Nếu lần đầu nhìn thấy cá cóc sần Himalaya (Tylototriton verrucosus), nhiều người có thể nhầm đây là một sinh vật bước ra từ thế giới không có thực. Với làn da sần sùi, thân hình màu đen bóng điểm những mảng cam rực ở đầu, chân và dọc sống lưng, loài kỳ giông này sở hữu vẻ ngoài vừa bí ẩn vừa ấn tượng, khiến nó trở thành một trong những đại diện nổi bật của họ Kỳ giông châu Á.
Ảnh: zoogalaktika
Loài này phân bố tại vùng núi thuộc Nepal, đông bắc Ấn Độ, Bhutan, Myanmar, tây nam Trung Quốc và một số khu vực lân cận, chủ yếu ở độ cao từ 1.000 đến hơn 2.500 mét. Chúng sinh sống trong các khu rừng ẩm, nơi có nhiều khe suối, ao nhỏ và những vũng nước hình thành theo mùa. Phần lớn thời gian trong năm, cá cóc sần Himalaya ẩn mình dưới lớp lá mục, gốc cây hoặc các hốc đá ẩm, chỉ xuất hiện vào ban đêm hoặc trong mùa mưa.
Ảnh: iNaturalist
Đặc điểm dễ nhận biết nhất của Tylototriton verrucosus là lớp da phủ đầy các nốt sần nổi rõ. Dọc hai bên thân là những tuyến độc lớn, còn sống lưng có một gờ xương nổi chạy từ đầu đến đuôi, tạo cảm giác như lớp giáp của một con rồng thu nhỏ. Màu cam hoặc vàng cam nổi bật trên nền cơ thể đen không chỉ giúp tăng vẻ đẹp mà còn đóng vai trò như lời cảnh báo gửi đến các loài săn mồi: "Đừng ăn tôi!". Khi bị đe dọa, các tuyến trên da sẽ tiết ra chất độc có thể gây kích ứng mạnh đối với động vật ăn thịt.
Ảnh: Wikimedia Commons
Dù mang "vũ khí hóa học", cá cóc sần Himalaya lại có tập tính rất ôn hòa. Thức ăn của chúng chủ yếu là giun đất, côn trùng, ốc sên và các động vật không xương sống nhỏ. Đến mùa sinh sản, con cái đẻ từng quả trứng riêng lẻ hoặc thành cụm nhỏ bám vào thực vật thủy sinh. Ấu trùng nở ra sống hoàn toàn dưới nước trước khi trải qua quá trình biến thái để trở thành cá thể trưởng thành có thể sống chủ yếu trên cạn.
Trong nhiều năm, Tylototriton verrucosus từng được xem là một loài có phạm vi phân bố rất rộng. Tuy nhiên, các nghiên cứu di truyền hiện đại đã chỉ ra rằng nhiều quần thể trước đây được gộp chung thực chất là những loài khác nhau. Điều đó khiến phạm vi phân bố thật sự của cá cóc sần Himalaya hẹp hơn so với suy nghĩ trước đây và làm nổi bật tầm quan trọng của các nghiên cứu phân loại trong công tác bảo tồn.
Hiện nay, loài này đang phải đối mặt với nhiều mối đe dọa như mất rừng, ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu và hoạt động thu bắt phục vụ thị trường vật nuôi ngoại lai. Việc bảo vệ những cánh rừng ẩm cùng các thủy vực tự nhiên nơi chúng sinh sản không chỉ giúp duy trì quần thể cá cóc sần Himalaya mà còn góp phần bảo tồn cả hệ sinh thái miền núi giàu đa dạng sinh học. Sinh vật nhỏ bé mang dáng dấp "rồng cổ đại" này là minh chứng rằng thiên nhiên luôn biết cách tạo nên những tuyệt tác kỳ lạ từ những nguyên liệu giản dị nhất.
