Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Đào Thanh Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội cho hay, điều quan trọng nhất không phải là đỗ đại học bằng mọi giá mà là tìm được chương trình đào tạo phù hợp để có 4-5 năm học thực sự hiệu quả, đồng thời chuẩn bị năng lực cho thị trường lao động đang thay đổi nhanh dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI).

Ưu tiên chọn đúng ngành trước khi chọn trường

- Thời điểm này, hàng triệu thí sinh đang bước vào giai đoạn quan trọng nhất của mùa tuyển sinh - đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học. Nhiều em vẫn băn khoăn giữa việc nên chọn ngành hay chọn trường trước. Ông có lời khuyên gì dành cho các thí sinh, thưa PGS.TS Đào Thanh Bình?

Với nhiều năm làm công tác tư vấn tuyển sinh cũng như xây dựng và phát triển chương trình đào tạo, tôi nhận thấy xu hướng ngày càng rõ là học sinh quan tâm đến chọn ngành trước, rồi mới chọn trường.

Bởi bản chất của việc học đại học là học cho chính bản thân mình, học để có một công cụ phát triển sự nghiệp và gắn bó với công việc trong suốt cuộc đời. Vì vậy, học sinh và phụ huynh ngày càng dành nhiều thời gian tìm hiểu ngành học trước khi tìm hiểu trường.

Điều đó không có nghĩa là không quan tâm đến trường, nhưng ưu tiên đầu tiên vẫn là ngành. Các em cần hiểu ngành học gì, sau khi tốt nghiệp sẽ làm gì và có những cơ hội nghề nghiệp nào.

Sau khi xác định được ngành, mới đến bước tìm hiểu trường. Bởi mỗi chương trình đào tạo đều có mục tiêu, chuẩn đầu ra và hệ thống kiến thức riêng. Tuy nhiên, môi trường đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, hệ thống phòng thí nghiệm, phương thức quản lý và cách tổ chức giảng dạy ở mỗi trường sẽ khác nhau.

Cùng một môn học nhưng cách triển khai và truyền đạt ở mỗi trường có thể rất khác. Vì vậy, học sinh và phụ huynh cần quan tâm ngành đó được đào tạo tại trường nào, môi trường học tập ra sao.

Ngoài chất lượng đào tạo, các em cũng nên tìm hiểu môi trường học đường, hoạt động câu lạc bộ sinh viên, khả năng kết nối của nhà trường với doanh nghiệp và các hiệp hội nghề nghiệp. Những yếu tố này sẽ giúp các em hình dung cơ hội học tiếp, thực tập, trao đổi quốc tế cũng như khả năng tiếp cận các chương trình học bổng từ doanh nghiệp, tổ chức và chính phủ.

Nguyên tắc quan trọng nhất khi lựa chọn là phù hợp với bản thân, không chạy theo điểm số hay xu hướng.

Điều quan trọng là xác định mình là ai, mong muốn nghề nghiệp nào, môi trường làm việc nào phù hợp và môi trường đào tạo nào đáp ứng được mục tiêu đó. Nguyện vọng đầu tiên nên là ngành mình yêu thích nhất, sau đó mới đến các nguyện vọng mang tính an toàn hơn.

Hiện nay, học sinh quan tâm rất nhiều đến cơ hội nghề nghiệp và đặc thù của từng chương trình đào tạo, từng trường, chứ không chỉ đặt câu hỏi liệu điểm của mình có đủ đỗ hay không.

Quan trọng không phải là đỗ hay trượt, mà là liệu các em có được học một chương trình phù hợp để có 4-5 năm đại học thực sự hiệu quả hay không. Đó mới là điều quan trọng nhất.

Chương trình đào tạo phát triển theo hướng liên ngành và đa ngành

- Khi lựa chọn ngành học, thí sinh nên ưu tiên những ngành là thế mạnh truyền thống, đã được khẳng định của một trường đại học, hay mạnh dạn lựa chọn các ngành mới phù hợp với sở thích và định hướng cá nhân, thưa ông?

Giáo dục là một sản phẩm rất đặc thù. Thương hiệu, truyền thống và bề dày của một trường không chỉ nằm ở danh tiếng mà còn được bảo chứng bằng lịch sử phát triển.

Vì vậy, học sinh cần được tư vấn kỹ từ các thầy cô. Đồng thời, các em cũng nên tham khảo ý kiến của các anh chị khóa trước, cựu sinh viên và đặc biệt là những chuyên gia đang thành công trong chính lĩnh vực mình quan tâm.

Sau khi tốt nghiệp, khi tiếp xúc với nhà tuyển dụng, các bạn sinh viên sẽ thấy thường họ không quá tập trung vào tên trường ứng viên tốt nghiệp, mà tập trung chia sẻ về yêu cầu của nghề, xu hướng phát triển của lĩnh vực trong tương lai và những năng lực cần có. Còn việc ngành đó có phù hợp với bản thân hay không vẫn là quyết định của mỗi thí sinh và gia đình .

Một chương trình đào tạo tốt phải được tạo nên từ nhiều yếu tố: đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, phương pháp tổ chức quản lý, phương thức giảng dạy... Những giá trị đó được kiểm chứng theo thời gian thông qua chất lượng sinh viên tốt nghiệp và sự ghi nhận của doanh nghiệp cũng như thị trường lao động.

Nếu chỉ giảng viên tự đánh giá chương trình của mình thì đó cũng chỉ là một kênh tham khảo. Điều quan trọng là phải nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ và cuối cùng vẫn là lựa chọn phù hợp nhất với mục tiêu của bản thân, để có thể học tập và phát triển lâu dài.

- Nên đánh giá độ uy tín các ngành đào tạo mới trên tiêu chí nào, thưa ông?

Xu hướng hiện nay là các chương trình đào tạo phát triển theo hướng liên ngành và đa ngành. Không phải ngành mới thì không có nền tảng hay truyền thống. Điều quan trọng là phải hiểu ngành mới đó kế thừa, phát triển và tích hợp những lĩnh vực chuyên môn đã có như thế nào.

Chẳng hạn, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, có những chương trình đào tạo mới được mở ra vẫn nhận được sự tin tưởng của xã hội. Bởi các chương trình mới đều được xây dựng trên nền tảng đào tạo và đội ngũ sẵn có.

Nếu Chương trình tiên tiến Phân tích kinh doanh, được triển khai từ 8 năm trước, mở ra hướng đào tạo liên ngành giữa kinh doanh và khoa học dữ liệu, thì Chương trình tiên tiến Kế toán (EM-E17) ra đời năm nay tiếp tục mở rộng cách tiếp cận đó.

Ngành kế toán hiện nay không còn chỉ dừng ở việc hạch toán và ghi chép sổ sách. Kế toán đang tiệm cận với khoa học dữ liệu để phục vụ các quyết định kinh tế và quản trị.

Đặt những chương trình này trong môi trường của Đại học Bách khoa Hà Nội là một lợi thế, bởi Đại học có thế mạnh về Toán học và Công nghệ thông tin. Hai lĩnh vực này có sự kết nối rất chặt chẽ với kế toán hiện đại. Vì vậy, chương trình Kế toán tiên tiến của Bách khoa mang tính liên ngành rất rõ, khác với những chương trình chỉ đào tạo theo hướng truyền thống, chủ yếu tập trung vào hạch toán và ghi chép sổ sách.

Không lo ngành bị AI thay thế, nhưng phải giỏi hơn AI

- Nhiều thí sinh phân vân đối với những ngành nghề có nguy cơ bị AI thay thế. Quan điểm của ông thế nào?

Ở Đại học Bách khoa Hà Nội, chúng tôi có quan điểm rất rõ rằng AI là một xu hướng tất yếu. AI là công cụ, chứ không phải yếu tố thay thế hoàn toàn con người. Cuối cùng, AI vẫn là sản phẩm do con người tạo ra.

Vì vậy, các chương trình đào tạo đã có sự thay đổi theo hướng giúp người học biết sử dụng AI, làm chủ AI để phục vụ công việc chuyên môn của mình.

AI không thể thay thế tư duy của con người. Chúng ta không thể trở thành "nô lệ" của AI mà phải khiến AI phục vụ mình. Khi đó, AI sẽ giúp nâng cao hiệu suất, năng suất và chất lượng công việc.

- Như vậy, học sinh có cần quá lo ngại AI sẽ thay thế nhiều ngành nghề trong tương lai, thưa ông?

Chúng ta không nên chỉ lo lắng. Đúng là AI có thể thay thế nhiều công việc mang tính lặp đi lặp lại và thậm chí thực hiện tốt hơn con người ở những tác vụ đó.

Tuy nhiên, nếu thay đổi cách tiếp cận và tư duy, chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng AI để phục vụ chính mình. Ví dụ, trí nhớ của con người là hữu hạn, trong khi AI có thể lưu trữ lượng thông tin rất lớn. Con người cũng chỉ có thể xử lý một lượng thông tin nhất định trong một khoảng thời gian, còn AI có thể xử lý đồng thời rất nhiều dữ liệu khác nhau. Nhưng việc lựa chọn thông tin nào, sử dụng thông tin đó để giải quyết bài toán gì và đặt ra câu hỏi nào lại là việc AI không thể làm thay con người.

Chính con người phải xác định vấn đề và biết sử dụng AI đúng lúc, đúng chỗ. Vì vậy, không cần quá lo ngại về việc AI sẽ thay thế con người. Điều quan trọng là phải học để làm chủ AI, thay vì phụ thuộc vào AI.

Điểm chuẩn khó biến động lớn

Theo quan sát của ông, điểm chuẩn năm nay sẽ có biến động thế nào?

Nhìn vào phổ điểm năm nay, tôi cho rằng điểm chuẩn có thể biến động nhưng mức độ sẽ không lớn. Nếu có thay đổi, chủ yếu sẽ tập trung ở những ngành có sức hút cao.

Đặc biệt, năm nay có chính sách học bổng của Chính phủ dành cho khối ngành STEM nên một số ngành thuộc nhóm này có thể xuất hiện biến động nhất định.

Đối với các ngành còn lại, trong đó có 68 chương trình đào tạo của Đại học Bách khoa Hà Nội, tôi cho rằng sẽ không có nhiều biến động lớn về điểm chuẩn.

Giữa mong muốn của phụ huynh và nguyện vọng của học sinh đôi khi có sự khác biệt. Theo ông, nên chọn nguyện vọng thế nào?

Tôi cho rằng nên dung hòa. Bởi lẽ, bố mẹ có những trải nghiệm thực tế và góc nhìn từ quá trình làm việc của mình. Tuy nhiên, góc nhìn đó cũng có những giới hạn nhất định, vì phần lớn được hình thành từ bối cảnh nghề nghiệp của thế hệ trước.

Trong khi đó, bức tranh nghề nghiệp của các con trong tương lai sẽ rất khác. Các em được trang bị những kỹ năng mới, kiến thức mới và có khả năng thích ứng với những điều kiện mà thế hệ bố mẹ trước đây chưa từng trải qua. Vì vậy, các em cũng sẽ có cách định vị bản thân, mục tiêu nghề nghiệp và kỳ vọng khác với cha mẹ.

Nhiều khi, nếu chỉ dựa trên những trải nghiệm trong quá khứ thì chưa chắc đã phù hợp với tương lai, nhất là trong bối cảnh thế giới đang thay đổi rất nhanh. Với tư cách một phụ huynh, tôi cũng nhận thấy điều đó. Vì vậy, điều quan trọng nhất, theo tôi vẫn là đối thoại giữa cha mẹ và con cái để đi đến sự thống nhất.

- Trân trọng cảm ơn PGS.TS Đào Thanh Bình về những chia sẻ, tư vấn!