Hành trình “ra lò” vaccine viêm não Nhật Bản của nữ anh hùng lao động
Vaccine viêm não Nhật Bản của nữ Anh hùng lao động - GS.TS. Huỳnh Phương Liên đã giúp hàng chục triệu trẻ em Việt Nam và nhiều nước khác thoát khỏi căn bệnh viêm não Nhật Bản và những biến chứng nặng nề.
Thu Hà
Nữ Anh hùng lao động - GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên là một trong những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực sản xuất vaccine thương hiệu Việt. Bà từng tham gia nghiên cứu, hoàn thành xuất sắc sản xuất 3 vắc xin tả, thương hàn và đậu mùa... Tên của bà gắn với nhiều loại vaccine như nổi bật nhất phải kể đến vaccine viêm não Nhật Bản.
GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên
Đó là vào khoảng cuối năm 1980, số lượng trẻ mắc viêm não Nhật Bản tăng cao (chiếm tỷ lệ 70 tới 75% số ca viêm não do virus). Đây là căn bệnh để lại di chứng thần kinh rất nặng nề cho những bệnh nhân còn sống và trở thành gánh nặng suốt đời của chính người bệnh, gia đình và xã hội.
Giai đoạn đó, một giáo sư người Nhật công tác tại Việt Nam đã sốt sắng đề nghị Chính phủ Nhật trợ cấp 2 suất học bổng để Việt Nam cử cán bộ sang Nhật nhận chuyển giao quy trình sản xuất vaccine viêm não. Năm 1988, 2 nhà khoa học Việt Nam được cử đi nhưng không may cả hai bị tai nạn máy bay.
Tháng 5/1989, Viện Vệ sinh dịch tễ TW cử GS.TS Huỳnh Thị Phương Liên – lúc ấy đang là Trưởng khoa Virus của viện và cử nhân sinh học Đoàn Thị Thủy sang Nhật Bản để chuyển giao công nghệ.
Viện Biken thuộc Đại học Osaka yêu cầu các bác sĩ trẻ Việt Nam phải theo khóa học 12 tháng để tiếp nhận quy trình gồm 28 công đoạn với kỹ thuật cao, nhưng do kinh phí hạn hẹp nên 2 người chỉ được cấp tiền theo học trong 1 tháng.
GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên nhớ lại: “Hai chị em chỉ có 1 tháng ở Nhật. Họ nghĩ chúng tôi đi cưỡi ngựa xem hoa, nhưng tôi nghĩ khác và làm khác. Những cuốn tài liệu chuyển giao công nghệ họ đưa cho mình, trong đó là quy trình từ đầu đến cuối nhưng nếu chỉ nhìn vào đó thì không thể làm được. Vì thế tôi ghi chép rất tỉ mỉ những lời chuyên gia Nhật nói vào bên cạnh những minh họa của cuốn tài liệu..”.
Về nước, bà bắt tay ngay vào nghiên cứu. Trong điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn vô cùng, nhưng chỉ sau 1 năm, GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên và các cộng sự đã cho ra đời lô vaccine viêm não Nhật Bản (thế hệ 1) bất hoạt sản xuất từ não chuột đầu tiên với độ an toàn cao, giá thành thấp đến mức ngạc nhiên.
Gia tài của GS. TS. Huỳnh Thị Phương Liên là 112 công trình khoa học công bố trên các tạp chí khoa học trong và ngoài nước.
Với thành công này, Việt Nam trở thành nước thứ 4 tại châu Á, cùng Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan, sản xuất được vaccine bằng công nghệ bất hoạt từ não chuột - công nghệ duy nhất tại thời điểm đó, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận. Đây cũng là vaccine đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu ra nước ngoài (xuất khẩu 5.430.000 liều sang Ấn Độ).
Không dừng lại ở thành công này, năm 2006, dù đã ngoài 60, GS.TS Huỳnh Thị Phương Liên lại bắt tay vào nghiên cứu sản xuất vaccine viêm não Nhật Bản thế hệ thứ hai, sử dụng công nghệ vaccine bất hoạt trên tế bào vero thay thế cho công nghệ cũ đã lạc hậu và bộc lộ nhiều hạn chế.
Năm 2018, GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên được Bộ Khoa học & Công nghệ chỉ định làm chủ nhiệm đề tài độc lập cấp nhà nước: “Nghiên cứu đánh giá tính an toàn và sinh miễn dịch trên người đối với vaccine viêm não Nhật Bản sản xuất trên tế bào Vero JECEVAX Vabiotech Việt Nam”. Nguồn kinh phí lúc đó chỉ khoảng 600 triệu đồng (đề tài cấp Bộ).
Sau khi đưa vào thử nghiệm lâm sàng trên người lớn và trẻ em, vaccine thế hệ thứ hai cho kết quả rất an toàn, dung nạp tốt, đáp ứng kháng thể từ 99,6%-100% so với vaccine đối chứng.
Tháng 1/2019 vaccine thế hệ 2 này được chọn là sản phẩm quốc gia trong chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước.
Với gia tài 112 công trình khoa học công bố trên các tạp chí khoa học trong và ngoài nước, tham gia 12 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, đầu năm nay, GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên vinh dự nhận danh hiệu Anh hùng lao động.
GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên cho biết, trong hơn 50 năm gắn các nghiên cứu về vaccine, virus, niềm vui lớn nhất của bà là khi vaccine được tiêm chủng rộng rãi cho trẻ nhỏ, giảm gánh nặng bệnh tật cho đất nước, giá thành rẻ, dễ tiếp cận nhiều người và thậm chí xuất khẩu.
Mời dộc giả xem video: Xem video"Bất ngờ câu nói lãng mạn nhất mà ông xã đại gia nhắn cho Phan Như Thảo". Nguồn: Nguồn HTV.
Nhà khoa học kể chuyện sống ở Nam Cực âm đến 90 độ C
Làm việc cho NASA, TS. Nguyễn Trọng Hiền nhiều lần đặt chân đến Nam Cực. Đặc biệt nhất, năm 1994, nhà khoa học Việt đã tự tay cắm lá cờ Tổ quốc khi sống ở Nam Cực.
Sinh năm 1963 tại Đà Nẵng, TS. Nguyễn Trọng Hiền là nhà khoa học đã từng sống ở Nam Cực. Sang Mỹ từ năm 1981, ông tốt nghiệp khoa Vật lý trường Đại học Berkeley, nhận bằng tiến sĩ chuyên ngành nghiên cứu bức xạ nền vũ trụ tại Đại học Princeton và sau tiến sĩ (post doc) chuyên ngành vật lý thiên văn tại Đại học Chicago. Sau này, ông làm việc tại Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA).
Là nhà vật lý thiên văn làm việc cho NASA, TS. Nguyễn Trọng Hiền có nhiều cơ hội đặt chân đến Nam Cực. Lần đầu tiên, ông đến Nam Cực là năm 1992 để nghiên cứu bức xạ nền của vũ trụ.
Soi bài giải toán kinh điển của “cậu bé vàng” tại Olympic toán quốc tế
Bài giải độc lạ của nhà toán học Lê Bá Khánh Trình tại Olympic toán Quốc tế năm 1977 đã trở thành kinh điển. Theo cậu bé vàng của Toán học Việt Nam bài toán được giải trong tình trạng hiểu sai đề và sắp hết giờ thi.
TS. Lê Bá Khánh Trình sinh năm 1962 hiện đang là giảng viên tại khoa toán Trường ĐH Khoa học Tự nhiên - ĐH Quốc gia TP.HCM. Năm 1977, ông là một trong 5 học sinh Việt Nam được chọn tham gia Olympic Toán học quốc tế (International Mathematical Olympiad - IMO) tổ chức London, Anh quốc.
Ông đã làm lên kỳ tích đặc biệt khi đoạt cú “đúp” với hai giải thưởng. Cùng với giải nhất, ông nhận thêm giải đặc biệt dành cho thí sinh có lời giải đẹp nhất.
Nhiều năm sau, cậu bé vàng của Toán học Việt Nam của toán học Việt Nam kể lại rằng sở dĩ ông có lời giải ngắn như vậy là do hiểu sai đề, đến lúc cuối mới phát hiện nên trong lúc nguy cấp đã tìm cách viết gọn nhất.
Trao đổi với truyền thông, TS. Lê Bá Khánh Trình nhớ lại, trước ngày thi, ông bị cảm nên khá mệt. Ngoài ra, khi vào phòng thi, ông đọc nhầm đề, thay vì phải đọc thuận chiều kim đồng hồ, ông lại đọc ngược cứ thế làm bài theo cách "ngược chiều".
TS. Lê Bá Khánh Trình cho biết, lúc ấy thời gian sắp hết, nếu giải theo cách thông thường thì không kịp, nên buộc ông phải tìm một cách giải khác. Nhờ thế mà cách giải toán của TS. Lê Bá Khánh Trình cuối cùng lại ngắn hơn và đơn giản hơn so với cách giải trong đáp án của ban tổ chức.
GS. Tony Gardiner, nhà toán học người Anh, người đã chấm bài thi của thí sinh Lê Bá Khánh Trình năm xưa kể lại rằng, ngày đó ban giám khảo đã tính hết các nước cho lời giải bài hình. Khi thấy lời giải rất ngắn của thí sinh, ban giám khảo đều cười và cho rằng lời giải này sai. Nhưng sau khi xem kỹ thì không thể tìm ra chỗ sai.
GS.Tonny nói về khoảng khắc năm xưa: "Một khoảnh khắc vĩ đại (a great moment). Sau khi kiểm tra kỹ chính tôi đã đề xuất trao giải đặc biệt cho lời giải này". Tính đến nay ông là thí sinh Việt Nam duy nhất có được thành tích này.
Điều đặc biệt, tại các kỳ thi danh giá của IMO, ngoài thành tích xuất sắc của thí sinh Lê Bá Khánh Trình, đoàn của Việt Nam đã nhiều lần đoạt thứ hạng cao của cuộc thi này.
Kỹ sư Việt và chuyện chế máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới
Năm 1973, hai kỹ sư là Trương Trọng Thi và François Gernelle đã chế tạo thành công Micral, chiếc máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới. Sự ra đời của Micral đã mở đường cho cuộc cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão.
KS. Trương Trọng Thi, cha đẻ của chiếc máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới, sinh năm 1936 tại Chợ Lớn (Sài Gòn). Năm 14 tuổi, ông sang Pháp học, rồi trở thành kỹ sư ở Trường Vô tuyến điện Pháp.
Thành lập năm 1956, Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội đã đặt nền móng cho khoa học cơ bản Việt Nam, vượt muôn vàn gian khó chiến tranh đào tạo nên lớp lớp nhân tài.
Kế thừa truyền thống ĐH Tổng hợp, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên đã giữ vững trọng trách là ngôi trường khoa học cơ bản hàng đầu, đào tạo nhân tài cho đất nước.
Theo PGS.TS. Ngô Quốc Anh, lịch sử một ngôi trường được viết nên không chỉ ở những thành tựu, mà quan trọng hơn là những người thầy mẫu mực, uyên bác, tận tâm.
Từ 83 công trình dự thi, ban tổ chức chọn 42 công trình xuất sắc để trao giải, trong đó có 6 giải nhất ở các lĩnh vực công nghệ và khoa học trọng điểm.
PGS.TS Bùi Thế Duy xúc động gửi lời tri ân các thầy cô Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, những người đã truyền dạy nền tảng tri thức theo học trò suốt cuộc đời.
VUSTA giám sát 6 Liên hiệp hội địa phương phía Nam, ghi nhận kết quả, khó khăn, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy vai trò trí thức khoa học.
Theo GS.TS Trương Xuân Lam, cần xây dựng các Hệ sinh thái kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam do Liên hiệp Hội định hướng, kiến tạo và tổ chức vận hành.
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam rà soát chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức làm cơ sở bố trí nhân lực phù hợp, bảo đảm đúng người, đúng việc.
Dự án của Công ty TNHH Hồ Hoàn Cầu biến mật muối thành các sản phẩm giàu khoáng, thúc đẩy chế biến sâu, liên kết sản xuất và phát triển bền vững nghề muối.
Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy.
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”.
Sáng 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Trường Đại học Quảng Bình tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển du lịch nông nghiệp gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững”.
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ GD-ĐT vinh danh 335 nhà giáo tiêu biểu, đồng thời nhấn mạnh vai trò nêu gương và sự đồng hành dành cho người thầy.
PGS.TS Bùi Thế Duy xúc động gửi lời tri ân các thầy cô Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, những người đã truyền dạy nền tảng tri thức theo học trò suốt cuộc đời.
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk tăng cường phối hợp với Mặt trận, tập hợp trí thức và đóng góp luận cứ khoa học, góp phần thúc đẩy địa phương phát triển bền vững.
Từ 83 công trình dự thi, ban tổ chức chọn 42 công trình xuất sắc để trao giải, trong đó có 6 giải nhất ở các lĩnh vực công nghệ và khoa học trọng điểm.
Ngày 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Bắc Ninh phối hợp Trường Cao đẳng Bắc Ninh tổ chức hội thảo “Định hướng giá trị nghề nghiệp: Chìa khóa cho tương lai sinh viên”.
Ngày 16/11, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn, phản biện, góp ý Dự án "Tổ hợp công nghiệp chế biến tre - thức ăn chăn nuôi - năng lượng sinh khối tại xã Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk".
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026.
Đoàn công tác quản lý chương trình của Oxfam Việt Nam vừa có chuyến thăm, làm việc với Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Tĩnh nhằm trao đổi tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa hai bên.
Theo GS.TS Trương Xuân Lam, cần xây dựng các Hệ sinh thái kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam do Liên hiệp Hội định hướng, kiến tạo và tổ chức vận hành.
Theo PGS.TS. Ngô Quốc Anh, lịch sử một ngôi trường được viết nên không chỉ ở những thành tựu, mà quan trọng hơn là những người thầy mẫu mực, uyên bác, tận tâm.
Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Tĩnh vừa tổ chức đợt tấp huấn trang bị kiến thức và hỗ trợ lập kế hoạch cho 30 doanh nghiệp, hợp tác xã về phòng chống thiên tai.