Lựa chọn nhà thầu "trường hợp đặc biệt": Quyền hạn và trách nhiệm người đứng đầu [Kỳ 2]

Nghị định 214/2025 trao quyền tự quyết suất ăn cho Hiệu trưởng, nhưng đi kèm là trách nhiệm giải trình khắt khe khi xảy ra sự cố.

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, Nghị định 214/2025/NĐ-CP được ban hành với kỳ vọng tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các trường học trong việc cung ứng suất ăn. Điều 84 của Nghị định này đã cụ thể hóa việc "Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt" cho các gói thầu suất ăn học đường. Đây là cơ chế cho phép Hiệu trưởng các trường – với vai trò là chủ đầu tư – được chủ động hơn trong việc lựa chọn đối tác cung cấp dịch vụ ăn uống.

Tuy nhiên, tại TP HCM, thực trạng áp dụng cơ chế này đang cho thấy những dấu hiệu đáng lo ngại. Hồ sơ tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây cho thấy, gói thầu cung cấp suất ăn năm 2025 được phê duyệt cho Công ty Hữu Phước thông qua hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" (một biến thể của trường hợp đặc biệt). Điều đáng nói là mức giá trúng thầu hoàn toàn trùng khớp với giá dự toán, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách và nguồn thu từ phụ huynh là 0 đồng.

2049917575104437372.jpg
Trường Tiểu học Bình Quới Tây. Ảnh Hữu Thông - Mai Oanh

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Trường Tiểu học Bình Lợi Trung và Trường Tiểu học Tầm Vu. Với các gói thầu có giá trị lần lượt là 5,39 tỷ đồng và 5,41 tỷ đồng, Công ty Hữu Phước đều "độc chiếm" vị trí nhà thầu trúng thầu mà không phải trải qua một cuộc đấu thầu rộng rãi thực chất. Theo quy định tại Điều 85 Nghị định 214, việc lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt vẫn phải đảm bảo nguyên tắc: "Cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình".

Phân tích về khía cạnh pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Cơ chế đặc biệt được thiết kế để phục vụ lợi ích của học sinh, chứ không phải để tạo điều kiện cho các 'nhà thầu thân quen'. Khi Hiệu trưởng ký quyết định lựa chọn nhà thầu, họ phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ năng lực nhà thầu đó. Sự cố vi khuẩn Salmonella khiến 202 học sinh nhập viện là bằng chứng cho thấy quy trình thẩm định và giám sát của chủ đầu tư đã bị tê liệt".

Về mặt hành chính, từ ngày 01/07/2025, TP HCM đã sắp xếp lại đơn vị hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (TP và Phường/Xã). Việc quản lý trực tiếp các trường học thuộc về UBND Xã (như Xã Thạnh Mỹ Tây, Xã Bình Lợi Trung). Sự thay đổi này đòi hỏi vai trò giám sát của chính quyền cơ sở phải quyết liệt hơn. Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự thiếu sâu sát của chủ đầu tư trong việc kiểm tra định kỳ cơ sở chế biến của Công ty Hữu Phước là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc mất kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm.

Người đứng đầu trường học không thể "đổ lỗi" hoàn toàn cho nhà thầu. Bởi lẽ, chính họ là người đã đặt bút ký phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và trực tiếp phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu theo cơ chế đặc biệt. Quyền tự quyết càng cao, trách nhiệm giải trình càng nặng nề. Dư luận đang chờ đợi câu trả lời thỏa đáng từ lãnh đạo các trường liên quan về tiêu chí lựa chọn Công ty Hữu Phước và quy trình hậu kiểm chất lượng suất ăn hàng ngày.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Từ vụ ngộ độc 202 học sinh: Minh bạch đấu thầu để bảo vệ sức khỏe học đường

ĐIỀU KIỆN KHẮT KHE VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TẠI CƠ SỞ GIÁO DỤC

Cơ sở cung cấp suất ăn sẵn cho trường học phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010 và các văn bản hướng dẫn:

1. Trách nhiệm người đứng đầu: Khoản 7, Điều 28 Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 quy định rõ: "Người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể có trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm".

2. Điều kiện đối với nơi chế biến: Theo Điều 28 và Điều 30 Luật An toàn thực phẩm, khu vực chế biến phải bố trí theo nguyên tắc một chiều, không nhiễm chéo; có thiết bị bảo quản thực phẩm đạt chuẩn và thực hiện lưu mẫu thức ăn đúng quy định.

3. Nguồn gốc nguyên liệu: Điều 5 Luật An toàn thực phẩmNghị định 15/2018/NĐ-CP nghiêm cấm sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không đảm bảo an toàn để chế biến thực phẩm.

4. Hệ thống quản lý chất lượng: Các nhà thầu cung cấp suất ăn phải được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định tại Chương V Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

5. Giám sát đa bên: Công văn 2236/BYT-ATTP ngày 01/4/2026 của Bộ Y tế yêu cầu huy động sự tham gia của đại diện Cha mẹ học sinh và Đoàn thanh niên trong việc giám sát hàng ngày tại bếp ăn trường học.

Công ty Suất ăn công nghiệp Hà Nội: Trúng thầu sát giá và nỗi lo an toàn thực phẩm [Kỳ 2]

Dữ liệu cho thấy tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của doanh nghiệp này lên tới 100%. Một con số phản ánh sự thiếu vắng tính cạnh tranh và áp lực lên chất lượng bữa ăn của học sinh.

Tiếp tục vệt bài về Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống ghi nhận những nghịch lý về hiệu quả kinh tế trong đấu thầu. Theo kết quả phân tích từ thông tin các gói thầu công khai trên mạng đấu thầu quốc gia, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của nhà thầu này là 100%. Đây là con số "biết nói", cho thấy giá trúng thầu thường xuyên bằng giá dự toán ban đầu.

Tại hàng loạt trường học, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách gần như bằng 0 đồng. Điển hình:

Giải mã "trường hợp đặc biệt" Điều 84 Nghị định 214: Cơ chế mở đến kẽ hở an toàn thực phẩm? [Kỳ 1]

Việc áp dụng cơ chế lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP đang đặt ra dấu hỏi lớn về tính minh bạch và an toàn thực phẩm học đường năm 2026.

Suất ăn học đường - Từ đấu thầu đến lỗ hổng an toàn thực phẩm

Lời Tòa soạn: Năm 2026, ngành giáo dục đang đứng trước những thách thức quản lý chưa từng có. Đằng sau những khay cơm nóng hổi phục vụ hàng triệu học sinh mỗi ngày là một "cuộc chiến" thầm lặng nhưng đầy toan tính trên sàn đấu thầu điện tử. Vì sao có những doanh nghiệp sở hữu "phép thuật" trúng thầu tuyệt đối 100%, với tổng trị giá lên đến hơn 500 tỷ đồng? Vì sao hàng loạt gói thầu lại được phê duyệt với tỷ lệ tiết kiệm ghi nhận con số 0 đồng, thậm chí trúng sát nút giá dự toán?

202 học sinh ngộ độc và "mối lương duyên" của Công ty Hữu Phước [Kỳ 1]

Sự cố 202 học sinh nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây đặt ra dấu hỏi về quy trình chọn Công ty Hữu Phước cung cấp suất ăn.

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, dư luận tại TP HCM vẫn chưa hết lo lắng sau sự cố ngộ độc thực phẩm quy mô lớn xảy ra vào tháng 4/2026 tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới, TP HCM). Con số học sinh phải nhập viện điều trị đã tăng nhanh lên 202 ca, với các triệu chứng nghiêm trọng như sốt cao, nôn ói liên tục và tiêu chảy. Kết quả xét nghiệm từ Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã khẳng định sự hiện diện của vi khuẩn Salmonella trong mẫu bệnh phẩm của các em – một loại vi khuẩn thường lây lan qua thực phẩm không được chế biến hoặc bảo quản đúng cách.

Trong tâm điểm của sự việc, đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp suất ăn bán trú theo Hợp đồng số 08/HĐKT/2025 là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sản xuất Vận chuyển Hữu Phước (gọi tắt là Công ty Hữu Phước), có trụ sở tại 102/22 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Xã Thạnh Mỹ Tây, TP HCM. Tìm hiểu sâu hơn về lịch sử hoạt động của doanh nghiệp này, PV nhận thấy một "mối lương duyên" bền chặt lạ thường giữa nhà thầu và các cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Đọc nhiều nhất

Tin mới

Lâm Đồng: Xây dựng Cách Việt và những gói thầu ‘siêu tiết kiệm’ tại xã Cát Tiên

Lâm Đồng: Xây dựng Cách Việt và những gói thầu ‘siêu tiết kiệm’ tại xã Cát Tiên

Chỉ trong thời gian ngắn sau khi được phê duyệt trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Công ty TNHH Xây dựng Cách Việt đã xác lập kỷ lục trúng thầu tuyệt đối tại xã Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng. Đáng chú ý, toàn bộ các gói thầu này đều qua hình thức chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức "tượng trưng".