Sáng 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Ưu tiên phân cấp nhưng phải bảo đảm nguồn lực

Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là phương án phân định thẩm quyền quản lý Nhà nước về đất đai giữa cấp tỉnh và cấp xã, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) cho biết, Điều 18 dự thảo Luật đưa ra hai phương án về thẩm quyền quản lý Nhà nước về đất đai.

Phương án 1 giao UBND cấp tỉnh quyết định các nội dung về thu hồi đất, bồi thường, giao đất, cho thuê đất; sau đó cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để tiếp tục phân cấp, ủy quyền.

Phương án 2 phân định trực tiếp thẩm quyền giữa hai cấp chính quyền, theo hướng cấp tỉnh quyết định đối với các vấn đề liên quan đến tổ chức, trong khi cấp xã thực hiện một số thẩm quyền đối với cá nhân, cộng đồng dân cư.

Theo đại biểu, phương án 1 tạo sự chủ động cho chính quyền cấp tỉnh trong việc căn cứ điều kiện thực tế, năng lực của cấp xã để quyết định việc phân cấp, ủy quyền. Tuy nhiên, nếu tập trung quá nhiều thẩm quyền tại cấp tỉnh, theo đại biểu, có thể dẫn đến nguy cơ phát sinh quá tải, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính, nhất là đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Do đó, đại biểu nghiêng về phương án 2, theo hướng đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp xã đối với cá nhân, cộng đồng dân cư.

Cho rằng, cấp xã hiện nay đang thiếu hụt trầm trọng các nguồn lực về dữ liệu chuyên môn; đội ngũ cán bộ địa chính chưa đủ năng lực trình độ và trang thiết bị để gánh vác trọn vẹn các công việc có nghiệp vụ pháp lý phức tạp.

Do đó, để phương án này thực sự khả thi và không tạo điểm nghẽn mới cho cơ sở, đại biểu đề nghị ban soạn thảo cân nhắc thiết kế thêm cơ chế hỗ trợ nguồn lực cho cấp xã.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cũng đề nghị lựa chọn phương án 2, theo hướng quy định trực tiếp trong Luật thẩm quyền của từng cấp đối với từng nhóm công việc.

Theo đó, UBND cấp tỉnh quyết định việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với tổ chức và các đối tượng tương ứng; UBND cấp xã quyết định đối với cá nhân, cộng đồng dân cư. Tương tự, thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất cũng cần được phân định cụ thể giữa hai cấp.

Đại biểu cho rằng cách thiết kế này phù hợp với yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời nâng cao tính minh bạch và khả năng xác định trách nhiệm trong thực thi pháp luật.

Trong khi đó, phương án 1 tuy tạo sự linh hoạt khi giao cấp tỉnh chủ động quyết định việc phân cấp, ủy quyền nhưng có thể dẫn đến sự khác biệt giữa các địa phương. Cùng một loại công việc, mỗi nơi có thể áp dụng một cách phân cấp khác nhau, làm giảm tính thống nhất của pháp luật và gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp trong việc xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) tán thành phương án 2, đồng thời đề nghị phân định rõ hơn thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, tạo dư địa để địa phương tiếp tục phân cấp, ủy quyền phù hợp với năng lực thực tế của bộ máy cơ sở.

Theo đại biểu, việc quy định rõ thẩm quyền ngay trong Luật sẽ tạo mặt bằng pháp lý thống nhất trên cả nước, đồng thời hạn chế tình trạng cùng một loại công việc nhưng mỗi địa phương lại có cách phân cấp khác nhau.

Đại biểu đề nghị Luật quy định rõ các nguyên tắc phân cấp, trong đó xác định cụ thể chủ thể thực hiện, thời hạn giải quyết, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát. Chính phủ cần quy định các điều kiện bảo đảm về nhân lực, dữ liệu, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã.

"Không thể để phân cấp trở thành một loại rủi ro pháp lý, dễ gây tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh việc, dẫn đến nhiều việc phải hỏi cấp trên hoặc kéo dài thời gian, giảm hiệu quả công việc của một bộ phận những người làm trực tiếp ở cơ sở", đại biểu nhấn mạnh.

Trên 15 luật sẽ được sửa đổi để đồng bộ với Luật Đất đai

Cuối phiên thảo luận, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, tinh thần xuyên suốt trong quá trình sửa đổi là hoàn thiện thể chế đất đai theo hướng đồng bộ, minh bạch, giảm thủ tục, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp, đồng thời khơi thông hiệu quả nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đề cập yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền trong quản lý Nhà nước về đất đai; tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến đề nghị việc sửa đổi phải được thực hiện căn cơ, toàn diện, đồng thời với các luật có liên quan, tránh tình trạng quy định của Luật Đất đai được tháo gỡ nhưng lại phát sinh điểm nghẽn ở các luật khác.

Bộ trưởng cho biết, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật có liên quan đến đất đai.

"Dự kiến sau khi Luật Đất đai thông qua sẽ có khoảng trên 15 luật sẽ được sửa đổi, bổ sung để đồng bộ với Luật Đất đai", Bộ trưởng thông tin.