Được xem là "cha đẻ" của liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư, TS Steven A. Rosenberg đã dành hàng chục năm để nghiên cứu mối liên hệ giữa phản ứng miễn dịch của bệnh nhân và căn bệnh ung thư.

Bước ngoặt khi còn là bác sĩ nội trú

TS Rosenberg theo học tại Đại học Johns Hopkins, một trong những trung tâm đào tạo y khoa hàng đầu thế giới, trước khi tiếp tục hoàn thành chương trình đào tạo tại Đại học Harvard (Mỹ). Nền tảng học thuật vững chắc này đã giúp ông xây dựng tư duy khoa học sắc bén, đồng thời nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu y học.

Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 3/2024, TS Rosenberg, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Ung thư thuộc Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) và là Trưởng khoa Phẫu thuật của NCI, đã chia sẻ bước ngoặt đằng sau nghiên cứu đột phá của mình.

"Tôi gặp một bệnh nhân khi đang làm bác sĩ nội trú ở khoa cấp cứu cuối những năm 1960. Tôi xem hồ sơ bệnh án thì thấy bệnh nhân từng đến viện vì ung thư dạ dày di căn 12 năm trước. Khối u đó đã di căn đến gan và không thể cắt bỏ.

Nhưng sau 12 năm, khi tôi tham gia phẫu thuật cắt túi mật của ông ấy, bệnh nhân không còn dấu hiệu của ung thư. Căn bệnh đã biến mất mà không cần bất kỳ phương pháp điều trị bên ngoài nào. Đó là một trong những trường hợp hiếm gặp nhất trong y học, sự thoái lui tự phát của ung thư. Bằng cách nào đó, cơ thể ông ấy đã học được cách tiêu diệt khối u", vị t

iến sĩ 85 tuổi kể lại.

TS Rosenberg nhận thấy điều này đi ngược lại với hiểu biết y học thời điểm đó, nhưng gợi mở cho ông một giả thuyết: Hệ miễn dịch có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chống lại ung thư.

Vào thời điểm đó, ý tưởng này bị xem là không thực tế. Phần lớn giới khoa học tin rằng hệ miễn dịch không đủ khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Tuy nhiên, Rosenberg không từ bỏ. Ông quyết định theo đuổi hướng nghiên cứu này, bất chấp sự hoài nghi từ cộng đồng khoa học.

"Khai sinh" liệu pháp miễn dịch

Theo TS Rosenberg, sự ra đời của interleukin-2 đã cho phép các nhà khoa học nuôi cấy tế bào lympho bên ngoài cơ thể.

TS Rosenberg và cộng sự tiếp tục các nghiên cứu về cơ chế hoạt động của interleukin-2 và đã xác định được một loại tế bào gọi là tế bào lympho xâm nhập khối u.

Năm 1988, nhóm nghiên cứu của TS Rosenberg đã chứng minh lần đầu tiên rằng việc truyền tế bào lympho có hoạt tính chống khối u có thể gây thoái hóa u hắc tố. Đây là một loại "thuốc sống" được lấy từ các khối u hắc tố, có thể được nuôi cấy bên ngoài cơ thể và sau đó được truyền lại cho bệnh nhân trong điều kiện thích hợp.

"Điều này cho phép chúng ta nuôi cấy tế bào lympho T, một trong những 'chiến binh' chính của hệ miễn dịch chống lại mô lạ. Sau khi nghiên cứu 66 bệnh nhân, trong đó chúng tôi nghiên cứu interleukin-2 và các tế bào phát triển từ nó, cuối cùng chúng tôi nhận thấy ung thư hắc tố biến mất ở một bệnh nhân được điều trị bằng interleukin-2. Và chúng tôi tiếp tục điều trị hàng trăm bệnh nhân bằng liệu pháp này", TS Rosenberg kể.

Nghiên cứu tiên phong của ông đã đưa interleukin-2 (IL-2) trở thành một trong những liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư ở người đầu tiên được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào năm 1992.

Tiếp nối thành công đó, TS Rosenberg phát triển một phương pháp tiên tiến hơn gọi là liệu pháp tế bào T xâm nhập khối u (Tumor-Infiltrating Lymphocytes – TIL). Phương pháp này bao gồm việc lấy tế bào miễn dịch từ chính khối u của bệnh nhân, nuôi cấy và tăng cường chúng trong phòng thí nghiệm, sau đó truyền lại vào cơ thể. Kết quả đạt được là một bước đột phá: Một số bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối đã có phản ứng điều trị mạnh mẽ, thậm chí khỏi bệnh.

TS Rosenberg nhấn mạnh giá trị của việc sử dụng liệu pháp tế bào T, truyền tế bào T, để điều trị cho bệnh nhân mắc các loại ung thư thể rắn phổ biến, các loại ung thư bắt đầu từ đại tràng lên ruột non, dạ dày, tuyến tụy và thực quản. Các khối u rắn như ung thư buồng trứng, ung thư tử cung,... cũng có khả năng nhạy cảm với liệu pháp tế bào T này.

Không dừng lại ở đó, TS Rosenberg mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực liệu pháp gen và liệu pháp CAR-T - một phương pháp hiện đại trong đó tế bào miễn dịch của bệnh nhân được chỉnh sửa gen để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn. Ông là một trong những nhà khoa học đầu tiên đưa các gen ngoại lai vào tế bào người trong các thử nghiệm lâm sàng, tiên phong trong việc phát triển liệu pháp gen để điều trị ung thư và mở ra một kỷ nguyên mới trong y học hiện đại.

TS Rosenberg mong muốn sẽ được thấy những tiến bộ đáng kể trong điều trị ung thư trong tương lai.

“Tôi nghĩ lĩnh vực ung thư, miễn dịch học và liệu pháp miễn dịch đã phát triển vượt bậc trong nhiều thập kỷ qua, và theo quan điểm của tôi, chúng ta mới chỉ bắt đầu tìm hiểu cách áp dụng các nguyên tắc miễn dịch vào điều trị ung thư. Chúng ta cần nỗ lực, trau dồi kiến ​​thức và hợp tác để kết hợp những ý tưởng tốt nhất vào nghiên cứu của mình. Tôi kỳ vọng sẽ thấy những tiến bộ đáng kể trong tương lai. Tôi nghĩ rằng liệu pháp miễn dịch là một trong những lĩnh vực mới có tiềm năng lớn nhất để tạo ra bước đột phá trong điều trị ung thư”, TS Rosenberg từng chia sẻ.

Trong bối cảnh y học không ngừng phát triển, những đóng góp của TS Rosenberg vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho các nhà khoa học trên toàn thế giới. Ông không chỉ là một bác sĩ hay nhà nghiên cứu, mà còn là người đã giúp nhân loại tiến gần hơn đến mục tiêu kiểm soát và chữa trị căn bệnh vốn được xem là "án tử".

>>> Mời độc giả xem thêm video: Thử nghiệm vắc xin điều trị ung thư