Đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư, kinh tế và hạ tầng, mà còn phản ánh trình độ văn minh của một quốc gia, phẩm chất của con người và sức sống của một nền văn hóa. Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, mặc dù Người không để lại một hệ thống lý luận riêng về phát triển đô thị theo nghĩa hiện đại, nhưng những quan điểm về xây dựng Nhà nước, phát triển kinh tế, chăm lo đời sống nhân dân, xây dựng con người mới và giữ gìn môi trường sống đã tạo nên nền tảng tư tưởng quan trọng cho việc xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại và nghĩa tình. Đó cũng chính là những giá trị đang được Thành phố Hồ Chí Minh kế thừa và phát huy trên hành trình phát triển sau nửa thế kỷ vinh dự mang tên Bác.

Thành phố phát triển là nơi người dân được sống an toàn

Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, mục tiêu cao nhất của mọi hoạt động quản lý và phát triển luôn là con người. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Người đã nhiều lần khẳng định rằng chính quyền là của dân, do dân và vì dân; mọi chủ trương, chính sách đều phải hướng đến nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Tư tưởng ấy mang ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình phát triển đô thị. Sự phát triển của một thành phố không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng, những đại lộ rộng lớn hay tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà trước hết phải là nơi người dân được sống an toàn, được học tập, làm việc, sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa trong một môi trường công bằng, nhân văn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi phát triển kinh tế là nền tảng để nâng cao đời sống nhân dân. Người nhiều lần nhấn mạnh phải tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tham ô và quan liêu. Những quan điểm đó vẫn còn nguyên giá trị trong xây dựng đô thị hiện đại ngày nay. Một thành phố phát triển bền vững cần có nền kinh tế năng động, đổi mới sáng tạo, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và lấy khoa học, công nghệ làm động lực. Song song với đó là quản trị minh bạch, sử dụng hợp lý ngân sách công, đầu tư đúng trọng tâm, tránh thất thoát và bảo đảm mọi thành quả phát triển đều phục vụ lợi ích của nhân dân.

Một nội dung nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh là xây dựng con người mới. Theo Người, văn minh không chỉ thể hiện ở cơ sở vật chất mà còn ở lối sống, đạo đức và ý thức công dân. Người từng căn dặn mỗi người phải thực hiện cần, kiệm, liêm, chính; có tinh thần đoàn kết, tương trợ và tôn trọng lợi ích chung của cộng đồng. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, những giá trị ấy càng trở nên cần thiết. Một thành phố văn minh không thể thiếu những công dân văn minh, biết chấp hành pháp luật, ứng xử có văn hóa, giữ gìn vệ sinh môi trường, tôn trọng trật tự công cộng và sẵn sàng chung tay giải quyết những vấn đề của cộng đồng. Chính con người là yếu tố quyết định tạo nên bản sắc của đô thị.

Đô thị văn minh là đô thị có nền hành chính phục vụ

Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng đề cao vai trò của văn hóa trong sự phát triển. Người khẳng định văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi và phải gắn bó mật thiết với kinh tế, chính trị, xã hội. Điều đó đặt ra yêu cầu xây dựng đô thị không chỉ hướng đến hiện đại hóa hạ tầng mà còn phải bảo tồn các giá trị lịch sử, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát triển đời sống tinh thần phong phú cho Nhân dân. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, một đô thị mang đậm dấu ấn lịch sử và hội nhập quốc tế, việc hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển hiện đại chính là cách hiện thực hóa tư tưởng của Người trong điều kiện mới.

Một đô thị văn minh theo tư tưởng Hồ Chí Minh còn là đô thị có nền hành chính phục vụ. Người luôn yêu cầu cán bộ, đảng viên phải gần dân, trọng dân, lắng nghe dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Theo Người, cán bộ là công bộc của dân chứ không phải quan cách mạng. Quan điểm ấy là nền tảng để xây dựng chính quyền đô thị hiện đại với phương châm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý nhà nước. Một chính quyền hoạt động hiệu quả sẽ tạo dựng niềm tin xã hội và góp phần hình thành môi trường sống thuận lợi cho mọi người dân.

Bên cạnh đó, Chú tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc giữ gìn môi trường sống xanh, sạch, đẹp. Người nhiều lần phát động phong trào trồng cây, bảo vệ thiên nhiên, giữ gìn vệ sinh công cộng và coi đó là trách nhiệm của mỗi người dân. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và áp lực dân số đô thị ngày càng gia tăng, tư tưởng ấy càng trở nên thời sự. Xây dựng thành phố xanh, phát triển giao thông công cộng, sử dụng năng lượng sạch, tăng diện tích cây xanh, bảo vệ nguồn nước và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường chính là những biểu hiện sinh động của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn phát triển đô thị.

Trong ba yếu tố "văn minh, hiện đại, nghĩa tình" trong định hướng phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, hai yếu tố đầu phản ánh trình độ phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ và quản trị đô thị, còn "nghĩa tình" chính là sự kế thừa sâu sắc tư tưởng nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người luôn đề cao tình yêu thương con người, tinh thần tương thân tương ái, chăm lo người nghèo, người yếu thế và không để ai bị bỏ lại phía sau. Những chương trình an sinh xã hội, các hoạt động thiện nguyện, phong trào đền ơn đáp nghĩa, chăm lo gia đình chính sách hay sự sẻ chia của người dân thành phố trong những giai đoạn khó khăn đều là minh chứng sinh động cho giá trị "nghĩa tình" đã trở thành nét đẹp trong bản sắc đô thị mang tên Bác.

50 năm kể từ ngày Sài Gòn – Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976-2/7/2026) là chặng đường ghi dấu những bước phát triển mạnh mẽ của thành phố đầu tàu kinh tế cả nước. Trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực, những tư tưởng của Chú tịch Hồ Chí Minh về lấy dân làm gốc, phát triển kinh tế gắn với công bằng xã hội, xây dựng con người văn hóa, phát huy sức mạnh đại đoàn kết và xây dựng chính quyền phục vụ vẫn là kim chỉ nam có giá trị bền vững. Đó không chỉ là nền tảng tư tưởng mà còn là nguồn cảm hứng để Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, xứng đáng với niềm vinh dự mang tên vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và trở thành một đô thị thực sự văn minh, hiện đại, nghĩa tình trong thế kỷ XXI.