Sau khi Lực lượng vũ trang Mỹ phát động Chiến dịch Absolute Resolve nhằm vào Venezuela ngày 3/1, hàng loạt mục tiêu quân sự và hạ tầng chiến lược tại thủ đô Caracas bị phá hủy, dư luận quốc tế nhanh chóng đặt câu hỏi: bằng cách nào hệ thống phòng không được đánh giá là mạnh nhất Nam Mỹ lại bị xuyên thủng trong thời gian ngắn như vậy?

Những thông tin dần hé lộ cho thấy máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler của Hải quân Mỹ chính là yếu tố then chốt, đóng vai trò “người mở khóa” cho toàn bộ không phận Venezuela. Đây là loại máy bay được thiết kế chuyên biệt để chế áp và tiêu diệt hệ thống phòng không đối phương (SEAD/DEAD) – một năng lực sống còn trong chiến tranh hiện đại.

EA-18G Growler và nghệ thuật “mở cửa bầu trời”

Theo các nguồn phân tích quân sự, trong nhiều tuần trước khi chiến dịch chính thức nổ ra, EA-18G Growler đã tiến hành các hoạt động áp sát không phận Venezuela, âm thầm thu thập tình báo điện tử, lập bản đồ radar, đánh giá tần số hoạt động, cường độ phát xạ cũng như thời gian phản ứng của các tổ hợp phòng không. Việc khai thác hệ thống cảm biến thụ động quy mô lớn cho phép Growler theo dõi đối phương mà không cần phát tín hiệu, qua đó tránh bị phát hiện sớm.

Khi chiến dịch bắt đầu, những dữ liệu tích lũy này giúp Mỹ vô hiệu hóa mạng lưới phòng không gần như đồng thời, tạo ra các “hành lang an toàn” để máy bay và trực thăng tiến sâu vào nội đô Caracas.

EA-18G Growler là biến thể tác chiến điện tử phát triển từ tiêm kích hạng trung F/A-18F Super Hornet, nhưng vai trò của nó hoàn toàn khác biệt so với các máy bay chiến đấu thông thường. Growler có khả năng phân tích, gây nhiễu, đánh lừa và làm tê liệt các hệ thống radar, dẫn bắn và chỉ huy phòng không hiện đại.

Trong khối phương Tây, EA-18G gần như không có đối thủ tương đương ở thế hệ máy bay chiến đấu thứ tư. Trên thế giới, chỉ có J-16D của Không quân Trung Quốc và J-15D của Hải quân Trung Quốc – lần lượt đi vào biên chế năm 2021 và 2024 – được xem là các nền tảng có chức năng tương tự.

Trước đó, Liên Xô từng triển khai máy bay MiG-25BM chuyên chế áp phòng không, song dòng máy bay này đã bị loại biên mà không có phương án thay thế sau khi Liên Xô tan rã.

Đáng chú ý, Không quân Mỹ hiện không sở hữu một máy bay tác chiến điện tử chuyên dụng tương đương EA-18G, dù từng có nhiều đề xuất phát triển phiên bản dựa trên tiêm kích F-15E. Điều này khiến Growler trở thành năng lực độc quyền của Hải quân Mỹ trong các chiến dịch tấn công quy mô lớn.

Ngoài khả năng gây nhiễu, EA-18G còn được trang bị tên lửa chống bức xạ AGM-88 HARM, cho phép trực tiếp tiêu diệt các radar phòng không đang phát sóng. Các pod gây nhiễu chuyên dụng của Growler có thể che chắn cho cả đội hình tấn công, bảo vệ máy bay hộ tống trước nhiều dải tần radar khác nhau.

EA-18G không chỉ làm “mù mắt” mà còn trực tiếp tham chiến

Những hình ảnh được ghi nhận tại Caracas cho thấy nhiều bệ phóng tên lửa đất đối không đã bị phá hủy, củng cố nhận định EA-18G không chỉ làm “mù mắt” mà còn trực tiếp tham chiến.

EA-18G Growler chính thức đi vào biên chế từ năm 2009 và dự kiến kết thúc sản xuất vào năm 2027. Dây chuyền sản xuất của loại máy bay này đã được kéo dài thêm 12 năm do sự chậm trễ của tiêm kích F-35C, vốn được kỳ vọng sẽ dần đảm nhiệm các nhiệm vụ tình báo điện tử nhờ hệ thống cảm biến thụ động tiên tiến.

Tuy nhiên, F-35C chỉ được dự đoán đạt đầy đủ năng lực Block 4 cho tác chiến cường độ cao vào đầu những năm 2030. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, EA-18G vẫn là công cụ không thể thay thế trong việc đối phó với các mạng lưới phòng không hiện đại.

Dù vậy, chiến dịch tại Venezuela cũng làm dấy lên nhiều câu hỏi. Trong khi EA-18G rất hiệu quả trước các hệ thống radar, việc trực thăng của Lục quân và Thủy quân lục chiến Mỹ bay ở độ cao rất thấp trên Caracas đặt ra nghi vấn về khả năng tồn tại những thỏa thuận ngầm với một bộ phận lực lượng vũ trang hoặc giới lãnh đạo Venezuela. Các loại tên lửa phòng không vác vai và pháo phòng không hoàn toàn có thể tấn công mục tiêu bay thấp mà không cần radar - điều mà tác chiến điện tử khó can thiệp.

Dẫu còn nhiều điểm chưa được làm rõ, một điều chắc chắn là chiến dịch này đã cho thấy tác chiến điện tử là chìa khóa quyết định ưu thế trên không. EA-18G Growler, với vai trò “người phá cửa”, tiếp tục khẳng định rằng trong chiến tranh hiện đại, chiếm ưu thế điện từ còn quan trọng không kém hỏa lực truyền thống.