nghìn tỷ đồng, gửi tại 4 ngân hàng thương mại.

Không mất vốn trên sổ sách không đồng nghĩa là bảo toàn được giá trị thực. Nếu sau mười năm, một đồng vốn vẫn được hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi nhưng mức tăng không theo kịp giá hàng hóa, dịch vụ, y tế và sinh hoạt, thì Quỹ có thể vẫn “an toàn” về danh nghĩa, nhưng sức mua thực tế của khoản tích lũy đã bị bào mòn đáng kể.

Cụ thể, năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân của Quỹ BHXH là 3,72%, trong khi CPI bình quân tăng 3,31%, lạm phát cơ bản tăng 3,21%. Khoảng cách giữa lợi suất đầu tư và CPI chỉ còn 0,41 điểm phần trăm, dẫn đến biên lợi suất so với lạm phát là rất mỏng, đó đã là tín hiệu cần xem xét về cấu trúc đầu tư của quỹ.

Mặt khác, dòng tiền gửi hiện tập trung tại nhóm 4 ngân hàng lớn: BIDV, Vietcombank, VietinBank và Agribank. Trong khi đó, pháp luật hiện hành không chỉ cho phép gửi tại ngân hàng thương mại nhà nước mà còn cho phép gửi tại ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước trên 50% vốn điều lệ, với điều kiện không thuộc diện kiểm soát đặc biệt.

Như vậy, vấn đề không hoàn toàn nằm ở chỗ pháp luật không cho phép. Một phần vấn đề nằm ở cách lựa chọn đối tác, cách tạo cạnh tranh, cách phân bổ kỳ hạn và cách quản trị cho một danh mục tiền gửi.

Cần đổi mới cơ chế gửi tiền của Quỹ

Đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh, Việt Nam đã bước vào quá trình già hóa từ năm 2011 và dự kiến khoảng năm 2036 sẽ chuyển sang xã hội dân số già. Chính sách có thể điều chỉnh, nhưng nền kinh tế không thể trì hoãn tuổi già.

Từ đó, đại biểu Tiến đề nghị nếu sửa Luật lần này cần tiếp cận vấn đề theo một số hướng.

Thứ nhất, cần mở rộng cách hiểu về an toàn của Quỹ. An toàn không chỉ là bảo toàn vốn, mà còn phải hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững cho Quỹ. Vì vậy, chiến lược đầu tư cần có các chỉ tiêu phản ánh lợi suất sau chi phí, lợi suất thực sau lạm phát, mức tăng trưởng giá trị tài sản từ hoạt động đầu tư và khả năng đáp ứng nghĩa vụ chi trả.

Thứ hai, cần đổi mới cơ chế gửi tiền của Quỹ theo hướng cạnh tranh, minh bạch và linh hoạt về kỳ hạn. Thay vì tập trung tại 4 ngân hàng như hiện nay, nên mở rộng cho các tổ chức tín dụng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn được tham gia, qua đó tăng cạnh tranh và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nguồn vốn của Quỹ. Trên cơ sở đó, cần nghiên cứu cơ chế áp dụng đấu thầu tiền gửi theo từng kỳ hạn hoặc chào lãi suất cạnh tranh, phù hợp với nhu cầu thu - chi của từng quỹ thành phần.

Thứ ba, sử dụng tốt hơn những công cụ đa dạng hóa mà pháp luật đã cho phép. Trái phiếu Chính phủ có thể vẫn là trụ cột vì đặc tính an toàn và Luật cũng đã cho phép đầu tư vào trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi của các ngân hàng đủ điều kiện. Câu hỏi vì vậy không chỉ là cần bổ sung thêm công cụ gì, mà còn là vì sao những công cụ đã được pháp luật mở ra vẫn chưa tạo được một cơ cấu danh mục đa dạng hơn.

Thứ tư, cần chuyên nghiệp hóa quản trị đầu tư. Quỹ có quy mô trên một triệu tỷ đồng không thể được quản trị bằng cách làm cũ mà cần tăng cường năng lực chuyên sâu về quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền, lạm phát, lãi suất và kiểm soát rủi ro; đồng thời phải tách tương đối rõ người đề xuất đầu tư, người quyết định và người giám sát.

“Lần sửa luật này không chỉ là bài toán lựa chọn giữa an toàn và hiệu quả đầu tư. Điều cần xem lại là cấu trúc đầu tư của Quỹ. Khi một nguồn vốn rất lớn vẫn tập trung vào một số ít công cụ và 4 đối tác ngân hàng, thì sự thận trọng nếu kéo dài quá mức có thể chuyển thành sự trì trệ, và chính cơ chế bảo vệ Quỹ lại có thể làm giảm khả năng phát triển của Quỹ.

Do vậy, Luật sửa đổi cần tạo ra một cơ chế an toàn dựa trên quản trị chuyên nghiệp với mục tiêu làm cho Quỹ thận trọng nhưng không trì trệ; linh hoạt nhưng không gia tăng rủi ro; nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng không đánh đổi an toàn. Bởi đây là phần thu nhập mà hàng chục triệu người lao động dành lại để đề phòng rủi ro và nhu cầu an sinh trong suốt cuộc đời. Trách nhiệm của pháp luật là bảo đảm khoản tích lũy ấy được quản lý an toàn, hiệu quả, để Quỹ thực sự là tấm đệm an sinh của người lao động”, Đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Kho bạc nhà nước tăng tốc huy động 500 nghìn tỷ đồng, lợi suất trái phiếu đối mặt áp lực tăng mới.