Tại khu vực Bắc Đại Tây Dương, phía Nam Greenland và Iceland, các nhà khoa học phát hiện một vùng biển rộng lớn đang diễn ra hiện tượng hết sức bất thường. Trong khi phần lớn các đại dương trên thế giới ngày càng nóng lên do biến đổi khí hậu, khu vực này lại liên tục lạnh đi.

Trong một nghiên cứu mới công bố, nhóm chuyên gia cho rằng họ đã tìm ra lời giải cho bí ẩn trên và đưa ra cảnh báo đáng lo ngại rằng thế giới có thể đang tiến gần đến một trong những điểm bùng phát khí hậu nguy hiểm nhất.

Vùng nước nói trên, thường được gọi là “đốm lạnh” (cold blob) hoặc “lỗ hổng nóng lên” (warming hole), đã giảm gần 1 độ C kể từ năm 1900.

Trong nhiều năm qua, giới khoa học đã có nhiều cuộc tranh luận về việc liệu hiện tượng này xuất phát từ việc đại dương mất nhiệt ở bề mặt do thay đổi gió và mây hay là dấu hiệu cho thấy một hệ thống hải lưu quan trọng đang suy yếu. Nghiên cứu mới của các chuyên gia kết luận nguyên nhân nằm ở giả thuyết thứ hai, đồng thời cho thấy một tương lai đáng lo ngại.

Hệ thống AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation - Vòng tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương) hoạt động như một băng chuyền khổng lồ dưới đại dương. AMOC đưa dòng nước ấm từ vùng nhiệt đới lên Bắc bán cầu, nơi nước nguội dần, chìm xuống và chảy trở lại phía Nam.

Nhiều nghiên cứu cho thấy AMOC đang suy yếu khi hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra làm băng tan và lượng nước ngọt đổ vào đại dương ngày càng nhiều, phá vỡ sự cân bằng giữa nhiệt độ và độ mặn của nước biển.

Một số nhà khoa học cảnh báo AMOC có thể đang tiến gần đến một điểm tới hạn ngay trong thế kỷ 21. Nếu vượt qua ngưỡng đó thì hệ thống này có nguy cơ sụp đổ trong tương lai.

Theo các chuyên gia, kịch bản AMOC ngừng hoạt động được xem là một thảm họa toàn cầu. Nó có thể làm mực nước biển dâng nhanh hơn dọc bờ Đông nước Mỹ, khiến châu Âu phải đối mặt với những mùa đông khắc nghiệt hơn và làm thay đổi các hệ thống gió mùa ở châu Phi cũng như dẫn tới tình trạng hạn hán kéo dài.

Từ lâu, nhiều nhà khoa học cho rằng, "đốm lạnh" giống như "dấu vân tay" cho thấy AMOC đang thay đổi. Nguyên do là vì đây là khu vực nhận phần lớn lượng nhiệt mà hệ thống hải lưu này vận chuyển tới.

Để tìm hiểu rõ hơn, các nhà nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu nhiệt đại dương thu thập từ vệ tinh, thiết bị đo đạc thực địa cùng các mô hình khí hậu. Kết quả cho thấy hiện tượng lạnh đi không chỉ diễn ra ở bề mặt biển mà còn xuất hiện ở các tầng nước sâu - nơi những yếu tố khí quyển như gió và mây có ảnh hưởng rất hạn chế.

Giáo sư vật lý và hải dương học Stefan Rahmstorf thuộc Đại học Potsdam (Đức) và là đồng tác giả nghiên cứu cho hay tất cả các dấu hiệu đều cho thấy AMOC đang tác động đến quá trình vận chuyển nhiệt trong đại dương và chính điều đó khiến khu vực này lạnh đi.

Theo GS Rahmstorf, nhiều bằng chứng khác độc lập với hiện tượng "đốm lạnh" cho thấy AMOC đang suy yếu, bao gồm những nghiên cứu nhận định hệ thống này hiện ở trạng thái yếu nhất trong khoảng 1.000 năm qua.