Trong những ngày nắng nóng kéo dài, cơ thể phải tăng cường điều hòa thân nhiệt thông qua tiết mồ hôi và giãn mạch ngoại vi. Điều này khiến nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải, say nắng, kiệt sức do nhiệt và các bệnh đường tiêu hóa gia tăng.

Ăn uống mùa hè không chỉ giải nhiệt mà còn phải phòng bệnh

Trao đổi với phóng viên Tri Thức và Cuộc sống về nguy cơ của nắng nóng gay gắt với sức khỏe, ThS.BS Hoàng Khánh Toàn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Đông y, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, mùa hè là thời điểm “dương khí vượng”, thời tiết nóng và ẩm khiến quá trình trao đổi chất diễn ra mạnh hơn bình thường. Mồ hôi tiết nhiều giúp hạ nhiệt cơ thể nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ hao tổn tân dịch và tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhập.

Đặc biệt, nhiệt độ và độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn, nấm mốc phát triển trong thực phẩm. Trong khi đó, việc uống nhiều nước khiến dịch vị dạ dày bị pha loãng, làm giảm khả năng tiêu diệt vi khuẩn.

Bên cạnh đó, thời tiết oi nóng khiến nhiều người uống quá nhiều nước lạnh, ăn đồ sống lạnh hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Đây là yếu tố dễ làm suy giảm chức năng tiêu hóa, gây đầy bụng, tiêu chảy hoặc ngộ độc thực phẩm. Vì vậy để phòng tránh, người dân cần đặc biệt chú ý:

- Không sử dụng thực phẩm ôi thiu.

- Không uống nước lã, nước không bảo đảm vệ sinh.

- Rau quả phải rửa sạch trước khi ăn.

- Hạn chế thức ăn để qua đêm ngoài nhiệt độ phòng.

- Không ăn quá nhiều đồ sống, lạnh trong một bữa

ThS.BS Hoàng Khánh Toàn nhấn mạnh, mùa hè nên ưu tiên chế độ ăn thanh đạm, hạn chế đồ nhiều dầu mỡ, chiên xào, cay nóng để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

Ngoài việc bổ sung nước, cơ thể cũng cần được cung cấp điện giải và dưỡng chất thông qua các món ăn dễ tiêu hóa, giàu vitamin và khoáng chất, giúp thanh nhiệt, bù nước mùa hè

Theo y học cổ truyền, nhiều loại rau củ, trái cây có tác dụng “thanh nhiệt giải thử”, lợi tiểu và hỗ trợ bù nước cho cơ thể trong thời tiết nắng nóng.

Các thực phẩm được khuyến khích gồm: Dưa hấu, dưa chuột, dưa lê, dưa gang, bí đao; Rau đay, mùng tơi, rau dền; Đậu xanh, đậu đen, ý dĩ, bạch biển đậu; ngó sen, củ đậu, mã thầy; cam, chanh, quýt, chuối; các món cháo đậu xanh, cháo ý dĩ, cháo lá sen

Ngoài ra, một số loại trà thảo mộc như trà hoa cúc, trà actiso, trà nhân trần, trà lá vối, trà khổ qua… cũng được sử dụng phổ biến để hỗ trợ giải nhiệt.

Về nguồn đạm, chuyên gia khuyến nghị có thể lựa chọn các thực phẩm mang tính mát như thịt vịt, cua, hến, trai, sò, ngao.

Ngược lại, nên hạn chế các món có tính nhiệt cao như thịt dê, thịt chó, tiêu, quế, gừng, rượu mạnh hoặc ăn quá nhiều vải, nhãn trong những ngày nắng gắt.

Theo ThS.BS Hoàng Khánh Toàn, nước đá và đồ uống ướp lạnh chỉ nên dùng ở mức vừa phải. Việc lạm dụng có thể gây “thương tổn tỳ vị”, làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa và đau bụng.

Nước giải khát từ cây cỏ: Lợi ích nhiều nhưng không nên lạm dụng

ThS.BS Hoàng Khánh Toàn nhấn mạnh, hiện nay nhiều người có xu hướng sử dụng các loại nước nấu từ cây cỏ dân gian như trà xanh, nước rau má, nhân trần, râu ngô, hoa cúc, đậu đen rang, la hán quả… để giải nhiệt.

Việc dùng cây cỏ dân gian làm nước giải khát là thói quen có lợi cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách, đúng liều lượng và bảo đảm vệ sinh.

Theo các nghiên cứu hiện đại, nhiều loại thảo mộc có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm và hỗ trợ điều hòa cơ thể ở mức độ khác nhau. Một số loại còn có công dụng riêng như: Hoa cúc hỗ trợ hạ huyết áp; Hoa hòe giúp bền thành mạch; Râu ngô và dứa dại có tác dụng lợi tiểu; Rau má, mạch môn, đậu đen hỗ trợ bảo vệ tế bào gan; Nụ vối giúp kích thích tiêu hóa...

Dù vậy, ThS.BS Hoàng Khánh Toàn cũng cảnh báo, việc lạm dụng nước thanh nhiệt có thể gây phản tác dụng. Vì vậy, dù là thực phẩm đi nữa khi sử dụng các loại nước giải khát, thanh nhiệt này cũng cần phải chú ý một số vấn đề sau đây :

- Trước hết, liều lượng cần vừa phải, tránh lạm dụng quá mức, đặc biệt đối với trẻ em, người già và những người tỳ vị hư yếu dễ bị lạnh bụng, đi lỏng. Nếu có dùng cam thảo để tạo nên vị ngọt, dễ uống và điều hòa thì tuyệt đối không dùng quá nhiều, thông thường mỗi ấm trà chỉ cho vài ba lát là được.

- Sau những bữa ăn có nhiều đồ sống lạnh thì nên giảm lượng các loại nước uống này để tránh gây rối loạn tiêu hóa.

- Khi chọn mua các cây cỏ này ở dạng khô thì phải tránh thứ bị ẩm mốc và đã để quá lâu, không còn hoạt chất có lợi. Tốt nhất là nên mua đồ tươi về nấu nước uống hoặc phơi sấy khô, bảo quản cẩn thận để dùng dần.

- Không nên uống các loại nước này quá nhiều vào buổi tối.