Ngôi mộ cổ hé lộ bí mật y học hơn 2.000 năm

Khu mộ Mã Vương Đôi tại tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc, được xem là một trong những phát hiện khảo cổ quan trọng của thế kỷ XX. Các cuộc khai quật diễn ra từ năm 1972 đến năm 1974 đã phát hiện hàng nghìn hiện vật, bao gồm đồ sơn mài, lụa, trang sức, thực phẩm và nhiều văn bản cổ.

Đặc biệt, ngôi mộ số 1 gây chấn động khi phát hiện thi hài phu nhân Tân Truy, người qua đời hơn 2.000 năm trước nhưng vẫn bảo tồn được nhiều mô mềm.

Tuy nhiên, những tài liệu y học đáng chú ý lại được tìm thấy trong ngôi mộ số 3. Đây là nơi lưu giữ nhiều bản chép trên lụa và thẻ tre, phản ánh kiến thức chữa bệnh của người Trung Quốc cổ đại.

Kho sách y học quý giá từ thời Tây Hán

Trong ngôi mộ số 3, các nhà khảo cổ phát hiện 14 loại tài liệu y học cổ, ghi chép những kiến thức liên quan đến bệnh tật, kinh mạch, dưỡng sinh và phương pháp điều trị.

Một trong những văn bản nổi bật là Ngũ thập nhị bệnh phương, nghĩa là 52 phương thuốc chữa bệnh. Tài liệu này được đánh giá có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu lịch sử y học Trung Quốc, bởi nội dung phản ánh những phương pháp chữa bệnh hình thành từ rất sớm.

Các bài thuốc sử dụng nhiều nguyên liệu khác nhau, bao gồm thực vật, khoáng vật và động vật. Một số phương pháp có điểm tương đồng với y học cổ truyền về sau, trong khi những cách chữa khác khiến người hiện đại khó hình dung.

Đáng chú ý, rượu xuất hiện trong một số công thức với vai trò chất lỏng dùng để pha trộn hoặc đưa nguyên liệu thuốc vào cơ thể.

Công thức kỳ lạ từ da động vật đốt thành tro

Một ghi chép khiến người đọc bất ngờ khi đề cập đến việc sử dụng da động vật để pha rượu thuốc.

Nội dung cổ văn mô tả cách đốt da của loài thú thành tro, sau đó hòa tro vào rượu để uống. Trong văn bản cổ có thể chỉ một nhóm động vật hoang dã, vì vậy không nên tùy tiện đồng nhất với một loài cụ thể ngày nay.

Đối với người hiện đại, phương pháp này có vẻ khó chấp nhận. Tuy nhiên, việc sử dụng nguyên liệu từ động vật từng xuất hiện trong nhiều hệ thống y học cổ truyền. Những ghi chép như vậy phản ánh cách con người thời cổ đại tìm kiếm phương pháp chữa bệnh dựa trên kinh nghiệm, quan sát và quan niệm về tự nhiên. Điều quan trọng là không thể lấy sự tồn tại của một bài thuốc cổ làm căn cứ khẳng định tác dụng điều trị.

Vì sao người xưa sử dụng rượu trong các bài thuốc?

Việc sử dụng rượu trong y học cổ đại có lịch sử lâu đời. Trong một số công thức, rượu được dùng để hòa trộn nguyên liệu hoặc làm chất dẫn khi sử dụng thuốc. Rượu cũng có khả năng hòa tan một số hợp chất nhất định, tùy thuộc vào thành phần nguyên liệu và nồng độ cồn.

Tuy nhiên, người thời Tây Hán chưa có những phương pháp nghiên cứu hiện đại để đánh giá đầy đủ hiệu quả, độc tính và tương tác giữa các thành phần. Do đó, những bài thuốc được ghi lại trong tài liệu cổ cần được xem xét trong bối cảnh lịch sử, thay vì áp dụng trực tiếp vào đời sống.

Đặc biệt, việc sử dụng động vật hoang dã, nguyên liệu không rõ nguồn gốc hoặc tro đốt có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn, nhiễm độc và gây tổn hại sức khỏe. Bản thân rượu cũng có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ khi kết hợp với một số dược chất.