Mỗi mùa hè, đặc biệt vào thời điểm thu hoạch lúa hoặc sau các đợt mưa giông, các cơ sở y tế lại ghi nhận nhiều trường hợp viêm da do kiến ba khoang. Điều đáng lo ngại là không ít người nhầm lẫn tình trạng này với bệnh zona thần kinh, từ đó tự ý điều trị bằng các phương pháp dân gian hoặc sử dụng thuốc không phù hợp, khiến tổn thương da trở nên nghiêm trọng hơn.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, nhận biết đúng nguyên nhân và xử trí kịp thời là yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng cũng như nguy cơ để lại sẹo.

Độc tố mạnh từ phản xạ đập côn trùng trên da

Nhiều người cho rằng tổn thương da do kiến ba khoang xuất hiện vì bị côn trùng cắn hoặc đốt. Tuy nhiên, theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, kiến ba khoang thực chất không cắn hay chích người.

Nguyên nhân gây bệnh là do độc tố Pederin có trong cơ thể loài côn trùng này. Đây là chất có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh khi tiếp xúc trực tiếp với da.

Vào mùa gặt hoặc sau mưa bão, môi trường sống của kiến ba khoang bị xáo trộn, khiến chúng thường bay vào nhà theo ánh đèn điện, bám trên quần áo, khăn mặt hoặc chăn gối.

Phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay đập hoặc miết mạnh khi thấy côn trùng bò trên da. Chính hành động này làm cơ thể kiến bị nghiền nát, giải phóng độc tố Pederin tiếp xúc trực tiếp với da. Nguy hiểm hơn, độc tố có thể dính vào tay rồi lan sang mặt, cổ hoặc mắt khi người bệnh vô tình chạm vào.

Biểu hiện thường gặp là da xuất hiện các vệt đỏ, cảm giác bỏng rát, ngứa, sau đó hình thành mụn nước hoặc phỏng nước. Tổn thương có thể lan rộng nếu độc tố tiếp tục được phát tán sang các vùng da khác.

Theo ghi nhận tại Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất là coi viêm da do kiến ba khoang là bệnh zona thần kinh.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết, dù đều có biểu hiện nổi mụn nước và đau rát ngoài da, song cơ chế gây bệnh và đặc điểm tổn thương của hai bệnh hoàn toàn khác nhau.

Đối với viêm da do kiến ba khoang, tổn thương là hậu quả của phản ứng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin. Các tổn thương thường xuất hiện ở vùng da hở như mặt, cổ, tay hoặc chân. Mụn nước có xu hướng xếp thành vệt dài hoặc từng đám nhỏ, đôi khi xuất hiện mủ trắng đục ở giữa. Người bệnh chủ yếu cảm thấy nóng rát, bỏng rát và ngứa.

Trong khi đó, zona thần kinh là bệnh do virus Herpes zoster gây ra. Các mụn nước mọc thành từng chùm, phân bố dọc theo đường đi của dây thần kinh và thường chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể. Người bệnh thường có cảm giác đau nhức sâu, như kim châm hoặc bỏng rát, có thể kèm sốt nhẹ, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, việc nhầm lẫn hai bệnh có thể dẫn đến điều trị không đúng hướng. Thuốc kháng virus dùng trong điều trị zona thần kinh không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang.

Đáng lo ngại hơn, nhiều người vẫn áp dụng các biện pháp dân gian như đắp lá cây, lá trầu không, lá phèn đen hoặc các nguyên liệu chưa được kiểm chứng lên vùng da tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng, thậm chí dẫn đến hoại tử và để lại sẹo lâu dài.

Điều trị đúng ngay từ đầu giúp ngăn ngừa nhiễm trùng, giảm nguy cơ để lại sẹo

TS.BS Nguyễn Hữu Trường nhấn mạnh, việc xử trí đúng trong những phút đầu sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang có ý nghĩa quyết định đối với mức độ tổn thương da.

Nếu phát hiện kiến đang bò trên cơ thể, người dân không nên đập hoặc miết mạnh. Thay vào đó, có thể thổi nhẹ hoặc dùng giấy gạt côn trùng ra khỏi da.

Ngay sau khi nghi ngờ tiếp xúc với kiến ba khoang, cần rửa sạch vùng da bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý nhằm loại bỏ độc tố còn bám trên bề mặt da.Việc rửa càng sớm thì nguy cơ tổn thương càng giảm

Khi da mới xuất hiện biểu hiện đỏ, nóng rát, người dân có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc sản phẩm phục hồi da chứa panthenol (vitamin B5), kẽm oxide theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên tự ý dùng thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa khi tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc vùng tổn thương nằm ở mắt và các khu vực nhạy cảm.

Điều trị đúng ngay từ đầu không chỉ giúp kiểm soát phản ứng viêm, ngăn ngừa nhiễm trùng mà còn giảm nguy cơ để lại sẹo và các di chứng thẩm mỹ lâu dài.

>>> Mời độc giả xem thêm video Ca ngộ độc thực phẩm cả nước tăng vọt: