TS Vũ Ngọc Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nguyên Phó trưởng Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương đã từ trần vào lúc 14h ngày 26/4/2026 (tức ngày 10/3 năm Bính Ngọ), hưởng thọ 74 tuổi. Sự ra đi của TS Vũ Ngọc Hoàng không chỉ là một mất mát lớn đối với giới trí thức mà còn để lại khoảng trống trong công cuộc tham mưu chính sách cấp cao.

Một trí thức tâm huyết, nhà chiến lược sáng tạo, quyết liệt, trách nhiệm

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch phụ trách chuyên môn của Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho hay, TS Vũ Ngọc Hoàng là người có tầm ảnh hưởng đặc biệt quan trọng. Nhờ có uy tín và đóng góp của TS Hoàng, những tham mưu, kiến nghị từ Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc từ các cấp lãnh đạo cao nhất.

Điểm nổi bật trong phong cách của TS Vũ Ngọc Hoàng chính là sự quyết liệt và minh bạch. Trong mọi vấn đề, ông không bao giờ thể hiện thái độ mập mờ hay nước đôi. TS Khuyến tin rằng, chính đặc điểm này đã góp phần khiến TS Vũ Ngọc Hoàng nhận được sự tin cậy của lãnh đạo Chính phủ.

TS Lê Viết Khuyến nhớ lại, có những lần TS Vũ Ngọc Hoàng và ban lãnh đạo Hiệp hội được mời lên làm việc trực tiếp tại văn phòng nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, có buổi kéo dài tới 4 tiếng. Chính qua những cuộc đối thoại thẳng thắn này, nguyên Thủ tướng đã tin tưởng chỉ định ông làm Ủy viên Ủy ban quốc gia đổi mới giáo dục và đào tạo giai đoạn 2023-2026 của Chính phủ.

Nguyên Thủ tướng còn dặn, trong trường hợp kiến nghị của Hiệp hội gặp vướng mắc ở các cấp trung gian, Hiệp hội có thể gửi thẳng báo cáo lên người đứng đầu Chính phủ. “Vai trò và uy tín cá nhân của TS Vũ Ngọc Hoàng là nhân tố then chốt tạo nên sự tin tưởng hiếm có này”, TS Khuyến khẳng định.

Một điểm đặc biệt nữa ở TS Hoàng là tinh thần làm việc, cống hiến không ngừng nghỉ. Ngay cả khi lâm trọng bệnh và không thể di chuyển khỏi Tam Kỳ (Quảng Nam cũ), tinh thần ấy vẫn không hề giảm sút.

TS Hoàng vẫn duy trì họp trực tuyến với thường trực Hiệp hội đều đặn từ 2 đến 3 lần mỗi tuần để chỉ đạo và thảo luận về các vấn đề giáo dục. Chỉ đến khoảng hơn một năm trước, khi bệnh tình quá nặng và bác sĩ yêu cầu ngừng làm việc, kênh trao đổi này đôi lúc mới tạm gián đoạn. Điều này cho thấy một trí tuệ bền bỉ và trách nhiệm đến hơi thở cuối cùng với sự nghiệp giáo dục chung của đất nước.

Bản lĩnh trí thức thẳng thắn và tinh thần cống hiến không ngơi nghỉ

TS Lê Viết Khuyến cho hay, TS Vũ Ngọc Hoàng có rất nhiều đóng góp ở nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Với tư cách là người lãnh đạo nhóm soạn thảo Nghị quyết Trung ương 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, ông đã vạch ra những nguyên tắc mang tính chiến lược.

TS Hoàng đặc biệt tâm huyết với nhận định của Tổng Bí thư Tô Lâm về “điểm nghẽn” của “điểm nghẽn” là thể chế. Ông luôn trăn trở về việc giáo dục dù được gọi là “quốc sách hàng đầu” nhưng trong thực tế vẫn còn tình trạng quản lý manh mún, phân tán giữa nhiều bộ ngành theo kiểu “trăm hoa đua nở”. Ông kiên trì đấu tranh cho việc tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân, chỉnh sửa những khiếm khuyết trong quản trị đại học và đặc biệt là cơ cấu lại nguồn nhân lực để tránh tình trạng “mạnh ngành nào ngành nấy chạy”, tạo ra một cơ thể nhân lực thiếu hài hòa cân đối.

Trong dự thảo tham luận góp ý tại Phiên họp đầu của Ủy ban quốc gia đổi mới giáo dục và đào tạo giai đoạn 2023-2026 của Chính phủ, TS Hoàng chỉ ra, nguyên nhân khiến đất nước ta đã không thể hoàn thành mục tiêu “đưa đất nước cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020” có nhiều, nhưng xét về phương diện chuẩn bị nguồn lực con người thì ngành giáo dục và đào tạo phải chịu trách nhiệm chính.

Theo đó, chất lượng của nguồn nhân lực đào tạo nói chung còn chưa đạt chuẩn cũng như do cơ cấu đội ngũ nhân lực còn rất bất hợp lý, thiếu đồng bộ.

Theo TS Hoàng, một trong những giải pháp cơ bản là cần xem xét lại cơ chế phân bổ ngân sách giáo dục và nguồn lực huy động từ xã hội theo hướng ưu tiên đầu tư đồng thời vào 2 mục tiêu. Thứ nhất, là Phổ cập giáo dục cơ bản (bao gồm giáo dục tiểu học và giáo dục trung học cơ sở). Thứ hai là Đào tạo nguồn nhân lực đồng bộ, lành nghề (bao gồm các trình độ đào tạo sau đại học, đại học, cao đẳng thực hành và trung học nghề/trung học kỹ thuật).

Cùng với đó, phải triển khai phân luồng triệt để học sinh từ sau bậc trung học cơ sở và cần xem đây là giải pháp cơ bản để nâng tỉ lệ lao động qua đào tạo lên, chứ không phải sử dụng giải pháp kêu gọi bóp nghẹt đầu vào đại học với lập luận “thừa thầy thiếu thợ”.

“TS Hoàng là người nhìn thấu suốt rằng, Việt Nam chỉ có thể thực hiện công nghiệp hóa dựa trên thế mạnh dân số nếu biết thông qua giáo dục để biến đó thành nguồn nhân lực chất lượng, hài hòa. Sự ra đi của TS Hoàng là một mất mát to lớn. Chúng ta mất đi một trí thức đầy tâm huyết, quyết liệt, trách nhiệm”, TS Lê Viết Khuyến bày tỏ.

TS Lê Viết Khuyến khẳng định, những kiến nghị tham mưu lãnh đạo và ý tưởng khai sáng của TS Hoàng vẫn sẽ vẫn là những tài liệu quý giá, dẫn đường cho những người ở lại tiếp tục sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo mà ông đã dành trọn đời theo đuổi.