Ung thư vòm họng là bệnh lý ác tính khá phổ biến hiện nay, đặc biệt là ở Trung Quốc, các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Bệnh do sự phát triển quá mức của các tế bào vùng vòm họng. Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển này có thể là do nhiễm virus hoặc do thói quen ăn uống và sinh hoạt hàng ngày.
Hiện chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn ung thư vòm họng, do đây là bệnh lý chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như cơ địa, di truyền, virus và môi trường sống. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh vẫn có thể được giảm thiểu đáng kể nếu chủ động điều chỉnh lối sống hợp lý và hạn chế các yếu tố nguy cơ.
Ảnh minh họa/Internet
Điều trị sớm các bệnh lý tai mũi họng
Viêm mũi xoang mạn tính, viêm tai giữa hay các bệnh lý viêm nhiễm kéo dài vùng tai mũi họng có thể tạo môi trường thuận lợi cho quá trình viêm – tái tạo – biến đổi tế bào xảy ra thường xuyên, từ đó làm tăng nguy cơ biến đổi ác tính tại niêm mạc vùng vòm họng. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm các tình trạng này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sống và chức năng hô hấp của người bệnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa ung thư vòm họng.
Kiêng thuốc lá và rượu
Hút thuốc lá và uống rượu bia là hai yếu tố nguy cơ đã được chứng minh có liên quan đến nhiều loại ung thư vùng đầu – cổ, bao gồm ung thư vòm họng. Khói thuốc chứa hàng trăm chất độc hại có khả năng gây biến đổi DNA tế bào niêm mạc, trong khi cồn từ rượu bia có thể làm tổn thương lớp niêm mạc hầu họng và tăng tính thấm với các chất gây ung thư. Do đó, việc loại bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia là bước quan trọng đầu tiên trong chiến lược phòng ngừa ung thư vòm họng.
Chủ động phòng ngừa các bệnh lý nhiễm trùng (HPV và EBV)
Một số tác nhân nhiễm trùng đã được xác định có liên quan đến nguy cơ phát triển ung thư vòm họng, trong đó đáng chú ý là virus Epstein – Barr (EBV) và virus u nhú ở người (HPV). Nhiễm EBV là yếu tố đã được chứng minh liên quan chặt chẽ đến sự hình thành ung thư vòm họng, tuy nhiên hiện nay chưa có vắc xin phòng ngừa loại virus này và cũng chưa có biện pháp đặc hiệu để phòng tránh hoàn toàn. Việc giữ vệ sinh cá nhân, tránh dùng chung vật dụng ăn uống và nâng cao miễn dịch cơ thể là các biện pháp hỗ trợ nhằm hạn chế lây nhiễm EBV.
Chế độ ăn uống phù hợp
Một chế độ ăn cân bằng, giàu rau xanh, trái cây tươi, các thực phẩm chứa nhiều chất chống oxy hóa,… giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ tế bào niêm mạc hầu họng khỏi các tác nhân gây đột biến có thể hình thành bệnh ung thư vòm họng. Đồng thời, cần hạn chế các thực phẩm chứa nitrosamine như cá muối, dưa muối, thực phẩm lên men hoặc bảo quản lâu ngày. Việc ăn uống điều độ, tránh lạm dụng đồ ăn quá mặn, cay hoặc hun khói, giúp giảm kích thích và tổn thương mạn tính niêm mạc hầu họng; từ đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh.
Hạn chế sử dụng đồ uống còn quá nóng
Việc thường xuyên tiêu thụ các loại đồ uống hoặc thực phẩm ở nhiệt độ quá cao có thể gây tổn thương lớp biểu mô vùng hầu họng, làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên và tạo điều kiện cho các yếu tố gây ung thư xâm nhập. Do đó, thói quen sử dụng thức uống ở nhiệt độ vừa phải (< 60°C) là điều cần được khuyến khích để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa trên, bao gồm vùng vòm họng và thực quản; đồng thời góp phần giảm nguy cơ tổn thương mạn tính và sinh ung thư. bao gồm cả vòm họng.
Giảm các món nướng, nhiều dầu mỡ
Thức ăn nướng ở nhiệt độ cao hoặc chiên rán nhiều dầu mỡ thường tạo ra các hợp chất hóa học có khả năng gây ung thư như polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) và acrylamide. Việc tiêu thụ thường xuyên các món ăn này không chỉ ảnh hưởng đến đường tiêu hóa mà còn làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng thông qua hấp thu các chất độc tích tụ trong vùng hầu họng. Vì vậy, nên ưu tiên các phương pháp chế biến lành mạnh như hấp, luộc, nấu canh,… nhằm giảm thiểu sản sinh chất gây ung thư và bảo vệ sức khỏe toàn thân.
Chế độ luyện tập thể thao thường xuyên
Vận động thể lực đều đặn giúp duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường miễn dịch và giảm tình trạng viêm mạn tính, vốn được xem là một yếu tố thuận lợi cho quá trình sinh ung thư. Duy trì thói quen vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, từ 5 ngày mỗi tuần trở lên,… là khuyến nghị được Tổ chức y tế Thế giới (WHO) chứng minh có hiệu quả trong việc phòng ngừa nhiều loại ung thư; trong đó có ung thư vòm họng.
Thăm khám và tầm soát ung thư định kỳ
Các dấu hiệu ung thư vòm họng rất ít biểu hiện ra ngoài ở giai đoạn đầu (giai đoạn I,II), chính vì vậy, tầm soát bệnh định kỳ sẽ giúp phát sớm các nguy cơ, dấu hiệu tiềm ẩn có thể dẫn đến ung thư vòm họng. Từ đó, có thể can thiệp kịp thời từ giai đoạn sớm nhất nhằm tăng khả năng điều trị bệnh thành công.
