Ngày 25/6/1992, Tiến sĩ Eugene Huu-Chau Trinh (tên tiếng Việt là Trịnh Hữu Châu) chính thức ghi tên mình vào hàng ngũ những con người chinh phục vũ trụ khi tham gia chuyến bay STS-50 trên tàu con thoi Space Shuttle Columbia của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA).

Chuyến bay lịch sử, người Việt thứ 2 chinh phục vũ trụ

Eugene Trinh bước lên tàu Columbia với vai trò chuyên gia phụ trách hàng hóa khoa học (Payload Specialist) sau hai năm hoàn thành chương trình huấn luyện khắt khe của NASA.

Chuyến bay kéo dài 13 ngày, 19 giờ 30 phút và 4 giây, trở thành hành trình dài nhất của NASA tại thời điểm đó, đồng thời đánh dấu một dấu mốc lịch sử đối với cộng đồng người Việt trên toàn thế giới.

Suốt mùa hè năm đó, tên của ông đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của truyền thông Mỹ. Gương mặt đậm nét Á châu của người đàn ông 42 tuổi xuất hiện trên trang bìa nhiều tờ báo và tạp chí lớn, như một biểu tượng cho sự đa dạng và trí tuệ trong chương trình không gian Hoa Kỳ. Ông trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên và là người Việt thứ hai bay vào vũ trụ, sau chuyến bay lịch sử của anh hùng Phạm Tuân năm 1980.

Trong suốt hành trình, tại khoang vật lý DPM, ông trực tiếp thực hiện và theo dõi ba thí nghiệm quan trọng liên quan đến lực đẩy, sự rơi của chất lỏng và kỹ thuật điều khiển chất lỏng không cần bình chứa – một hướng nghiên cứu do chính ông đề xuất. Những thí nghiệm này có ý nghĩa lớn trong việc hiểu rõ hành vi vật chất trong môi trường vi trọng lực, phục vụ các sứ mệnh không gian dài ngày của con người.

Bên cạnh công việc khoa học, Eugene Trinh dành thời gian quan sát và chụp lại hình ảnh Trái Đất từ không gian. Khoảnh khắc đáng nhớ nhất với ông là khi tàu bay qua Đông Nam Á.

Ông từng xúc động chia sẻ: “Chúng tôi đã bay vòng quanh thế giới… bay nhiều lần ngang vùng Đông Nam Á. Dù phần lớn thời gian khu vực này bị mây che phủ, tôi nhớ đã ba lần chúng tôi bay bên trên Việt Nam. Những lúc ấy khiến tôi nghĩ đến sợi dây liên hệ của mình với quê hương, nơi tôi đã sinh ra”. “Đó là Việt Nam, tôi đã nhìn thấy quê hương mình, thật hiền hòa”.

TS Trịnh Hữu Châu (thứ hai từ bên phải) trong đội hình STS-50, ngày 24/1/1992. Ảnh: Wikipedia.

Sau chuyến bay lịch sử, sự nghiệp của Eugene H. Trinh tiếp tục thăng hoa. Ông đảm nhiệm vị trí Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu Khoa học Vật lý tại trụ sở chính của NASA, dẫn dắt các nhóm chuyên gia nghiên cứu tác động của trọng lực và phát triển những công nghệ nền tảng, mở đường cho con người tiến xa hơn trong hành trình khám phá hệ Mặt Trời. Chuyến bay năm 1992 không chỉ đưa Eugene Trinh vào không gian, mà còn đưa khoa học Việt ghi dấu ấn bền vững trên bản đồ trí tuệ toàn cầu.

Hành trình đến NASA của Eugene Trịnh

Eugene Trịnh, tên khai sinh Trịnh Hữu Châu, sinh ngày 24/9/1950 tại Sài Gòn, trong một gia đình trí thức. Ông là con trai út của kỹ sư công chánh Trịnh Ngọc Sang. Năm 1953, khi mới ba tuổi, Eugene theo gia đình sang Pháp định cư.

Tại Paris, Eugene Trịnh theo học trung học ở Trường Michelet và tốt nghiệp năm 1968. Sớm bộc lộ năng lực nổi trội về khoa học tự nhiên, ông tiếp tục sang Mỹ, theo học ngành chế tạo máy và vật lý ứng dụng tại Đại học Columbia, một trong những trường đại học danh giá hàng đầu nước Mỹ. Năm 1972, ông tốt nghiệp cử nhân với thành tích xuất sắc, được giới chuyên môn đánh giá là sinh viên có nền tảng học thuật rất vững.

Con đường học vấn của Eugene Trịnh tiếp tục thăng tiến nhanh chóng. Trong hai năm liên tiếp 1974 và 1975, ông nhận học bổng và lần lượt bảo vệ thành công luận án thạc sĩ khoa học và thạc sĩ triết học. Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục theo đuổi nghiên cứu bậc cao và đến năm 1977, Eugene Trịnh chính thức nhận bằng tiến sĩ Vật lý ứng dụng của Đại học Yale – một trong những trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới.

Nhận thấy năng lực nghiên cứu khoa học xuất sắc của ông, năm 1979, NASA mời Eugene Trịnh vào làm việc tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy phản lực (Jet Propulsion Laboratory). Cũng trong giai đoạn này, ông hoàn thành chương trình hậu tiến sĩ và tham gia các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu tại Viện Kỹ thuật California (Caltech), nơi quy tụ nhiều bộ óc khoa học tinh hoa của Hoa Kỳ.

Năm 1983, NASA tiếp tục lựa chọn Eugene Trịnh tham gia chương trình huấn luyện chuyên viên sức đẩy cho Spacelab 3. Ông trở thành người dự khuyết cho chuyên gia sức đẩy nổi tiếng Taylor Wang. Trong một chuyến bay của Spacelab 3, Eugene Trịnh túc trực tại Trung tâm Điều khiển Không gian Johnson (Houston), trực tiếp liên lạc với phi hành đoàn trên quỹ đạo và hỗ trợ xử lý các hoạt động kỹ thuật quan trọng.

Với kinh nghiệm tích lũy ngày càng dày dặn, năm 1985, Eugene Trịnh được bổ nhiệm làm trưởng nhóm kỹ thuật, giữ cương vị này trong suốt ba năm. Đến tháng 8/1990, NASA chính thức đưa ông vào danh sách bổ sung cho hai vị trí nghiên cứu về sức đẩy và vi trọng lực trên tàu con thoi – tiền đề cho cột mốc lớn nhất trong sự nghiệp của ông.

Đỉnh cao sự nghiệp đến vào ngày 25/6/1992, khi Eugene Trịnh có mặt trên tàu con thoi Columbia, chính thức bay vào không gian, trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên và người Việt thứ hai chinh phục vũ trụ.

Những đóng góp của ông được NASA ghi nhận bằng Huy chương Phi hành gia, Huy chương Thành tựu Khoa học Đặc biệt, Giải thưởng Ngọn đuốc vàng dành cho người Mỹ gốc Việt, cùng nhiều giải thưởng và bằng phát minh khoa học giá trị khác.