Taputapuātea là một Di sản Thế giới đặc biệt nằm trên đảo Raiatea thuộc Pháp. Không nổi tiếng bởi lâu đài đá hay cung điện đồ sộ, Taputapuātea hấp dẫn nhờ giá trị tinh thần và lịch sử hàng hải của người Polynesia cổ đại. Với cư dân các đảo Thái Bình Dương, nơi đây từng được xem là “trái tim thiêng” của cả một nền văn minh biển cả trải rộng hàng triệu km² đại dương.
Ảnh: whc.unesco.
Trung tâm của khu di sản là một “marae” – quần thể nghi lễ ngoài trời bằng đá san hô và đá bazan. Trong văn hóa Polynesia, marae là nơi diễn ra các nghi lễ tôn giáo, lễ đăng quang và những cuộc gặp gỡ giữa các thủ lĩnh bộ tộc. Taputapuātea đặc biệt quan trọng vì được coi là nơi thờ thần Oro – vị thần chiến tranh và sinh sản nổi tiếng của Polynesia cổ. Từ đây, các tu sĩ, thủ lĩnh và nhà hàng hải đã mang tín ngưỡng cũng như kiến thức thiên văn đi khắp Thái Bình Dương.
Ảnh: tahitiheritage.
Điều khiến Taputapuātea trở nên đáng kinh ngạc là vai trò của nó trong lịch sử hàng hải nhân loại. Người Polynesia cổ đại từng vượt hàng nghìn kilomet đại dương bằng những chiếc thuyền đôi không có la bàn hiện đại. Họ định hướng bằng sao trời, sóng biển, gió và chuyển động của chim. Taputapuātea được xem như một trung tâm trao đổi tri thức hàng hải, nơi các đoàn thám hiểm xuất phát để khám phá những hòn đảo xa xôi như Hawaii, New Zealand hay đảo Phục Sinh.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Ngày nay, khi đứng giữa những phiến đá cổ nhìn ra đầm phá xanh biếc của Raiatea, nhiều người khó hình dung nơi yên bình này từng là trung tâm tinh thần của cả một “đế chế đại dương” không biên giới. Không có kim tự tháp khổng lồ hay thành quách đồ sộ, nhưng Taputapuātea lại đại diện cho một nền văn minh có khả năng chinh phục đại dương bằng trí nhớ, thiên văn học và lòng can đảm.
Một điều thú vị là trong nhiều truyền thuyết Polynesia, Raiatea được xem là quê hương linh thiêng của tổ tiên người đảo. Các nghi lễ tại Taputapuātea từng có ảnh hưởng tới nhiều quần đảo cách xa hàng nghìn kilomet. Dù trải qua thời kỳ thuộc địa và sự suy giảm của tín ngưỡng truyền thống, nơi đây vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phục hưng văn hóa Polynesia hiện đại. UNESCO đã công nhận Taputapuātea là Di sản Thế giới năm 2017 nhờ giá trị văn hóa và tinh thần đặc biệt của nó.
Giữa tiếng sóng và những hàng cọ rung trong gió biển, Taputapuātea giống như lời nhắc rằng trước thời đại GPS và động cơ, con người từng có thể chinh phục đại dương bao la chỉ bằng sao trời, ký ức và niềm tin.
