Phát hiện ngôi mộ cổ giữa công trường xây dựng

Năm 2011, trong quá trình thi công tại thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc), công nhân bất ngờ phát hiện dấu tích một ngôi mộ cổ nằm sâu dưới lòng đất. Sau khi nhận được thông tin, các cơ quan bảo vệ di tích văn hóa địa phương nhanh chóng phối hợp với chuyên gia khảo cổ tiến hành khai quật khẩn cấp nhằm ngăn chặn nguy cơ di vật bị phá hủy hoặc thất lạc.

Kết quả nghiên cứu ban đầu xác định đây là ngôi mộ có niên đại khoảng 1.600 năm, thuộc thời kỳ Thập lục quốc (khoảng năm 304–439). Đây là giai đoạn lịch sử đặc biệt biến động, khi nhiều chính quyền lần lượt hình thành và sụp đổ tại miền Bắc Trung Quốc sau khi nhà Tây Tấn suy yếu.

Do thời gian tồn tại tương đối ngắn, chiến tranh liên miên và tình trạng thay đổi chính quyền thường xuyên, số lượng mộ táng thời kỳ này được phát hiện còn hạn chế. Vì vậy, ngôi mộ tại Tây An có ý nghĩa đáng kể đối với việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa và tập tục mai táng của cư dân vùng Tây An thời cổ đại.

Điểm đặc biệt là các nhà khảo cổ không phát hiện dấu hiệu cho thấy ngôi mộ từng bị kẻ trộm xâm nhập. Mặc dù hoạt động xây dựng đã khiến một phần di vật trong tiền thất bị xáo trộn, nhiều hiện vật bên trong vẫn được bảo tồn tương đối tốt. Đặc biệt, các tượng gốm sơn màu vẫn giữ được những mảng màu nổi bật, giúp giới nghiên cứu có cơ hội quan sát trực tiếp kỹ thuật chế tác và trang trí cổ xưa.

Kiến trúc mộ hai buồng với lối đi kéo dài

Qua quá trình khai quật, các chuyên gia xác định đây là dạng mộ hang đất có hai buồng, được xây dựng theo trục Nam – Bắc. Công trình gồm đường xuống mộ có độ dốc dài, lối hành lang nối tiền thất, đoạn thông giữa hai buồng và hậu thất.

Kiểu kiến trúc này phản ánh đặc điểm mai táng khá phổ biến trong một số tầng lớp xã hội có địa vị ở khu vực Tây An thời Thập lục quốc. Việc phân chia không gian thành nhiều khu vực cho thấy người xưa không chỉ chú trọng nơi đặt quan tài mà còn dành vị trí riêng để bố trí các vật phẩm phục vụ nghi lễ và đời sống tượng trưng sau khi chết.

Trong hậu thất, các nhà khảo cổ tìm thấy dấu tích quan tài cùng nhiều đinh sắt được sắp xếp thành những hàng tương đối ngay ngắn. Tuy nhiên, hài cốt đã phân hủy nghiêm trọng, gần như không thể nhận diện. Một số đồ tùy táng như móc thắt lưng bằng đồng và đồ đựng nước súc miệng bằng gốm men xanh vẫn còn được tìm thấy bên trong khu vực quan tài.

Đáng chú ý, một viên gạch có khắc chữ được phát hiện trong lớp đất lấp ở hành lang. Trên viên gạch có dòng chữ được nhận diện một phần là “An Định Lương”. Đây được xem là manh mối quan trọng để tìm hiểu nguồn gốc gia tộc hoặc địa danh liên quan đến chủ nhân ngôi mộ, nhưng chưa đủ căn cứ xác định danh tính cụ thể.

Đội tượng gốm sơn màu tái hiện cuộc sống quý tộc

Giá trị nổi bật nhất của phát hiện nằm ở hơn 40 hiện vật tương đối nguyên vẹn, bao gồm đồ gốm, đồ sứ, đồng và sắt. Trong đó, nhóm tượng gốm sơn màu có giá trị nghiên cứu đặc biệt vì thể hiện khá sinh động cảnh sinh hoạt, nghi lễ và đội ngũ tùy tùng của tầng lớp thượng lưu.

Các tượng có chiều cao phổ biến khoảng 30–40 cm, được tạo hình với nhiều tư thế và trang phục khác nhau. Một số tượng chiến binh mặc giáp, tượng người hầu, nữ nhạc công và người cưỡi ngựa được chế tác khá tỉ mỉ.

Đáng chú ý là tượng ngựa chiến mặc giáp. Phần giáp được thể hiện bằng nền trắng điểm những đốm đen, các chi tiết trang trí được vẽ trực tiếp lên bề mặt. Bên cạnh đó còn có tượng ngựa có yên với màu sắc và cách trang trí khác biệt.

Đặc biệt, nhóm 10 tượng chiến binh mặc giáp gồm 5 tượng áo giáp trắng và 5 tượng áo giáp đen cho thấy sự đa dạng trong kỹ thuật chế tác. Nhóm tượng áo giáp trắng có vóc dáng cao hơn, hoa văn được vẽ thủ công. Trong khi đó, nhóm áo giáp đen thấp hơn, phần giáp được tạo khuôn trước rồi mới phủ màu.

Sự khác biệt này cung cấp tư liệu quý để nghiên cứu phương pháp sản xuất tượng gốm, kỹ thuật tạo hình và cách trang trí quân phục trong thời kỳ Thập lục quốc.

Tượng nghi trượng hé lộ quyền lực và địa vị chủ nhân

Một nhóm hiện vật khác gây chú ý là hai tượng người cưỡi ngựa biểu diễn nhạc nghi lễ. Một tượng mô tả người thổi tù và, tượng còn lại thể hiện người đánh trống. Cả hai được tạo hình trong tư thế ngồi trên lưng ngựa, phần hoa văn trang trí trên thân ngựa vẫn còn khá rõ.

Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn tìm thấy tượng nam giới mặc trang phục màu đen, tượng nữ hầu với kiểu tóc búi hình chữ thập và tượng nữ nhạc công ngồi biểu diễn. Những hiện vật này cho thấy hoạt động âm nhạc, nghi lễ và đội ngũ phục vụ có vai trò quan trọng trong đời sống của tầng lớp quý tộc thời bấy giờ.

Bên cạnh tượng người, ngôi mộ còn có tượng lợn bằng gốm và nhiều vật dụng sinh hoạt. Những hiện vật này phản ánh quan niệm của người xưa về thế giới sau khi chết, trong đó người đã khuất vẫn cần có người hầu, phương tiện di chuyển, vật nuôi và những điều kiện sinh hoạt tương tự khi còn sống.

Các đồ tùy táng bằng kim loại cũng góp phần làm rõ địa vị của chủ nhân. Trong số đó có nồi đồng, khóa thắt lưng bằng đồng mạ vàng, dây đai đồng, đồ trang trí đồng chạm rỗng, dao kiếm và đinh quan tài bằng sắt.

Vì sao danh tính chủ nhân vẫn chưa được xác định?

Mặc dù ngôi mộ chứa nhiều hiện vật có giá trị, việc xác định danh tính người được an táng vẫn gặp không ít khó khăn. Hài cốt đã phân hủy gần như hoàn toàn, trong khi những thông tin khắc trên viên gạch tìm thấy tại hành lang chỉ còn một phần có thể đọc được.

Các nhà nghiên cứu từng chú ý đến cụm chữ “An Định Lương”. An Định là địa danh cổ, còn chữ Lương có thể liên quan đến họ của gia tộc chủ nhân. Tuy nhiên, đây mới chỉ là hướng nghiên cứu, chưa đủ cơ sở để khẳng định người nằm trong mộ thuộc dòng họ nào hoặc từng giữ chức vụ gì.

Dựa vào quy mô kiến trúc, số lượng hiện vật và sự phong phú của đội tượng tùy táng, giới chuyên môn nhận định chủ nhân có thể thuộc tầng lớp có địa vị xã hội tương đối cao. Tuy vậy, không nên đồng nhất nhận định này với một kết luận chính thức về thân phận hoặc tước vị của người đã khuất.