Trong một tháng gần đây, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Bệnh viện TWQĐ 108) đã tiếp nhận nhiều trường hợp ngừng tuần hoàn xảy ra ngoài bệnh viện. Riêng Khoa Hồi sức nội khoa và Chống độc, Trung tâm Hồi sức tích cực đã tiếp nhận 9 ca. Điều này cho thấy số lượng người bệnh ngừng tuần hoàn ngoại viện có xu hướng gia tăng vào dịp gần Tết Nguyên đán.

Ngừng tuần hoàn là tình trạng tim ngừng bơm máu khiến máu không thể lưu thông đến các bộ phận khác của cơ thể. Với người bệnh ngừng tuần hoàn - hô hấp, việc tiến hành cấp cứu ngay lập tức là rất quan trọng. Mỗi phút chậm trễ có thể đánh mất một sinh mạng.

Chỉ sau một vài phút thiếu máu, các tế bào não đã tổn thương không hồi phục, người bệnh có thể tử vong sớm hoặc để lại những di chứng lâu dài về thần kinh.

Ở một số trường hợp, người bệnh sẽ không có dấu hiệu cảnh báo mà xảy ra rất đột ngột. Ngược lại, một số khác lại xuất hiện những triệu chứng như đau tức ngực, hồi hộp và da mặt tái xanh…

Khi ngừng tuần hoàn, người bệnh sẽ có những biểu hiện như: Mất ý thức, khi lay gọi người bệnh không có phản ứng; ngừng thở hoặc thở ngáp; mất mạch cảnh, mạch bẹn.

Ngừng tuần hoàn ngoại viện là tình trạng tim ngừng đập đột ngột xảy ra ngoài cơ sở y tế, như tại nhà, nơi công cộng hoặc trên đường đi. Khi được phát hiện, nếu người bệnh được xử trí ban đầu kịp thời và đúng cách, cơ hội sống sót của người bệnh sẽ được cải thiện đáng kể.

Các biện pháp cấp cứu ngừng tuần hoàn cơ bản gồm: Ép tim ngoài lồng ngực; Giải phóng đường thở; Hô hấp nhân tạo (thổi ngạt).

Các bước tiến hành:

Bước 1: Người chứng kiến phát hiện tình trạng ngừng tuần hoàn và kích hoạt cấp cứu 115 hỗ trợ.

Bước 2: Đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng cứng:

Ép tim ngoài lồng ngực (C - Chest Compression): Tiến hành ép tim ngay khi kiểm tra không có mạch. Đặt người bệnh nằm ngửa trên một mặt phẳng cứng. Nếu người bệnh nằm sấp thì cẩn thận lật người bệnh lại. Nếu nghi ngờ người bệnh có chấn thương cột sống cổ, cố gắng lật người bệnh trong khi kiểm soát di chuyển của đầu, cổ, thân, chân cùng lúc. Bộc lộ hoàn toàn vùng ngực của người bệnh.

Người cấp cứu quỳ hoặc đứng bên cạnh người bệnh. Đặt bàn tay vào chính giữa 1/2 dưới xương ức người bệnh, hai tay đan vào nhau. Duỗi thẳng khuỷu tay sao cho vai, cánh tay và cẳng tay người cấp cứu vuông góc với lồng ngực người bệnh.

Tiến hành ép mạnh (ép sâu 5-6cm), ép nhanh (tốc độ 100-120 nhịp/phút); người ép không tỳ lên ngực người bệnh và để cho lồng ngực nở trở lại hoàn toàn sau mỗi nhịp ép. Hạn chế tối đa việc dừng ép tim.

- Mở thông đường thở (A - Airway): Kỹ thuật ngửa đầu - nâng cằm: đặt lòng bàn tay lên trán và ấn ra sau làm ngửa đầu người bệnh, tay còn lại nhấc hàm dưới lên đưa cằm ra trước.

Kỹ thuật đẩy hàm dưới: chỉ sử dụng kỹ thuật này khi nghi ngờ có chấn thương cột sống cổ vì ít làm cột sống cổ di chuyển.

Sử dụng các dụng cụ đường thở đơn giản như canuyn miệng - hầu, canuyn mũi - hầu (nếu có).

Nếu trong miệng nạn nhân có dị vật, người cấp cứu dùng ngón tay móc dị vật ra nếu có thể. Với dị vật nằm sâu và khó lấy, không nên cố lấy ra vì sẽ làm mất thời gian, thậm chí có thể đẩy dị vật vào sâu thêm gây tắc đường thở hoàn toàn.

- Thổi ngạt hay bóp bóng qua mask (B - Breathing): Có thể thổi ngạt trực tiếp kiểu miệng - miệng hoặc miệng - mũi, nhưng khuyến cáo nên sử dụng các dụng cụ bảo vệ cá nhân như màng lọc hoặc mặt nạ thổi ngạt (nếu có) để tiến hành thổi ngạt cho người bệnh.

Bóp bóng qua mask (mặt nạ): Trong điều kiện có trang bị dụng cụ, người cấp cứu dùng mask úp khít lên mũi và miệng nạn nhân và bóng bóp qua mask.

Hạn chế tối đa thời gian ngừng ép tim, chỉ ngừng ép khi kiểm tra mạch, khi thổi ngạt hoặc bóp bóng qua mask và khi sốc điện. Mục tiêu đảm bảo phân suất ép tim (chest compression fraction) là tỷ lệ thời gian ép tim/tổng thời gian CPR ≥ 60%.

Bước 3: Tiếp tục thực hiện ép tim và thổi ngạt cho đến khi người bệnh có tim đập lại hoặc nhân viên y tế tới.

Điều dưỡng viên Nguyễn Thu Huyền, Bùi Trung Đạt (Khoa Hồi sức nội khoa và chống độc, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện TWQĐ 108)