TS.BS Vũ Thị Thanh, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, sỏi thận là một trong những bệnh lý đường tiết niệu phổ biến hiện nay. Nhiều thói quen ăn uống có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận.

Những thói quen ăn uống làm tăng nguy cơ sỏi thận

Sỏi thận được hình thành do sự kết tinh của các khoáng chất và muối trong nước tiểu như canxi, oxalate, axit uric, phosphate hoặc cystine.

Trong đó, sỏi chứa canxi chiếm khoảng 80% tổng số trường hợp, chủ yếu là sỏi canxi oxalate và canxi phosphate. Khoảng 20% còn lại gồm sỏi axit uric, sỏi nhiễm trùng (struvite) và sỏi cystine liên quan đến các rối loạn chuyển hóa di truyền.

Sỏi hình thành khi nước tiểu bị cô đặc, làm tăng nồng độ các chất khoáng. Theo thời gian, các tinh thể nhỏ kết dính với nhau tạo thành nhân sỏi và phát triển dần. Quá trình này càng dễ xảy ra khi cơ thể thiếu các chất có tác dụng ức chế kết tinh như citrate hoặc magie.

Những thói quen ăn uống làm tăng nguy cơ sỏi thận gồm:

Uống quá ít nước: Theo TS.BS Vũ Thị Thanh, đây là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất liên quan đến sự hình thành sỏi thận.

Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, lượng nước tiểu giảm và trở nên cô đặc hơn. Nồng độ các khoáng chất trong nước tiểu tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình kết tinh và hình thành sỏi.

Ăn mặn kéo dài: Thói quen sử dụng nhiều muối, nước mắm, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối hay mì ăn liền cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Lượng natri cao khiến cơ thể tăng đào thải canxi qua nước tiểu. Khi kết hợp với oxalate hoặc phosphate, canxi dễ kết tinh và hình thành sỏi.

Tiêu thụ quá nhiều đạm động vật: Việc ăn nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật và một số loại hải sản giàu purin có thể làm tăng nồng độ axit uric trong nước tiểu, đồng thời khiến môi trường nước tiểu trở nên axit hơn.

Đây là điều kiện thuận lợi cho sự hình thành sỏi axit uric, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện sỏi canxi oxalate.

Mất cân bằng giữa canxi và oxalate: Một số người thường xuyên sử dụng thực phẩm giàu oxalate như cải bó xôi (rau chân vịt), măng tây, sôcôla, các loại hạt hoặc trà đặc.

Ở chiều ngược lại, không ít người từng mắc sỏi thận lại kiêng hoàn toàn sữa và các thực phẩm giàu canxi vì lo ngại bệnh tái phát. Theo chuyên gia, đây là quan niệm chưa đúng.

Thiếu canxi trong khẩu phần ăn làm tăng hấp thu oxalate từ ruột vào máu. Hệ quả là lượng oxalate đào thải qua thận tăng lên, từ đó làm gia tăng nguy cơ tái tạo sỏi.

Lạm dụng vitamin C và vitamin D: Sử dụng vitamin C liều cao kéo dài, đặc biệt trên 1.000mg mỗi ngày, có thể làm tăng lượng oxalate trong nước tiểu.

Trong khi đó, việc bổ sung vitamin D quá mức có thể làm tăng hấp thu canxi, từ đó gián tiếp làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

Ngoài các yếu tố dinh dưỡng, người mắc bệnh gout, nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn hoặc có tiền sử gia đình bị sỏi thận cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

Ăn uống thế nào để giảm nguy cơ hình thành sỏi?

TS.BS Vũ Thị Thanh, phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa từ sớm thông qua điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt hằng ngày.

Uống đủ nước mỗi ngày: Đây được xem là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất trong phòng ngừa sỏi thận.

Người trưởng thành nên uống từ 2,5-3 lít nước mỗi ngày để duy trì lượng nước tiểu tối thiểu khoảng 2 lít/ngày.

Nên ưu tiên nước lọc. Ngoài ra, nước cam hoặc nước chanh tươi cũng có lợi nhờ chứa citrate - hoạt chất giúp hạn chế quá trình kết tinh tạo sỏi.

Giảm lượng muối trong khẩu phần: Các chuyên gia khuyến cáo tổng lượng natri mỗi ngày nên dưới 2.000mg, tương đương khoảng một thìa cà phê muối. Để đạt mục tiêu này, cần hạn chế nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối, mắm tôm và mì ăn liền.

Bổ sung canxi đúng cách: Người trưởng thành cần khoảng 800-1.200mg canxi mỗi ngày từ thực phẩm tự nhiên như sữa, sữa chua, phô mai hoặc cá nhỏ ăn cả xương.

Canxi từ thực phẩm có khả năng kết hợp với oxalate ngay tại ruột, giúp giảm lượng oxalate hấp thu vào cơ thể và giảm gánh nặng cho thận.

Kiểm soát lượng đạm động vật: Người có nguy cơ sỏi thận nên hạn chế thịt đỏ, nội tạng động vật và các loại hải sản giàu purin.

Thay thế một phần bằng nguồn đạm thực vật từ các loại đậu, đỗ có thể giúp cân bằng môi trường nước tiểu và hỗ trợ phòng ngừa bệnh.

Hạn chế thực phẩm giàu oxalate: Các thực phẩm giàu oxalate như cải bó xôi, măng tây, sô-cô-la, trà đặc, hạnh nhân, hạt điều và đậu phộng cần được sử dụng ở mức hợp lý.

Nếu ăn các thực phẩm này, nên kết hợp cùng nguồn thực phẩm giàu canxi hoặc luộc bỏ nước đầu để giảm hàm lượng oxalate.

Trong khi đó, bắp cải, súp lơ, su su, đậu Hà Lan cùng các loại trái cây như lê, mận là những lựa chọn phù hợp hơn cho người có nguy cơ sỏi thận.

Tăng cường kali và magie: Chuối, bơ, thanh long và các loại rau xanh là nguồn cung cấp kali, magie dồi dào. Các khoáng chất này góp phần giảm bài tiết canxi qua nước tiểu, đồng thời hạn chế quá trình kết tinh tạo sỏi.

TS.BS Vũ Thị Thanh khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng các chế phẩm vitamin C liều cao trong thời gian dài nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khẩn: Úc thu hồi thực phẩm chức năng Nature's Own và kẹo Allen's vì lẫn kính, nhựa: