Một trong những nội dung đáng chú ý trong định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là đề xuất không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

7 nhóm chính sách quan trọng trong sửa đổi Luật Đất đai

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh việc sửa đổi nhằm giải quyết kịp thời những vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn, tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở quan điểm, định hướng được Trung ương thông qua và kết quả tổng kết thi hành Luật Đất đai năm 2024, Chính phủ đã thông qua 7 nhóm chính sách.

Một là, đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp giữa phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển; xác định chức năng sử dụng đất của từng khu vực.

Chính phủ đề xuất sắp xếp hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tinh gọn, giảm số lượng, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính.

Hai là, hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất.

Chính phủ cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất để phát triển nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách, nhà ở thương mại và nhà ở phục vụ tái định cư; khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư; kiểm soát chặt chẽ việc chuyển mục đích sử dụng đất.

Ba là, hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”; ưu tiên người có đất ở bị thu hồi được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Đáng lưu ý, Chính phủ đề xuất không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Bốn là, đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu, phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; kết nối liên thông giữa dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan; không để bị thao túng giá, hình thành giá ảo; điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất.

Năm là, hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng có kiểm soát; hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển.

Sáu là, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận.

Bảy là, đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái.

Cần quy định rõ tính “thật sự cần thiết” khi thu hồi đất

Thẩm tra Tờ trình của Chính phủ về định hướng sửa Luật Đất đai năm 2024, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành với sự cần thiết, cấp bách của việc sửa đổi luật.

Cho ý kiến về một số nội dung cụ thể, cơ quan thẩm tra nêu rõ định hướng không tiếp tục “chẻ nhỏ” các chỉ tiêu tại quy hoạch sử dụng đất.

Liên quan đến nội dung giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo đề nghị báo cáo làm rõ trường hợp nhà đầu tư thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất nhưng không có đất ở và quy mô dự án chưa đạt đến khu đô thị thì tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171 của Quốc hội khóa XV hay đã được luật hóa tại điều khoản nào của dự thảo Luật. Đồng thời, đề nghị cung cấp thông tin về thực tiễn đối với trường hợp này.

Điều 35 dự thảo Luật quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng một số trường hợp chưa thể hiện rõ và thuyết phục về tính chất “thật cần thiết”.

Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, điều này tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng đối với một số dự án như dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, dự án tạo quỹ đất để thanh toán dự án theo hợp đồng BT.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ báo cáo làm rõ sự cần thiết, căn cứ, tiêu chí để đề xuất các trường hợp thu hồi đất nhằm phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ ràng tiêu chí đối với các dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Đặc biệt, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ lưỡng những trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư.

Theo cơ quan thẩm tra, việc này phải bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung, bởi hiện chưa rõ cơ chế để bảo đảm lợi ích hợp pháp và giảm thiểu rủi ro cho người sử dụng đất trong trường hợp này.

Về tài chính đất đai, giá đất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ, khả thi về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ có thể điều chỉnh tăng hoặc giảm để phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Đáng chú ý, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Những đề xuất này được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng đất, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.