Nằm yên bình trên đường Út Tịch, khu quy hoạch Bàu Vá, phường Thủy Xuân (TP Huế), chùa Viên Giác không chỉ là một ngôi cổ tự hơn 300 năm tuổi mà còn gây ấn tượng mạnh với kiến trúc khác biệt hiếm thấy giữa lòng Cố đô.
Sau quá trình đại trùng tu, ngôi chùa đã khoác lên mình diện mạo mới, vừa trang nghiêm cổ kính, vừa mang hơi thở đương đại, trở thành điểm đến tâm linh – văn hóa thu hút đông đảo du khách.
Theo tư liệu Phật giáo, Thiền sư Liễu Quán đã xây dựng ngôi chùa này trong thời gian tu tập và truyền bá Phật pháp tại Phú Xuân (giai đoạn 1722–1742). Ban đầu, nơi đây chỉ là một thảo am nhỏ mang tên Cát Tường, về sau được truyền lại cho các đệ tử, trở thành một trong những dấu mốc quan trọng của Thiền phái Liễu Quán, dòng thiền thuần Việt hình thành ở Đàng Trong đầu thế kỷ XVIII.
Đến thời Minh Mạng, đại sư Long Hưng đã đứng ra trùng hưng và đổi tên chùa thành Viên Giác tự. Năm 1848, Diên Phước công chúa Nguyễn Phước Tĩnh Hảo đã phát tâm cúng dường, cho xây dựng lại ngôi chùa với quy mô lớn hơn, góp phần tạo nên diện mạo bề thế cho chốn thiền môn này.
Trải qua biến thiên lịch sử, đặc biệt sau năm 1945, chùa Viên Giác từng có thời gian suy tàn, trở thành chùa tư ít người biết đến. Những thăng trầm ấy càng khiến giá trị lịch sử và tâm linh của ngôi chùa trở nên sâu sắc hơn.
“Hồi sinh” với kiến trúc độc đáo giữa lòng Cố đô
Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2013, khi chùa được giao cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại Huế quản lý. Hòa thượng Thích Hải Ấn, đời thứ 10 của pháp phái Liễu Quán được bổ nhiệm trụ trì và trực tiếp đảm nhiệm công cuộc trùng tu chùa tổ.
Đại trùng tu chính thức khởi công từ tháng 4/2023 với lễ đặt đá trang trọng. Sau gần 3 năm xây dựng, công trình hoàn thiện và mở cửa đón người dân, du khách đến tham quan, chiêm bái từ dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.
Ngày nay, chùa Viên Giác không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo mà còn là không gian văn hóa tâm linh mang đậm dấu ấn lịch sử của vùng đất cố đô.
Điểm đặc biệt khiến chùa Viên Giác trở nên khác biệt so với nhiều ngôi chùa khác ở Huế chính là hệ thống hành lang được thiết kế theo hình tròn, một lối kiến trúc hiếm gặp trong các công trình Phật giáo truyền thống. Các tòa nhà trong khuôn viên được kết nối liền mạch, tạo thành một tổng thể hài hòa, vừa kín đáo, vừa mở rộng không gian thiền định.
Toàn bộ công trình sử dụng mái ngói liệt, loại ngói truyền thống đặc trưng của Cố đô Huế góp phần giữ lại vẻ đẹp cổ kính, gần gũi với kiến trúc cung đình xưa. Tuy nhiên, dưới bàn tay thiết kế tinh tế, không gian chùa vẫn toát lên hơi thở hiện đại với bố cục mở, ánh sáng tự nhiên và đường nét tối giản.
Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đương đại đã tạo nên một diện mạo mới cho chùa Viên Giác, nơi mà du khách không chỉ tìm thấy sự an yên của chốn thiền môn mà còn cảm nhận được giá trị nghệ thuật kiến trúc độc đáo.
Sau khi hoàn thành trùng tu, chùa Viên Giác nhanh chóng trở thành điểm đến thu hút người dân địa phương và du khách thập phương. Không gian thanh tịnh, kiến trúc ấn tượng cùng chiều sâu lịch sử khiến nơi đây trở thành địa chỉ lý tưởng cho những ai muốn tìm về sự bình yên hoặc khám phá nét đẹp văn hóa Phật giáo xứ Huế.
