Ngày 27/1, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường (PC03), Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường (47 tuổi, ngụ Cần Thơ) để điều tra về hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Theo điều tra ban đầu, từ năm 2021 đến nay, đối tượng này đã cầm đầu đường dây ngâm khoảng 3.000 tấn ốc bươu bằng hơn 500 tấn natri silicate, một loại hóa chất công nghiệp thường được sử dụng trong xây dựng.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Lê Thị Huyền (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, đây không đơn thuần là một vụ vi phạm an toàn thực phẩm mà là hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng về lỗ hổng trong quản lý hóa chất tại Việt Nam.

"Phù phép" ốc tươi ngon, nguy cơ phá hủy nội tạng

PGS.TS Lê Thị Huyền cho hay, Sodium Silicate (Na₂SiO₃) là một hợp chất hóa học có tính kiềm rất mạnh. Trong đời sống sản xuất, đây là nguyên liệu chính để làm thủy tinh, sản xuất chất tẩy rửa công nghiệp, xử lý kim loại hoặc chế tác đồ gốm sứ, xi măng. Đây là hóa chất hoàn toàn không được phép dùng trong chế biến thực phẩm.

Lý do hộ kinh doanh bất chấp sử dụng 'thủy tinh lỏng' để ngâm ốc nằm ở khả năng tẩy rửa của loại hóa chất này. Do thủy tinh lỏng có tính kiềm mạnh nên có khả năng bóc tách tẩy sạch nhớt, bùn đất bám vào thịt ốc.

Đặc biệt, khi ngâm ốc vào dung dịch này, hóa chất sẽ thẩm thấu sâu vào bên trong các mô thịt của con ốc, gây ra tình trạng tổn thương mô và trương phình tế bào. Kết quả là ốc sau khi "ăn" hóa chất, ốc sẽ có vẻ ngoài căng mọng, bóng bẩy so với bình thường, có cảm giác tươi giòn hơn hẳn ốc tự nhiên.

"Tất nhiên, sự tươi giòn này hoàn toàn giả tạo, và thực khách sẽ trả giá đắt về sức khỏe khi ăn phải loại ốc ngâm hóa chất này", PGS Huyền cho hay.

PGS.TS Lê Thị Huyền phân tích, vì đây là chất kiềm mạnh nên khi đi vào cơ thể, thủy tinh lỏng sẽ tấn công trực tiếp vào niêm mạc dạ dày và hệ tiêu hóa. Ở mức độ nhẹ, người dùng sẽ đối mặt với tình trạng rối loạn tiêu hóa, đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy cấp. Nếu tích tụ lâu dài qua việc ăn thường xuyên, thủy tinh lỏng sẽ tàn phá chức năng gan, thận và gây tổn thương sâu trong hệ thống ruột. Đối với những nhóm đối tượng nhạy cảm như người già, trẻ nhỏ hoặc những người vốn có bệnh lý về tiêu hóa sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn.

Cần hoàn thiện hơn nữa cơ chế quản lý hoạt động mua bán hóa chất

PGS.TS Lê Thị Huyền cho biết, từ thực tế của một người làm chuyên môn trong lĩnh vực hóa học, bà nhận thấy hoạt động mua bán hóa chất hiện nay vẫn còn những điểm, lỗ hổng cần được rà soát và hoàn thiện thêm nhằm hạn chế nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

“Trong thực tế, việc tiếp cận và mua hóa chất phục vụ cho nghiên cứu khoa học là tương đối thuận lợi, tạo điều kiện cho hoạt động giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, chính sự thuận lợi này cũng đặt ra yêu cầu cần có những cơ chế kiểm soát phù hợp hơn”, bà Huyền chia sẻ.

Theo bà, các giảng viên và nhà nghiên cứu thường làm việc trực tiếp với các công ty, cửa hàng cung ứng hóa chất. Người bán nắm rõ đối tượng mua là cơ sở đào tạo hoặc nghiên cứu nên quá trình giao dịch diễn ra nhanh chóng. Tuy nhiên, việc xác minh mục đích sử dụng hoặc lưu trữ thông tin người mua hiện vẫn chưa được thực hiện đồng bộ.

Đáng lưu ý, một số loại hóa chất phổ biến hiện nay vẫn được phân phối rộng rãi qua nhiều kênh khác nhau, từ cửa hàng truyền thống đến nền tảng trực tuyến. Điều này đòi hỏi cần có sự phân loại rõ ràng hơn giữa các nhóm hóa chất, cũng như các quy định phù hợp tương ứng với mức độ nguy hiểm của từng loại.

Theo PGS.TS Lê Thị Huyền, thời gian qua, sau một số vụ việc nghiêm trọng, việc quản lý đối với các hóa chất nguy hiểm cao như axit đậm đặc đã được tăng cường. Tuy nhiên, với các hóa chất khác, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu để xây dựng cơ chế quản lý chặt chẽ, đồng bộ và khả thi hơn trong thực tiễn.

Để phòng ngừa các hành vi lạm dụng hóa chất trong lĩnh vực thực phẩm và đời sống, cần tăng cường trách nhiệm của cả khâu phân phối lẫn sử dụng, trong đó việc xác nhận mục đích sử dụng và người chịu trách nhiệm là yếu tố quan trọng.

“Hóa chất là công cụ không thể thiếu cho sản xuất và nghiên cứu, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu bị sử dụng sai mục đích. Do đó, việc quản lý cần được tiếp cận theo hướng khoa học, chặt chẽ và bền vững, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng”, PGS.TS Lê Thị Huyền nhấn mạnh.

PGS.TS Lê Thị Huyền cho rằng, việc các cơ sở ngâm ốc quy mô lớn tồn tại trong thời gian dài cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của lực lượng quản lý thị trường. Nếu có sự kiểm tra thường xuyên, đột xuất, thay vì báo trước, thì những sai phạm như vậy khó có thể kéo dài nhiều năm.