Ông Lê Việt Cường (TP HCM) mới đây bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phạt 1,5 tỷ đồng, cấm giao dịch 2 năm vì dùng 8 tài khoản thao túng cổ phiếu BCE của CTCP Xây dựng và Giao thông Bình Dương.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử phạt ông Lê Việt Cường do thao túng thị trường chứng khoán đối với cổ phiếu của Công ty cổ phần Xây dựng và Giao thông Bình Dương và các cá nhân liên quan là cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư và kỷ cương thị trường.

Không chỉ xử lý cá nhân vi phạm mà còn cảnh báo, phòng ngừa

Theo luật sư Đặng Văn Cường, đây là vụ việc nghiêm trọng, cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ một hành vi vi phạm trong hoạt động mua bán cổ phiếu mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến trật tự quản lý nhà nước, sự công bằng và tính minh bạch của thị trường chứng khoán.

Thị trường chứng khoán là một kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế, nơi các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn, đồng thời tạo cơ hội đầu tư cho người dân và các tổ chức kinh tế.

Nếu một cá nhân sử dụng nhiều tài khoản, mượn tài khoản của người khác hoặc nhờ người khác đứng tên để thực hiện các giao dịch có tính chất tạo cung cầu giả tạo, làm sai lệch giá chứng khoán, bản chất của hành vi này là can thiệp trái pháp luật vào cơ chế hình thành giá của thị trường.

Hệ quả là nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định mua bán dựa trên những tín hiệu thị trường không phản ánh đúng cung cầu thực tế. Người mua có thể phải mua cổ phiếu ở mức giá bị đẩy lên bất thường, trong khi những người nắm giữ cổ phiếu có thể chịu thiệt hại khi giá giảm mạnh sau đó.

Đáng lo ngại hơn, những hành vi này làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với thị trường chứng khoán, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và môi trường đầu tư của quốc gia.

Vì vậy, việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát hiện, xử phạt vi phạm hành chính với mức 1,5 tỷ đồng, đồng thời áp dụng các biện pháp đình chỉ, cấm giao dịch và cấm đảm nhiệm chức vụ theo quy định pháp luật là cần thiết. Đây không chỉ là biện pháp xử lý đối với cá nhân vi phạm mà còn có ý nghĩa cảnh báo, phòng ngừa chung.

Nếu quá trình xác minh xuất hiện căn cứ về hành vi phạm tội và các điều kiện cấu thành tội phạm thì phải chuyển hồ sơ, xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.

Luật sư Cường cho biết, hành vi thao túng thị trường chứng khoán, pháp luật hiện hành quy định chế tài xử lý rất nghiêm khắc.

Theo Điều 36 Nghị định 156/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP, mức phạt được xác định trên cơ sở khoản thu trái pháp luật từ hành vi vi phạm.

Cụ thể: Phạt tiền bằng 10 lần khoản thu trái pháp luật đối với hành vi thao túng thị trường chứng khoán. Trường hợp không có khoản thu trái pháp luật hoặc mức phạt tính theo khoản thu thấp hơn mức phạt tối đa thì áp dụng mức phạt tối đa theo quy định. Mức phạt tối đa là 3 tỷ đồng đối với tổ chức và 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân.

Ngoài hình phạt tiền, pháp luật còn quy định các biện pháp xử lý bổ sung và khắc phục hậu quả như đình chỉ hoạt động kinh doanh, dịch vụ chứng khoán có thời hạn đối với tổ chức vi phạm, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề chứng khoán đối với người hành nghề có vi phạm và buộc nộp lại khoản thu trái pháp luật.

Trong vụ BCE, dù chưa xác định được khoản thu trái pháp luật của ông Lê Việt Cường vẫn có thể áp dụng mức phạt tối đa. Đây là cơ chế cần thiết nhằm tránh tình trạng người vi phạm lợi dụng việc khó xác định lợi ích thu được để thoát khỏi trách nhiệm.

Bên cạnh đó, việc cho người khác mượn tài khoản chứng khoán hoặc đứng tên sở hữu chứng khoán hộ nếu vi phạm quy định của Luật Chứng khoán và tạo điều kiện cho hoạt động thao túng vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hành chính tương ứng. Trường hợp có đủ căn cứ chứng minh sự cố ý tham gia, thông đồng và đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm thì còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Không phải mọi hành vi thao túng thị trường chứng khoán đều đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự được xác định trên cơ sở các dấu hiệu cấu thành tội phạm và những ngưỡng định lượng mà Bộ luật Hình sự quy định.

Theo khoản 1 Điều 211, Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về Tội thao túng thị trường chứng khoán, người thực hiện một trong các hành vi thao túng được quy định tại điều luật, nếu thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1 tỷ đồng đến dưới 3 tỷ đồng, có thể bị: Phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng; hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm…Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.

Đặc biệt, pháp nhân thương mại cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này theo khoản 4 Điều 211, với mức phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng đối với trường hợp thuộc khoản 1 và từ 5 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng đối với trường hợp thuộc khoản 2. Pháp nhân còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm.

Quản lý thị trường chứng khoán minh bạch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư

Từ vụ thao túng chứng khoán trên, luật sư Đặng Văn Cường cho biết, thời gian qua, cơ quan chức năng đã phát hiện, xử lý nhiều vụ việc có dấu hiệu thao túng thị trường chứng khoán.

Vụ việc BCE tiếp tục cho thấy một phương thức đáng chú ý khi sử dụng nhiều tài khoản đứng tên nhiều người khác nhau để thực hiện các giao dịch trên cùng một mã cổ phiếu. Đây là thủ đoạn có thể gây khó khăn cho công tác giám sát nếu cơ quan quản lý chỉ nhìn nhận từng tài khoản như một chủ thể giao dịch độc lập mà không phân tích mối liên hệ giữa các tài khoản, thiết bị đăng nhập, địa chỉ mạng, nguồn tiền, người hưởng lợi và phương thức đặt lệnh.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là thao túng chứng khoán có thể không tồn tại độc lập mà còn gắn với những hành vi vi phạm khác như công bố thông tin sai lệch, che giấu thông tin, giao dịch nội gián, vi phạm nghĩa vụ báo cáo sở hữu cổ phiếu, vi phạm quy định về phát hành và sử dụng vốn của doanh nghiệp. Khi một vụ việc được phát hiện, cơ quan chức năng cần xem xét toàn diện các mối quan hệ liên quan, không chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành vi giao dịch bất thường.

Để quản lý thị trường chứng khoán minh bạch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và phù hợp với thông lệ quốc tế, luật sư Cường cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có năm nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, nâng cao năng lực giám sát thị trường bằng công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Cần xây dựng cơ chế nhận diện những tài khoản có mối liên hệ với nhau thông qua thiết bị đăng nhập, địa chỉ IP, nguồn tiền, hành vi đặt lệnh, thời điểm giao dịch và người hưởng lợi thực tế.

Đặc biệt, cần có cơ chế phát hiện những nhóm tài khoản cùng phối hợp mua bán một loại cổ phiếu để tạo cung cầu giả tạo, thay vì chỉ kiểm tra từng tài khoản riêng lẻ. Công nghệ phải trở thành công cụ quan trọng giúp chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hậu kiểm sang giám sát chủ động, phòng ngừa và cảnh báo sớm.

Thứ hai, kiểm soát chặt chẽ việc mở và sử dụng tài khoản chứng khoán. Vụ việc BCE cho thấy việc sử dụng tài khoản của người khác hoặc nhờ người khác đứng tên sở hữu chứng khoán có thể trở thành công cụ phục vụ hành vi thao túng. Do đó, cần tăng cường xác thực danh tính, kiểm soát chủ thể thực sự điều khiển tài khoản và người hưởng lợi cuối cùng từ giao dịch. Các công ty chứng khoán phải có trách nhiệm nâng cao chất lượng nhận diện khách hàng, kiểm soát giao dịch bất thường và kịp thời báo cáo những dấu hiệu đáng ngờ cho cơ quan quản lý.

Đồng thời, cần xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân tiếp tay cho hành vi vi phạm, kể cả những người cung cấp tài khoản, đứng tên hộ hoặc tham gia tổ chức mạng lưới giao dịch có dấu hiệu thao túng.

Thứ ba, nâng cao tính minh bạch trong công bố thông tin và quản trị doanh nghiệp. Một trong những nguyên nhân khiến nhà đầu tư dễ bị tác động bởi các hành vi thao túng là tình trạng thông tin không cân xứng giữa doanh nghiệp, cổ đông lớn, nhà đầu tư chuyên nghiệp và nhà đầu tư cá nhân.

Vì vậy, cần tăng cường kiểm soát chất lượng báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán, thông tin về tình hình hoạt động, các giao dịch với bên có liên quan, biến động sở hữu của cổ đông lớn và những thông tin có khả năng tác động đến giá chứng khoán.

Các công ty đại chúng phải thực hiện nghiêm nghĩa vụ công bố thông tin. Những hành vi cố tình che giấu tình trạng tài chính, công bố thông tin sai lệch hoặc tạo dựng hình ảnh không đúng về doanh nghiệp để tác động đến quyết định đầu tư cần được phát hiện và xử lý nghiêm.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cơ quan tiến hành tố tụng. Thao túng thị trường chứng khoán có thể liên quan đến nhiều lĩnh vực như ngân hàng, thuế, kế toán, kiểm toán, phòng chống rửa tiền và quản lý doanh nghiệp. Do đó, cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cơ quan công an, cơ quan thuế, Ngân hàng Nhà nước, cơ quan quản lý doanh nghiệp và các tổ chức vận hành thị trường.

Thứ năm, tăng cường bảo vệ nhà đầu tư và xây dựng thị trường theo chuẩn mực quốc tế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một thị trường chứng khoán phát triển không chỉ cần quy định nghiêm khắc mà còn phải có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và thực thi pháp luật hiệu quả.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: