Trong hành trình hình thành và phát triển của Trường Đại học Dược Hà Nội có dấu ấn của các nhà khoa học đầu ngành. Nổi bật trong số đó là GS.TSKH Trương Công Quyền, một trí thức Tây học tiêu biểu, người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp xây dựng nền dược học Việt Nam.

Hơn một thế kỷ Đại học Dược Hà Nội, những tên tuổi làm nên thương hiệu

Trường Đại học Dược Hà Nội tiền thân là Trường thuốc Đông Dương, thành lập ngày 27/2/1902 tại ấp Thái Hà, sau chuyển về số 13–15 Lê Thánh Tông (Hà Nội). Ngay từ những năm đầu, trường đã có thư viện, bệnh viện thực hành 40 giường; bác sĩ Alexandre Yersin được bổ nhiệm làm giám đốc.

Năm 1909, chính quyền Pháp ban hành quy định về đào tạo dược; đến năm 1914, Ban Dược được thành lập, chính thức triển khai đào tạo dược sĩ. Từ mô hình đào tạo thầy thuốc phụ tá, nhà trường từng bước nâng cấp, đến năm 1926 đào tạo bác sĩ, dược sĩ hạng nhất; từ năm 1936 đã tổ chức thi và cấp bằng ngay tại Đông Dương. Năm 1941, trường mang tên Trường Đại học Y – Dược Đông Dương.

Sau Cách mạng tháng Tám, trường được đổi tên thành Trường Đại học Y – Dược khoa. Ngày 15/11/1946, khóa học đầu tiên được khai giảng dưới chính quyền mới, trước khi toàn trường sơ tán lên Chiêm Hóa (Tuyên Quang) trong kháng chiến.

Sau ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội, trường trở về tiếp quản cơ sở cũ, đảm nhận nhiệm vụ đào tạo cán bộ y tế cho giai đoạn mới. Giáo sư Hồ Đắc Di được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng, trực tiếp lãnh đạo toàn trường; Phó Hiệu trưởng phụ trách Ban Y là ông Mai Văn Bộ, còn Phó Hiệu trưởng phụ trách Ban Dược là Giáo sư Trương Công Quyền, người giữ vai trò quan trọng trong tổ chức đào tạo và phát triển ngành dược học.

Ngày 29/9/1961, Bộ Y tế ban hành quyết định tách Trường Đại học Y – Dược khoa Hà Nội thành hai trường: Đại học Y khoa Hà Nội và Đại học Dược khoa Hà Nội (thực hiện từ năm 1964). Dược sĩ Vũ Công Thuyết giữ chức Hiệu trưởng đầu tiên kiêm Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Dược khoa Hà Nội, trong khi Giáo sư Trương Công Quyền là Phó Hiệu trưởng, tiếp tục phụ trách chuyên môn và đào tạo.

Ngày 11/9/1985, trường chính thức mang tên Trường Đại học Dược Hà Nội. Trải qua hơn một thế kỷ, không chỉ là cơ sở đào tạo, nơi đây còn gắn với dấu ấn của nhiều thế hệ trí thức, những người đã trực tiếp đặt nền móng, tổ chức và phát triển ngành dược học Việt Nam.

Vị trí thức Tây học rời bỏ nhung lụa vì nền dược học Việt

GS. Trương Công Quyền tốt nghiệp Khoa Dược, Đại học Tổng hợp Toulouse (Pháp) năm 1935; đến năm 1937, ông nhận bằng Tiến sĩ Dược khoa. Năm 1938, ông trở về Hà Nội, mở hiệu thuốc tư Pharmacie Trương Công Quyền, một trong hai nhà thuốc lớn nhất Hà Nội thời bấy giờ; đồng thời, phu nhân của ông sở hữu một cửa hàng vàng bạc quy mô lớn tại phố Hàng Bạc.

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ông làm việc tại Viện Pasteur Hà Nội. Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông cùng vợ và con trai rời bỏ toàn bộ gia sản, nhà cửa và cuộc sống giàu sang để lên chiến khu Việt Bắc theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tại đây, ông được Chính phủ trọng dụng, được phong quân hàm Đại tá quân y, giữ chức Hiệu trưởng Trường Quân dược. Trên cương vị này, TS Trương Công Quyền đã đóng góp quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ dược sĩ quân đội, phục vụ cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn.

Đầu năm 1955, ông là dược sĩ duy nhất, cùng với 8 đồng nghiệp là các bác sĩ, được Chính phủ công nhận học hàm Giáo sư. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, Trường Đại học Y – Dược khoa từ Chiêm Hóa (Tuyên Quang) trở về Hà Nội. Chính phủ bổ nhiệm GS. Hồ Đắc Di làm Hiệu trưởng, còn GS. Trương Công Quyền giữ chức Phó Hiệu trưởng. Hai vị giáo sư được nhiều thế hệ sinh viên xem là thần tượng, không chỉ bởi trình độ học vấn cao mà còn bởi phong thái tinh tế, uyên bác, cùng nét hóm hỉnh và chất nghệ sĩ trong giao tiếp, ứng xử, được học trò kính trọng.

Ngày 19/7/1963, Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch ký quyết định thành lập Hội đồng Dược điển Việt Nam và bổ nhiệm GS.TSKH Trương Công Quyền làm Chủ tịch. Đây là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước trưởng thành đáng ghi nhận của ngành Dược Việt Nam. Trong suốt 3 nhiệm kỳ liên tiếp giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng biên soạn Dược điển Việt Nam, ông đã tập hợp được đội ngũ đông đảo các nhà khoa học trong cả lĩnh vực Y và Dược, kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, bao gồm bác sĩ, dược sĩ và các lương y uy tín, cùng hợp lực xây dựng các bộ Dược điển Việt Nam I và Dược điển Việt Nam II.

GS Trương Công Quyền là một trong hai người đầu tiên được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh của ngành Dược Việt Nam.

>>> Mời độc giả xem thêm video Thủ tướng đặt hàng chuyên gia, trí thức kiều bào thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ: