Tại các vùng biển cổ đại từng tồn tại những sinh vật có hình dáng kỳ lạ mà con người khó có thể hình dung. Orthoceras - nhóm các động vật chân đầu có vỏ thẳng - là một trong số đó. Chúng mang một chiếc vỏ dài hình nón, chia thành hàng loạt khoang, trông giống như một quả ngư lôi đang trôi giữa biển.
Ảnh: fossilera
Orthoceras thuộc một nhóm động vật chân đầu đã tuyệt chủng, họ hàng xa của những sinh vật ngày nay như ốc anh vũ, mực và bạch tuộc. Những dạng chân đầu có vỏ thẳng thuộc bộ Orthocerida xuất hiện từ đầu kỷ Ordovic và tồn tại tới kỷ Trias, tức kéo dài hơn 280 triệu năm.
Ảnh: fossilera
Điểm đặc biệt nhất nằm ở chính chiếc vỏ. Bên trong nó là hàng loạt khoang được ngăn cách bởi những vách ngăn mỏng. Con vật chỉ sống trong khoang cuối cùng, còn các khoang phía sau tạo thành một hệ thống giúp kiểm soát lực nổi. Một cấu trúc dạng ống gọi là siphuncle chạy xuyên qua các khoang, cho phép điều chỉnh lượng chất lỏng và khí bên trong. Nhờ đó, sinh vật có thể kiểm soát độ nổi và di chuyển, khá giống nguyên lý hoạt động của một chiếc tàu ngầm.
Giống những động vật chân đầu hiện đại, Orthoceras có xúc tu để bắt mồi và có khả năng sử dụng lực đẩy phản lực bằng cách phun nước ra khỏi cơ thể. Một số dạng orthocone lớn có thể trở thành những kẻ săn mồi đáng gờm trong các đại dương Ordovic.
Ảnh: stormbedpaleo
Có một điều thú vị về cái tên Orthoceras ngày nay. Trong ngành cổ sinh vật học hiện đại, Orthoceras theo nghĩa chặt chỉ là một chi khá cụ thể, còn rất nhiều hóa thạch vỏ thẳng từng được gọi chung là “Orthoceras” thực ra thuộc những chi khác. Các tấm hóa thạch màu đen với vô số “ống trắng” được bán phổ biến hiện nay, đặc biệt từ Morocco, thường là tập hợp các loài chân đầu có vỏ thẳng chứ không nhất thiết là Orthoceras chính hiệu.
Nhìn một hóa thạch Orthoceras, thật khó tưởng tượng rằng những đường vòng cung nhỏ bé trên đá từng là các khoang nổi của một sinh vật đang sống. Nhưng chính những khoang ấy đã lưu giữ hình bóng của một thế giới biển xa xôi, nơi những “tàu ngầm” nguyên thủy từng thống trị đại dương rất lâu trước khi con người xuất hiện.