Bỏ điểm cộng IELTS: Con đã có nền tảng tiếng Anh tốt thì không mất gì cả

Đó là chia sẻ của chuyên gia giáo dục Đinh Đức Hiền về những lo ngại của phụ huynh và học sinh khi thông tư 95 siết rồi bỏ điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ từ năm 2028.

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT – quy định lộ trình siết chặt và tiến tới bỏ hoàn toàn điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ từ năm 2028 đang gây lo lắng cho một số phụ huynh và học sinh.

Báo Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với chuyên gia giáo dục Đinh Đức Hiền- Giám đốc điều hành Trường TH, THCS, THPT FPT Bắc Giang về bản chất của sự thay đổi này cũng như định hướng lại việc dạy - học ngoại ngữ trong giai đoạn tới.

Không phải cú rẽ đột ngột

- Dưới góc độ chuyên gia giáo dục, ông đánh giá thế nào về chủ trương siết và tiến tới bỏ điểm cộng lần này?

Về hướng đi, đây không phải cú rẽ đột ngột. Bộ GD&ĐT đã yêu cầu quy đổi tương đương, rồi Quy chế tuyển sinh 2026 khống chế điểm cộng tối đa 3/30 và điểm khuyến khích chứng chỉ ngoại ngữ tối đa 1,5 điểm. Nay Thông tư 95 hạ tiếp còn 0,5 điểm năm 2027 và bỏ từ năm 2028. Đó là một chuỗi thu hẹp cùng một hướng.

Tuy nhiên, đầu tháng 3/2026, Quy chế 2026 được khẳng định sẽ ổn định trong thời gian dài; chưa đầy 9 tháng sau, nội dung phụ huynh quan tâm nhất đã được sửa. Như vậy, học sinh xét tuyển năm 2028 hiện đang học lớp 11, tức là các em bước vào THPT khi điểm cộng còn tới 3 điểm. Một quy định có thể đúng, nhưng lại khiến người dân cảm thấy “luật chơi đổi giữa trận”.

1-8755.jpg
Thầy Đinh Đức Hiền, chuyên gia giáo dục, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS, THPT FPT Bắc Giang

- Theo ông, làm thế nào để chủ trương này không gây xáo trộn tâm lý và lãng phí nguồn lực xã hội?

Về chuyện lãng phí nguồn lực, cần nói thật lòng: năng lực tiếng Anh các em tích lũy trong 2- 4 năm không mất đi. Các em vẫn dùng chứng chỉ để quy đổi điểm môn ngoại ngữ, để đáp ứng yêu cầu đầu vào của chương trình dạy bằng tiếng nước ngoài, để xét miễn học phần và chuẩn đầu ra. Cái mất đi là phần “lợi thế cộng thêm” do chính sách cũ tạo ra, không phải giá trị tự thân của việc học. Nếu nhiều gia đình đầu tư chủ yếu để “mua” điểm cộng, thì chính điều đó cho thấy chính sách cũ đã tạo ra động cơ lệch, và sửa càng muộn thì càng nhiều gia đình bị cuốn vào.

Tuy vậy, thiệt thòi là có thật với một nhóm: các em có chứng chỉ ở mức trung bình và định xét vào ngành mà tổ hợp không có môn tiếng Anh. Với nhóm này, lợi thế gần như mất hẳn.

Theo tôi, cú sốc có thể giảm nếu làm ba việc. Một là, công bố đầy đủ dữ liệu đánh giá tác động để người dân thấy vì sao phải thay đổi. Hai là, cam kết một nguyên tắc: thay đổi lớn về tuyển sinh phải được công bố trước ít nhất 3 năm, tức là trước khi học sinh vào lớp 10. Ba là, các trường công bố sớm đề án tuyển sinh 2027–2028, nhất là bảng quy đổi chứng chỉ, để học sinh lớp 11, 12 kịp điều chỉnh kế hoạch.

Cái bị bỏ là điểm thưởng cho người đạt giải nhưng không dùng quyền tuyển thẳng

- Khi quy định áp dụng đồng loạt cho cả chứng chỉ ngoại ngữ lẫn giải học sinh giỏi quốc gia (không dùng quyền tuyển thẳng), chính sách mới có vô tình xóa nhòa nỗ lực cá nhân và làm giảm động lực phấn đấu chuyên sâu của học sinh phổ thông không, thưa chuyên gia?

Trước hết, tôi xin nói cho chính xác hơn: Thông tư bỏ điểm cộng do các trường tự quy định, còn điểm ưu tiên khu vực, đối tượng chính sách vẫn giữ nguyên. Học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng. Cái bị bỏ là khoản điểm thưởng cho người đạt giải nhưng không dùng quyền tuyển thẳng.

Với chứng chỉ ngoại ngữ, lập luận về công bằng có dữ liệu rõ ràng. Theo số liệu Bộ GD&ĐT công bố, cùng một mức IELTS 6.0 bị các trường gán tới 26 mức điểm cộng khác nhau. Ở nhóm ngành có điểm chuẩn cao nhất, hơn 30% thí sinh trúng tuyển có điểm cộng. Hơn một nửa số thí sinh có điểm cộng trúng tuyển ở các phương thức không có thành phần ngoại ngữ riêng có điểm gốc dưới điểm chuẩn. Khi một kỳ thi tốn vài triệu đồng mỗi lần, chưa kể chi phí luyện thi, lại quyết định thứ hạng vào những ngành không yêu cầu tiếng Anh, thì đó là bất bình đẳng có thật.

Với giải học sinh giỏi thì khác. Kỳ thi học sinh giỏi diễn ra trong hệ thống nhà trường, chi phí tiếp cận thấp hơn nhiều, và tỉnh nào cũng có trường chuyên. Vì vậy, nếu dùng lý do chênh lệch giữa đô thị và vùng khó khăn để giải thích việc bỏ điểm thưởng học sinh giỏi thì chưa thật thuyết phục. Lý do hợp lý hơn, và Bộ cũng đã nêu, là mỗi năng lực phải được ghi nhận một lần, đúng vị trí: một giải Văn không tự động chứng minh năng lực học Kỹ thuật. Tôi đồng tình với nguyên tắc đó, nhưng nó kéo theo một trách nhiệm: đã bỏ cách ghi nhận cũ thì phải có cách ghi nhận mới.

000000.jpg
Thí sinh Hà Nội tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh Bình Nguyên

Còn việc có làm giảm động lực không? Với một bộ phận thì có, nhất là các em đạt giải nhưng muốn học ngành khác với môn đạt giải. Nhưng tôi không cho rằng chính sách “xóa nhòa nỗ lực cá nhân”. Nỗ lực chuyên sâu vẫn được ghi nhận qua tuyển thẳng, qua nền tảng kiến thức giúp các em thi tốt, và ở bậc đại học là học bổng, chương trình tài năng. Nếu động lực học chuyên sâu phụ thuộc chủ yếu vào vài điểm cộng, thì đó là tín hiệu cần xem lại cách chúng ta tạo động lực, không phải lý do để giữ điểm cộng.

Tôi đề xuất ba việc. Một là, ngành nào cần năng lực đặc thù thì đưa thành tích vào tiêu chí chính thức của phương thức xét tuyển, với trọng số công khai, trong khuôn khổ quy chế cho phép, thay vì cộng thêm ngoài thang điểm. Hai là, rà soát phạm vi ngành được tuyển thẳng theo môn đạt giải, để những ngành gần với môn đạt giải không bị bỏ sót. Ba là, gắn thành tích với học bổng và chương trình tài năng sau khi trúng tuyển, để phần thưởng cho nỗ lực nằm ở chất lượng học tập, không chỉ ở cánh cửa vào.

IELTS 5.0- 5.5 quy đổi thành 10 điểm thì rất khó lý giải

- Theo ông, Bộ GD&ĐT có cần ban hành một khung quy đổi chuẩn chung để đảm bảo sự công bằng và thống nhất, tránh tình trạng mỗi trường áp dụng một mức quy đổi quá “rộng tay”?

Tôi chia sẻ lo ngại này. Tuy nhiên, nên gọi đúng tên: quy đổi chứng chỉ là việc quy chế cho phép, nên đây là một kẽ hở cần bịt hơn là “lách luật”. Bỏ điểm cộng mà để quy đổi “rộng tay” thì lợi thế cũ chỉ chuyển từ cột “điểm cộng” sang cột “điểm quy đổi”, thậm chí còn lớn hơn. Điểm cộng tối đa chỉ vài điểm, còn quy đổi có thể biến một chứng chỉ thành điểm 10 của cả một môn trong tổ hợp.

Để thấy độ vênh thì năm 2025, cả nước chỉ có 141 thí sinh đạt điểm 10 môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Hai bài thi đo những năng lực khác nhau nên không so sánh máy móc được, nhưng quy IELTS 5.0- 5.5 thành 10 điểm thì rất khó lý giải.

Quy chế 2026 đã có bước đi đúng: bảng quy đổi phải có tối thiểu 5 mức và được rà soát ít nhất 2 năm một lần theo kết quả học tập thực tế của sinh viên. Bộ cũng cho rằng hiện chưa đủ cơ sở khoa học để ban hành một thang quy đổi thống nhất toàn quốc. Sự thận trọng đó có lý ở một điểm: IELTS và bài thi tốt nghiệp đo những thứ khác nhau, phổ điểm thi tốt nghiệp lại thay đổi mỗi năm, nên một bảng cố định dễ sai ngay năm sau.

Nhưng “chưa đủ cơ sở” không thể là trạng thái kéo dài. Hơn 100 trường vẫn đang tự quy đổi hằng năm, tức là mỗi trường vẫn đang tự giải bài toán mà cấp quản lý thấy chưa đủ dữ liệu để giải. Trong khi đó, Bộ là nơi nắm dữ liệu đầy đủ nhất: điểm thi của toàn bộ thí sinh và dữ liệu chứng chỉ khai trên hệ thống. Vì vậy, tôi đề xuất Bộ ban hành một khung quy đổi, không phải một bảng duy nhất, với năm nội dung chính.

Một là, quy theo bậc năng lực của Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, không theo riêng IELTS, để mọi chứng chỉ được công nhận, kể cả bài thi trong nước, được đối xử như nhau. Hai là, đặt ngưỡng chặn: mỗi bậc có một khoảng điểm sàn – trần để trường lựa chọn trong đó, và điểm 10 chỉ dành cho bậc cao. Ba là, neo theo phổ điểm hằng năm: điểm quy đổi của một bậc không vượt quá mức điểm thi tốt nghiệp ở cùng vị trí xếp hạng, theo đúng tinh thần quy đổi tương đương giữa các phương thức mà Bộ đã yêu cầu.

Bốn là, công khai và hậu kiểm: trường nào quy đổi lệch khỏi khung phải giải trình bằng dữ liệu; Bộ công bố hằng năm bảng so sánh mức quy đổi giữa các trường, đối chiếu với kết quả học tập năm thứ nhất của sinh viên. Năm là, bịt kẽ hở “quyền chọn”: nếu thí sinh có cả điểm thi và chứng chỉ mà được lấy điểm nào cao hơn, thì đó vẫn là một lợi thế ngầm; quy chế nên quy định rõ cách xử lý trường hợp này.

Mục tiêu không phải là làm mất giá trị của chứng chỉ, mà là bảo đảm cùng một năng lực được quy ra cùng một giá trị, dù thí sinh nộp hồ sơ vào trường nào.

Không còn lý do để luyện chứng chỉ chỉ vì điểm cộng

- Trước tâm lý lo ngại chứng chỉ ngoại ngữ không còn lợi thế trong xét tuyển đại học từ năm 2028, theo ông, cần làm gì để duy trì động lực rèn luyện ngoại ngữ một cách thực chất?

Thứ nhất, truyền thông cần nói đúng và nói cụ thể. Cách nói “bỏ IELTS” là không chính xác. Điều bị bỏ là phần điểm cộng ngoài thang điểm; chứng chỉ vẫn được quy đổi điểm môn ngoại ngữ, làm điều kiện đầu vào cho chương trình dạy bằng ngoại ngữ, xét miễn học phần và chuẩn đầu ra.

Thứ hai, thông điệp cốt lõi cần thay đổi: tiếng Anh là năng lực để học đại học và làm nghề, không phải tấm vé vào cổng. Một sinh viên không đọc được tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh sẽ thiệt thòi suốt 4 năm học. Thiệt thòi đó lớn hơn nhiều so với 0,5 hay 1,5 điểm cộng.

Thứ ba, về phương án tuyển sinh, các trường cần đặt tiếng Anh vào đúng vị trí. Ngành thực sự cần tiếng Anh thì đưa tiếng Anh vào tiêu chí chính thức, bằng tổ hợp có môn tiếng Anh hoặc ngưỡng năng lực tối thiểu. Ngành không cần ở đầu vào thì đánh giá tiếng Anh sau khi nhập học, bằng bài kiểm tra xếp lớp, miễn học phần, mở lớp nâng cao. Như vậy, người giỏi tiếng Anh vẫn được hưởng lợi, nhưng không lấy mất cơ hội của người khác trong xét tuyển.

Thứ tư, và đây là gốc rễ: bỏ điểm cộng mới chỉ gỡ đi một hệ quả của chênh lệch cơ hội, chưa gỡ được chính sự chênh lệch đó. Theo tôi, cần làm song song ba việc: đầu tư dạy tiếng Anh thực chất trong nhà trường, ưu tiên vùng khó khăn, từ giáo viên, học liệu số miễn phí đến môi trường thực hành; nâng uy tín bài thi trong nước theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc, với chi phí hợp lý và tổ chức gần học sinh, bởi hiện khoảng 96% thí sinh dùng chứng chỉ để cộng điểm là dùng IELTS; và về lâu dài, để bài thi tốt nghiệp môn tiếng Anh tiến dần tới đánh giá nhiều kỹ năng hơn, để học sinh không phải ra ngoài nhà trường mới chứng minh được năng lực của mình.

Cuối cùng, tôi muốn nói với phụ huynh: con đã có nền tảng tiếng Anh tốt thì không mất gì cả. Các em có lợi thế khi thi môn tiếng Anh, khi học đại học và khi ra trường. Chỉ có một điều thay đổi: không còn lý do để luyện chứng chỉ chỉ vì điểm cộng.

Xin cảm ơn chuyên gia!

Mời độc giả xem video Học sinh cấp 2,3 chất lượng cao Hà Nội phải đạt chuẩn tiếng Anh ngang Đại học

Đọc nhiều nhất

Tin mới