Đây là một số trang tin chuyên nội dung pháp âm, pháp thoại để cho độc giả tham khảo: 1. Pháp âm thường chuyển: Đây là chuyên trang Media pháp âm Phật giáo, bao gồm các bài giảng của chư Tôn đức, ca nhạc Phật giáo, kinh tụng,...Chịu trách nhiệm nội dung: Đại đức Thích Chí Giác Thông. Ban biên tập: Vương Chân - Phương Mai. Webisite: http://www.phapamthuongchuyen.com/

Tối qua, P. nhắn tin cho tôi thật khuya, chia sẻ rằng đã chính thức nộp đơn nghỉ việc và hôm nay sẽ nghỉ việc chính thức! Đó là một quyết định khó khăn, xét trong thời buổi kinh tế khó khăn hiện nay. Thế nhưng, tôi hiểu và nghĩ nó là quyết định tất yếu, vì ở đó em gặp phải sự đối xử phân biệt người miền này, tỉnh khác, sự châm chọc về Đấng Thiêng liêng mà em đã quy y - quay về nương tựa.

Tôi trả lời với P., rằng tôi ủng hộ em, không phải vì em bỏ việc mà vì quyết định ấy là quyết định mang tên khí tiết, em phải gìn giữ lòng tôn quý và ngưỡng vọng đến cùng bậc Thầy của mình, em thà mất việc chứ không thể chịu nghe người ta phỉ báng Thầy mình dẫu em cũng hiểu, rất hiểu về nhân-quả, ai ăn nấy no, gieo chi thì gặt nấy. Người ta phỉ báng một bậc Thánh, bậc Thầy đáng kính thì họ tổn hại phước đức, không ảnh hưởng tới em. Nhưng, làm sao em có thể cộng sự với một người mà ở nơi họ không hề có niềm tôn kính bậc Thầy của mình, lại còn không tôn trọng niềm kính ngưỡng riêng tư của em?

Tôi hiểu cảm giác đó, hiểu đến cùng cái khó khăn của một quyết định mà em đã phải đắn đo không phải ngày một ngày hai, mà là cả một quá trình nhẫn nhịn, vượt qua. Nhưng, sức người vốn có hạn, sự tu cũng là một quá trình tập tành, biết là bậc Thầy khả kính đó sẽ không chấp trách những lời nặng nhẹ, phỉ báng của chúng sinh nhưng trong vai học trò thì em sẽ không thể thỏa hiệp, làm cộng sự cho họ, dẫu ở đó em sẽ có một chỗ làm, nơi em rèn nghề và mưu sinh.

Ai sinh ra là người thì đều phải lao động, kiếm sống như một bản năng sinh tồn và phát triển, nhưng, không phải ta sẽ cam chịu để thỏa hiệp với cái xấu, cái ác để được sống, vì ngoài cái sống của thể xác, tâm hồn ta cũng cần phải ăn.

Người ta nói, “đói cho sạch” chính là ở ý nghĩa này nữa, ta thà chịu đói, thậm chí thân hoại mạng vong chứ mình không thể sống trên sự thiếu từ bi, dựa vào những kẻ xấu ác, hợp tác với những điều vô luân, bất nhân, bất nghĩa để sống. Bởi sự sống ấy nếu có thì chỉ là cái sống giản đơn của một sinh thể, còn sự tồn tại theo nghĩa tinh thần, phẩm chất cao thượng thì không có mặt ở đây.

Cũng là về P., tôi nhớ có lần em chia sẻ, rằng, “em thấy cô bạn xinh xinh, muốn tìm hiểu, nhưng một lần nghe người đó khen ăn thịt chó, giò hầm, heo quay, gà rô-ti ngon, thèm ăn những món được vay mượn từ xương thịt chúng sinh khác... tự nhiên em mất thiện cảm, không thể quen được, dẫu họ cũng thích mình”.

Có đôi khi, cái đẹp nơi một con người trong mắt một ai đó không phải đến từ cái mặt sáng ngời, mái tóc đen mượt, làn da tươi mát, mà nó đến từ lòng từ bi, sự thương quý con người và muôn loại nơi người kia.

Không ai phủ nhận những cái đẹp bên ngoài là dễ hút người ta về mặt ánh nhìn, xúc chạm bằng các giác quan. Nhưng, đằng sau những cái đẹp hình thể, thuộc về mắt thấy, tai nghe, tay chạm... thì tâm hồn trong sáng, tinh anh, sạch sẽ từ ý-khẩu-thân nhiều khi mới là điều thuyết phục người khác tin tưởng, yêu thương, trao gửi cảm xúc, tình thâm. Có lẽ vì thế mà có những người đẹp chỉ để nhìn rồi thôi, thậm chí nếu họ biết đằng sau vẻ ngoài đẹp đẽ ấy là dao găm, là thuốc độc, là thiếu chất người tối thiểu... thì người ta cũng chẳng nhìn, còn tìm cách hủy hoại.

Tôi nhớ lời Phật dạy, “tướng từ tâm sinh”, nên nét từ bi, nhân ái sẽ thấm nhuần qua ánh mắt, nụ cười, và, người ta sẽ cảm được và mình sẽ trở nên gần gụi, ưa nhìn đối với số đông dẫu mình chưa phải là người hoàn hảo.

Mong là em sẽ vững chãi, và tin là nơi em luôn gìn giữ được thiên lương trong sáng từ việc biết khước từ những cơ hội làm việc, những cái đẹp bên ngoài vì ở bên trong nó ngầm chứa những điều không đẹp, không dựa trên nền tảng bi-trí của Phật dạy!

Không chỉ là một vị tướng tài mà Trần Nhân Tông còn là một nhà tư tưởng, một nhà thơ và đặc biệt ông chính là người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, một tông phái Phật giáo đậm chất văn hóa Đại Việt.

Chương II

TRẦN NHÂN TÔNG, ANH HÙNG DÂN TỘC, DANH NHÂN VĂN HÓA

Trần Nhân Tông là vị vua thứ 3 của nhà Trần, tên húy là Khâm, ông sinh ngày 11 tháng 11 năm Nguyên Phong thứ 8 (1258). Năm mười sáu tuổi (1274) được sắc phong làm Hoàng thái tử, kết hôn cùng con gái trưởng của Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. Ngày 22 tháng 10 năm 1278 được vua cha Trần Thánh Tông nhường ngôi khi mới 21 tuổi, ông làm vua 14 năm (1278-1293).

Năm 1293, ở tuổi 35, ông nhường ngôi cho con, lui về Thiên Trường làm Thái Thượng hoàng 1, xuất gia tu tập tại hành cung Vũ Lâm (Ninh Bình). Năm 1299, khi vua Trần Anh Tông đã đủ trưởng thành, Thượng hoàng Trần Nhân Tông chính thức xuất gia tu hành khổ hạnh tại đỉnh Tử Tiêu núi Yên Tử, lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà và tự xưng là Trúc Lâm Đại Sĩ.

Trong lịch sử dân tộc, vua Trần Nhân Tông là một trong những anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa tiêu biểu. Vốn là người thông minh trời phú cộng với tính ham học, lại thừa hưởng một nền giáo dục hết sức rộng rãi với tinh thần cởi mở; kết hợp kiến thức khoa học với văn chương; quân sự với âm nhạc vì thế, ngay từ khi còn trẻ ông đã học thông tam giáo và hiểu sâu Phật điển. Ngay cả thiên văn, lịch số, binh pháp, y thuật, âm luật, không thứ gì là không mau chóng nắm bắt một cách sâu sắc.

Nhờ có đủ tầm vóc về bản lĩnh và trí tuệ như vậy nên mặc dù vừa lên ngôi, vua Trần Nhân Tông đã lãnh đạo quân dân Đại Việt vượt qua tình thế hết sức hiểm nghèo có nguy cơ đe dọa sự tồn vong của quốc gia, dân tộc, đó là việc quân Nguyên Mông ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt lần thứ hai.

Bằng bản lĩnh và trí tuệ của mình, ông đã khéo léo thi hành các chính sách ngoại giao mềm dẻo nhằm tạo cơ hội cho quân dân Đại Việt có thời gian củng cố lực lượng, chuẩn bị khí giới đồng thời khẩn trương tiến hành một loạt biện pháp nhằm nâng cao tiềm lực chính trị, kinh tế, quân sự, vv… để chuẩn bị đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược mà ông biết chắc chắn rằng nó sẽ diễn ra.

Nhờ có sự chuẩn bị chu đáo, trên dưới một lòng, anh em hòa thuận, ông đã lãnh đạo nhân dân Đại Việt đánh bại hai cuộc tấn công xâm chiếm của Nguyên Mông, cuộc xâm lược lần thứ 2 (1285) và cuộc xâm lược lần thứ 3 (1288) kết thúc bằng chiến thắng trên sông Bạch Đằng, một trong những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, để cho “non sông ngàn thủơ vững âu vàng”2. Dấu ấn của chiến thắng quân Nguyên Mông lần thứ 3 trên sông Bạch Đằng hiện còn lại trên đất Yên Đức của quê hương Đông Triều và những bãi cọc tại Yên Hưng (Quảng Ninh).

Chiến thắng trên sông Bạch Đằng (1288), tranh sơn dầu.

Mặc dù quân dân Đại Việt đã giành thắng lợi vẻ vang, bảo vệ vững chắc độc lập của dân tộc song một thực tế rõ ràng là, sau chiến tranh không ít làng xóm, gia đình bị li tán, mùa màng bị tàn phá. Trước tình hình đó, chỉ mấy ngày sau chiến thắng, khi về Thăng Long vua Trần Nhân Tông đã ban chiếu, tuyên bố lệnh đại xá cho thiên hạ và tha tô thuế, tạp dịch cho những vùng đã trải qua chiến tranh, các vùng khác tùy vào mức độ bị tàn phá mà giảm.

Tiếp sau đó vua cho ban hành hàng loạt chính sách nhằm khoan thư sức dân, thúc đẩy sản xuất, tiến hành khen thưởng những người có công lao trong hai cuộc chiến, đồng thời tùy vào nặng nhẹ mà xử lý với những người mắc tội, để những người lầm lỡ hàng giặc khi giặc tới xâm lược được yên tâm sống, làm việc và có cơ hội chuộc lại lỗi lầm bằng việc lao động, sản xuất và cống hiến. Vua Trần Nhân Tông đã cho đốt toàn bộ giấy tờ, biểu, tấu mà họ đã gửi xin hàng giặc.

Song song với việc giải quyết chính sách hậu chiến, việc tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng phi quân sự bằng việc “chọn các quan văn chia đi cai trị các lộ” cũng được triển khai để thực hiện việc cai trị đất nước theo pháp luật. Từ đó tạo điều kiện cho người dân mở mang sản xuất, phát triển kinh tế. Với hàng loạt chính sách có tính sách lược và chiến lược được ban hành như vậy, Trần Nhân Tông đã đưa Đại Việt nhanh chóng “bước ra khỏi cuộc chiến”, các mặt đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển, nhân dân được hưởng cuộc sống thái bình thịnh trị. Có được những kết quả đó là nhờ tài năng và công đức của vua Trần Nhân Tông.

Bên cạnh công cuộc tái thiết đời sống vật chất, tạo bộ mặt tươi đẹp cho đất nước và con người, thì việc xây dựng một đời sống tinh thần lành mạnh cho người dân cũng được vua Trần Nhân Tông quan tâm một cách sâu sắc. Ông tổ chức và gây dựng một quá khứ thần thánh cho dân tộc bằng việc phong thần cho những người có công với dân với nước như Phù Đổng Thiên Vương, Sĩ Nhiếp, Triệu Quang Phục, Lý Phật Tử, Phùng Hưng, Lý Thường Kiệt v.v.. Trong hai đợt phong thưởng cho những người có chiến công trong các cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1285 và 1288, vua Trần Nhân Tông đã không quên tỏ lòng biết ơn những vị anh hùng đã khuất bằng cách phong thưởng cho họ các danh hiệu cao quý 3.

Không chỉ là một vị tướng tài mà Trần Nhân Tông còn là một nhà tư tưởng, một nhà thơ và đặc biệt ông chính là người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, một tông phái Phật giáo đậm chất văn hóa Đại Việt. Tư tưởng Phật giáo của Ông là: hãy vui đạo giữa đời (cư trần lạc đạo), tư tưởng đó cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị và nó được đánh giá là sự kết tinh những giá trị cao cả nhất của nhân loại: Trí tuệ, lòng nhân ái và sự hòa giải.

Am Ngọa Vân (ảnh Anh Minh).

Trên phương diện văn chương, Trần Nhân Tông sáng tác nhiều thể loại văn học khác nhau bao gồm: thơ, phú, ngữ lục, vv.. thơ văn của Trần Nhân Tông “là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảm quan triết học và cảm quan thế sự, có tinh thần lạc quan, yêu đời, tấm lòng vị tha của một nhân cách cỡ lớn và sự rung động tinh tế, lòng yêu tự do của một nghệ sĩ. Ở đấy cũng thể hiện sự hòa hợp khó chia tách giữa một ngòi bút vừa cung đình vừa bình dị, dân dã, có cả những kiến thức sách vở uyên bác với sự từng trải lịch lãm”4 .

Với những đóng góp lớn lao trong việc lãnh đạo nhân dân Đại Việt trong việc bảo vệ và xây dựng đất nước, đưa đất nước phát triển về mọi mặt, làm phát triển hơn nữa những giá trị của nền văn minh Đại Việt, ông đi vào lịch sử dân tộc với vị trí một vị anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa tiêu biểu của dân tộc Việt Nam.

Còn nữa...

Tác giả: Thạc sĩ Nguyễn Văn Anh Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam.

Trích trong cuốn Am Ngọa Vân, tác giả Nguyễn Văn Anh, NXB Văn hóa Thông tin năm 2013.

1. Các vua nhà Trần làm vua một thời gian thì nhường ngôi cho con để lên làm Thái Thượng hoàng. Lên làm Thái Thượng hoàng không phải là để nghỉ ngơi mà là để dìu dắt, giám sát và cùng tham gia điều hành đất nước với vua, giúp vua làm quen với việc quản lý, điều hành đất nước. Chế độ này tạo nên tính liên tục trong quản lý và điều hành đất nước của nhà Trần. Ban đầu Thượng hoàng ở Bắc cung tại Thăng Long, khi Thiên Trường được xây dựng thì Thượng hoàng về ở tại cung Trùng Hoa, phủ Thiên Trường (nay thuộc phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định).

2. Trích thơ Trần Nhân Tông

3. Lê Mạnh Thiết. Trần Nhân Tông toàn tập, Nxb TPHCM

4. Thơ văn Lý - Trần, tập II. tr452