Phát hiện hộp gỗ kỳ lạ dưới tượng Nữ Oa
Tại huyện Cát, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc, núi Nhân Tổ từ lâu được xem là vùng đất gắn liền với những truyền thuyết về Nữ Oa và Phục Hy. Nơi đây có hàng trăm ngôi miếu cổ, nổi bật là Nhân Tổ miếu với cung thờ Nữ Oa và điện thờ Phục Hy.
Năm 1984, khi cung Nữ Oa bị phá hoại, các nhà khảo cổ phát hiện hài cốt người bên dưới tượng nữ thần. Bộ hài cốt được bọc bằng lụa vàng, đặt trong một chiếc hộp gỗ có ghi dòng chữ cổ. Tuy nhiên, phát hiện này chưa được nghiên cứu đầy đủ vào thời điểm đó.
Đến năm 2011, một cuộc khai quật và chỉnh lý di tích được tiến hành tại Nhân Tổ miếu. Từ ngày 13/8 đến 9/10, nhóm khảo cổ thu thập được 291 hiện vật thuộc nhiều thời kỳ, từ Chiến Quốc, Hán - Đường đến Tống - Nguyên, Minh - Thanh và thời Dân Quốc.
Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu tìm thấy thêm những mảnh hộp gỗ, xương động vật và mảnh xương sọ người trong lớp đất tích tụ tại cung Nữ Oa. Phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới về hoạt động thờ cúng cổ xưa tại khu vực.
Dòng chữ thời Minh hé lộ bí ẩn về “hài cốt hoàng đế”
Điều khiến giới nghiên cứu đặc biệt chú ý là dòng chữ được khắc trên hộp gỗ. Nội dung ghi rằng vào năm Chính Đức thứ 15 đời Minh, tức năm 1520, một vụ hỏa hoạn xảy ra tại Kim Sơn tự, khiến “hài cốt hoàng đế” được lưu lại nơi đây. Đến năm sau, công trình được dựng lại.
Dòng chữ còn nhắc đến việc hài cốt được truyền lại từ người xưa. Tuy nhiên, nội dung không xác định rõ danh tính người được an táng, cũng không giải thích vì sao bộ hài cốt lại được gọi là “hài cốt hoàng đế”.
Theo các nhà nghiên cứu, cách gọi này có thể không liên quan đến một vị hoàng đế trong lịch sử Trung Quốc. Trong bối cảnh tín ngưỡng dân gian, danh xưng “hoàng đế” đôi khi được sử dụng để thể hiện địa vị tôn kính của nhân vật được thờ phụng.
Một số học giả địa phương còn đưa ra giả thuyết rằng bộ hài cốt có thể liên quan đến Nữ Oa, nhân vật được xem là tổ tiên văn hóa trong thần thoại Trung Quốc.
Kết quả định tuổi hé lộ niên đại 6.200 năm
Để xác định tuổi của hài cốt, các mẫu xương được gửi đến Đại học Bắc Kinh để phân tích bằng phương pháp định tuổi đồng vị carbon-14. Kết quả cho thấy phần xương sọ người trưởng thành có niên đại khoảng 6.200 năm. Trong khi đó, một số xương động vật được xác định có niên đại khoảng 900 - 2.100 năm, có khả năng từng được sử dụng trong nghi lễ hiến tế.
Mốc thời gian 6.200 năm khiến phát hiện trở nên đặc biệt đáng chú ý. Đây là giai đoạn tiền sử, khi các cộng đồng người cổ đại đang phát triển những hình thức tổ chức xã hội và tín ngưỡng sơ khai.
Một số học giả cho rằng, Nữ Oa có thể không chỉ là một nhân vật thần thoại duy nhất, mà còn là danh xưng dành cho người đứng đầu một cộng đồng thị tộc có thực trong xã hội mẫu hệ. Nếu giả thuyết này được chứng minh, truyền thuyết về Nữ Oa có thể phản ánh những ký ức lịch sử xa xưa khác nhau. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là cách diễn giải mang tính giả thuyết, chưa có bằng chứng trực tiếp xác nhận danh tính bộ hài cốt.
Tranh luận về nguồn gốc Nữ Oa và giá trị khảo cổ
Năm 2012, phát hiện tại núi Nhân Tổ tiếp tục thu hút sự quan tâm của giới khảo cổ, sử học, thần thoại học và dân tộc học. Một số chuyên gia cho rằng những di tích tại đây có thể góp phần nghiên cứu nguồn gốc văn hóa Trung Hoa, đặc biệt là tín ngưỡng thờ Nữ Oa và Phục Hy.
Khu vực này còn có di chỉ người cổ đại Thỉ Tử Than, các hình khắc trên vách đá được cho là liên quan đến Nữ Oa và nhiều dấu tích cư trú có niên đại từ 10.000 đến 25.000 năm trước.
Dù vậy, giới nghiên cứu cũng cảnh báo không nên đồng nhất niên đại của hài cốt với danh tính nhân vật trong truyền thuyết. Các nhà sử học và chuyên gia lịch sử địa lý Trung Quốc từng nhấn mạnh rằng, việc xác định xương có niên đại 6.200 năm không đồng nghĩa với việc chứng minh đó là hài cốt của Nữ Oa.
Các chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu khảo cổ, đối chiếu tư liệu lịch sử và phân tích khoa học trước khi đưa ra kết luận. Phát hiện tại Nhân Tổ vì thế vẫn là một bí ẩn chưa có lời giải cuối cùng. Dù chưa thể xác định hài cốt thuộc về ai, nhưng chiếc hộp gỗ và những dấu tích cổ đã cung cấp thêm tư liệu quý giá để tìm hiểu lịch sử tín ngưỡng, đời sống xã hội và những truyền thuyết hình thành từ thời tiền sử.
Dù danh tính người nằm trong hộp gỗ vẫn chưa được xác định, phát hiện tại núi Nhân Tổ cho thấy các di tích tín ngưỡng có thể lưu giữ những dấu vết lịch sử phức tạp hơn nhiều so với những gì truyền thuyết còn kể lại.
