Với những đóng góp nổi bật trong nghiên cứu ứng dụng nghiên cứu hệ gen lúa và sinh học phân tử vào nghiên cứu khả năng đáp ứng của cây lúa với các thách thức của biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới một nền nông nghiệp xanh và bền vững, PGS.TS Tô Thị Mai Hương, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Khoa học Sự sống, đến từ Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã vinh dự là một trong ba nhà khoa học nữ xuất sắc giải thưởng L’Oréal – UNESCO 2025.

Chỉnh sửa gen lúa để giải bài toán biến đổi khí hậu

PGS.TS Tô Thị Mai Hương được Hội đồng Giám khảo đề cử cho đề án “Nghiên cứu phát triển giống lúa phát thải khí mêtan thấp và tiềm năng năng suất cao thông qua việc tối ưu phân bổ carbon trong cây và giảm dịch tiết rễ bằng công nghệ chỉnh sửa gen”.

PGS.TS Tô Thị Mai Hương là một nhà nghiên cứu tâm huyết trong lĩnh vực Công nghệ Sinh học Nông nghiệp và Sinh lý thực vật. Với trọng tâm là di truyền lúa và cơ chế đáp ứng với căng thẳng (stress) môi trường, bà đã có những đóng góp đáng kể trong việc tối ưu hóa khả năng chống chịu và dinh dưỡng của cây trồng thông qua các công cụ gen tiên tiến.

Nghiên cứu hiện tại của PGS.TS Hương tập trung vào việc ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen chính xác để thay đổi các gen phân bổ carbon trong cây lúa, nhằm mục đích giảm phát thải khí mêtan từ ruộng lúa trong khi vẫn duy trì năng suất hạt cao. Công trình này mang lại tiềm năng lớn trong việc đảm bảo an ninh lương thực và chống biến đổi khí hậu thông qua việc tạo ra các giống lúa thân thiện với môi trường, phát thải thấp.

Trong bối cảnh nóng lên toàn cầu, nông nghiệp vừa là nạn nhân vừa là tác nhân lớn góp phần tạo ra khí nhà kính. Mêtan, một loại khí nhà kính mạnh sinh ra từ hoạt động vi khuẩn trong điều kiện kỵ khí của ruộng lúa, làm tăng nhiệt độ trái đất và đe dọa sự phát triển bền vững của nông nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp đột phá giảm phát thải mà không ảnh hưởng năng suất.

Nghiên cứu mở ra tiềm năng to lớn trong việc phát triển các giống lúa ưu tú, không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn chủ động đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu.

Làm khoa học luôn là hành trình đòi hỏi sự cân bằng không hề dễ dàng

Sau khi hoàn thành chương trình postdoc tại Viện Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Quốc gia Pháp (CNRS), TS Tô Thị Mai Hương trở về Việt Nam và công tác tại Khoa Khoa học Sự sống, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH). Con đường nghiên cứu của chị gắn với lĩnh vực công nghệ sinh học và di truyền thực vật, nhưng phía sau những thành quả khoa học là câu chuyện về những thách thức mà nhiều nhà khoa học nữ vẫn đang đối mặt.

Theo bà, ở Việt Nam, lực lượng làm khoa học là nữ chiếm tỉ lệ lớn, đặc biệt trong các ngành như công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm hay môi trường. Tuy nhiên, phụ nữ làm quản lý khoa học và có học hàm như PGS hay GS còn khá ít và cũng hiếm khi xuất hiện trong các hội đồng xét duyệt chức danh giáo sư.

Theo TS Hương, phụ nữ thường phải đảm nhận nhiều vai trò trong gia đình và xã hội nên khó có thể dành toàn bộ thời gian và tâm trí cho nghiên cứu chuyên sâu. Để vượt qua những rào cản đó, ngoài nỗ lực cá nhân, sự ủng hộ của gia đình và môi trường làm việc là yếu tố quan trọng.

Bản thân bà cho rằng mình có phần may mắn khi hoàn thành các bậc học trước khi lập gia đình và nhận được sự hỗ trợ từ người thân. Đồng thời, môi trường làm việc tại USTH cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học nữ phát triển ý tưởng nghiên cứu.

Dẫu vậy, với bà, làm khoa học vẫn luôn là hành trình đòi hỏi sự cân bằng không hề dễ dàng giữa công việc và cuộc sống gia đình, đặc biệt với những người có xu hướng “nghiện công việc”.

Khi nói về lời khuyên dành cho các bạn nữ trẻ muốn theo đuổi con đường nghiên cứu, bà nhấn mạnh rằng đây không phải là lựa chọn phù hợp với tất cả mọi người. Nghiên cứu khoa học đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ và khả năng chấp nhận thất bại trong thời gian dài.

“Tôi rất thích từ ‘stamina’, dịch sang tiếng Việt một cách dân dã là ‘độ lì’. Tôi nghĩ rằng để theo đuổi công việc nghiên cứu, ngoài đam mê, các bạn nữ cần có một ‘độ lì’ nhất định, để kiên định, vững vàng vượt qua mọi thách thức từ học tập, công việc và cuộc sống đưa đến”, bà chia sẻ.

Trong hành trình của mình, bà Hương luôn tìm thấy nguồn cảm hứng từ những nhà khoa học nữ nổi tiếng như Marie Curie, Maria Goeppert-Mayer, Ada Lovelace, Jane Goodall hay Katalin Karikó – những người đã theo đuổi khoa học bằng niềm tin và sự bền bỉ, bất chấp định kiến giới và nhiều thử thách.

Với bà, chính tinh thần dấn thân và “độ lì” ấy là yếu tố giúp một nhà khoa học đi đến cùng con đường nghiên cứu mà mình đã chọn.

>>> Mời độc giả xem thêm video Phụ nữ Việt Nam đang ngày càng phát triển về mọi mặt: