Bàn tiệc bất ngờ dưới lòng đất

Trong quá trình nghiên cứu các ngôi mộ cổ, những hiện vật còn nguyên vẹn luôn mang lại giá trị đặc biệt bởi chúng giúp con người ngày nay hình dung rõ hơn về đời sống quá khứ. Một trong những phát hiện đáng chú ý là mộ Trương Văn Tảo thuộc quần thể mộ gia tộc họ Trương thời Liêu ở Tuyên Hóa, tỉnh Hà Bắc (Trung Quốc) được khai quật.

Điều khiến ngôi mộ gây chú ý không chỉ là những bức bích họa hay đồ tùy táng, mà còn là một bàn ăn được bố trí bên trong mộ. Trên bàn có bát, đĩa, bình, đũa sơn, thìa và nhiều dụng cụ phục vụ ăn uống. Một số đồ ăn và hoa quả vẫn còn nhận ra hình dạng sau khoảng một thiên niên kỷ.

Trong số đó có hạt dẻ, lê, nho, trầu cau, các loại đậu và thực phẩm làm từ bột. Nhiều loại quả đã khô, chỉ còn lại hạt hoặc phần xác, nhưng một số hạt dẻ vẫn giữ được hình dạng và lớp vỏ khá nguyên vẹn. Các tư liệu về cuộc khai quật này còn ghi nhận trong một chiếc bát men vàng có chứa 35 hạt dẻ.

Sự bảo tồn đặc biệt của các thực phẩm khiến khung cảnh trong mộ giống như một bữa ăn vừa kết thúc. Tuy nhiên, đây không phải một “bữa tiệc dành cho các nhà khảo cổ” theo nghĩa đen, mà là một phần nghi thức và cách bài trí không gian mai táng của người xưa.

Quả nho và rượu vang nghìn năm

Một trong những hiện vật nổi bật nhất là một chùm nho được tìm thấy trong mộ. Sau hàng trăm năm, quả nho đã khô lại nhưng vẫn giữ được hình dạng tổng thể. Theo các tư liệu khảo cổ được dẫn lại, đây là một phát hiện có giá trị đối với nghiên cứu lịch sử trồng nho và sử dụng nho ở Trung Quốc thời nhà Liêu. Không chỉ có quả nho, các nhà khảo cổ còn phát hiện một bình men xanh chứa chất lỏng màu đỏ cam.

Sau khi được kiểm nghiệm, chất lỏng được xác định là rượu vang. Phát hiện này cung cấp bằng chứng vật chất quan trọng cho nghiên cứu lịch sử sản xuất và sử dụng rượu vang thời Liêu, bên cạnh những ghi chép vốn tồn tại trong thư tịch cổ.

Một số nguồn phổ biến mô tả đây là bằng chứng cho thấy nghề trồng nho và sản xuất rượu vang đã có sự phát triển nhất định trong xã hội cổ đương thời. Tuy nhiên, cần tránh suy diễn rằng một hiện vật đơn lẻ có thể đại diện cho toàn bộ quy mô ngành sản xuất rượu vang thời nhà Liêu.

Sự tồn tại của các loại thực phẩm sau gần 1.000 năm là điều đặc biệt trong khảo cổ học. Thông thường, thực phẩm hữu cơ rất dễ phân hủy, chỉ để lại hạt hoặc dấu tích. Trong trường hợp mộ Trương Văn Tảo, điều kiện môi trường bên trong mộ được cho là một yếu tố quan trọng giúp một số thực phẩm được bảo tồn. Độ ẩm và trạng thái tương đối khô kín của không gian mai táng có thể làm chậm quá trình phân hủy, giúp một số vật liệu hữu cơ giữ được hình dạng lâu hơn bình thường.

Ngôi mộ của một gia tộc thời Liêu

Mộ Trương Văn Tảo thuộc quần thể mộ gia tộc họ Trương ở khu vực Tuyên Hóa, được xác định có niên đại thời nhà Liêu. Những phát hiện tại đây cung cấp nhiều tư liệu về đời sống, tín ngưỡng và phong tục mai táng của cư dân thời kỳ này.

Theo các tài liệu cổ liên quan, Trương Văn Tảo xuất thân từ một gia đình có địa vị trong xã hội đương thời. Ông được mô tả là người có thể chất khỏe mạnh, tính cách cứng cỏi và từng làm nhiều việc có ích cho cộng đồng. Tư liệu cho biết ông qua đời vào năm 1074, khi 46 tuổi. Khoảng 20 năm sau, ông được hợp táng cùng vợ là Giả thị. Xung quanh còn có nhiều ngôi mộ thuộc gia tộc họ Trương, cho thấy đây là một khu nghĩa địa gia đình có quy mô đáng kể.

Tín ngưỡng Phật giáo thể hiện trong ngôi mộ

Một đặc điểm đáng chú ý khác là dấu ấn Phật giáo trong cách mai táng Trương Văn Tảo. Theo các tư liệu khảo cổ, thi thể của vợ chồng Trương Văn Tảo được hỏa táng. Xương cốt sau hỏa táng cùng những dấu tích còn lại của y phục được đặt trong quan tài nhỏ. Quan tài của Trương Văn Tảo còn có các kinh văn được viết bằng mực, gồm cả chữ Hán và chữ Phạn. Nội dung liên quan đến kinh Phật, thần chú và các văn bản mang tính cầu phúc, cho thấy tín ngưỡng tôn giáo có vị trí đáng kể trong đời sống của chủ nhân ngôi mộ.

Những dấu tích này cũng giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn sự giao thoa giữa tín ngưỡng, nghi lễ mai táng và đời sống xã hội dưới thời Liêu.