Ngày 17/12, Sở Nội vụ, Văn phòng UBND TP. Hà Nội phối hợp với Thành đoàn Hà Nội tổ chức Chương trình đối thoại của Chủ tịch UBND TP. Hà Nội với thanh niên năm 2025.

Chương trình mang chủ đề "Thanh niên thủ đô: Khơi dậy khát vọng - Tiên phong sáng tạo - Hành động trách nhiệm".

Tại buổi đối thoại, trả lời các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ (KH&CN), ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc Sở KH&CN Hà Nội, cho biết Sở đang trình UBND thành phố một đề án về đào tạo nguồn nhân lực theo nhiều dạng, nhiều cấp độ.

Trong đó, có thể sẽ chọn lọc gene để đào tạo tinh hoa cho đến lúc trưởng thành. Có thể lựa chọn người ngay từ lúc sinh ra, thậm chí đang kiểm chứng bằng chứng khoa học về thai giáo để lựa chọn. Theo ông Tuấn, cái này thế giới làm rồi, giờ chúng ta mới làm. Nội dung này ngay lập tức gây nóng dư luận.

“Học tập suốt đời” quan trọng nhất, không có nước nào chọn lọc gen đào tạo tinh hoa

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, GS.TS Lê Đình Lương, nhà khoa học đầu ngành về công nghệ gene ở Việt Nam cho biết, yếu tố gene không quyết định đáng kể đến trí thông minh của trẻ. “Về cơ bản, trí tuệ của con người là do học tập và môi trường giáo dục. Do học tập suốt đời”, ông nhấn mạnh.

GS Lương cho biết, yếu tố di truyền chỉ có ảnh hưởng ở một mức độ nhất định nhưng không quá nhiều. Hiện nay khoa học cũng không thể xác định chính xác tỷ lệ phần trăm ảnh hưởng của gene đối với trí thông minh. Cũng không thể nói con cái của những người giỏi hay có học hàm, học vị cao thì nhất định sẽ thông minh, xuất sắc và ngược lại.

Liên quan đến phát ngôn cho rằng nhiều nước đã chọn lọc gene để “đào tạo tinh hoa” ngay từ khi trẻ mới sinh ra, GS.TS Lê Đình Lương cho hay, hiện ông không thấy trên thế giới có quốc gia nào làm việc này.

Theo ông, hiện nay người ta cũng không nghiên cứu theo hướng xác định gene nào quyết định trí thông minh ở mức độ bao nhiêu phần trăm, bởi đó là điều không thể xác định một cách chính xác. Vì vậy, việc nhấn mạnh yếu tố gene trong đào tạo tinh hoa là không cần thiết, trong khi học tập suốt đời và môi trường giáo dục mới là yếu tố quan trọng nhất.

Môi trường giáo dục và hoàn cảnh sống giữ vai trò quan trọng

Trong báo cáo công bố trên tạp chí Nature Genetics số ra ngày 22/5/2017, các nhà khoa học đến từ Trung tâm Nghiên cứu thần kinh học Amsterdam (Hà Lan) đã xác định được 52 gene trong cơ thể người có liên quan tới trí thông minh, trong đó 40 gene lần đầu tiên được phát hiện. Toàn bộ số gene thông minh mới được phát hiện này quy định 20% trí thông minh ở mỗi người.

Theo nhiều nghiên cứu, không tồn tại “gene IQ” duy nhất, mà nhiều gene nhỏ cùng tương tác tạo nên những khác biệt về nhận thức, đồng thời môi trường giáo dục và hoàn cảnh sống đóng vai trò quyết định đối với tiềm năng phát triển trí tuệ. Thực tế, không ít trẻ có chỉ số thông minh ở mức bình thường hoặc thấp nhưng nhờ được nuôi dưỡng, giáo dục tốt vẫn đạt nhiều thành tích trong học tập và sự nghiệp.

Thực tế hiện nay, khoa học di truyền đã đạt nhiều bước tiến lớn cùng sự phát triển của công nghệ giải mã gene, trí tuệ nhân tạo và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, kéo theo những ý tưởng ứng dụng và cả các dịch vụ sàng lọc gene thử nghiệm. Tuy nhiên, theo nhiều nhà khoa học, khoa học càng tiến xa càng đặt ra yêu cầu phải xác định rõ ranh giới đạo đức và xã hội, bởi những ứng dụng này có thể tác động trực tiếp đến giáo dục, phát triển nguồn nhân lực và con người.

Một số quốc gia đã ban hành hướng dẫn nghiêm ngặt, cấm chỉnh sửa gene dòng mầm ở người do lo ngại về tính an toàn, hậu quả lâu dài và những hệ lụy xã hội. Nhiều tổ chức khoa học và y tế hàng đầu thế giới, trong đó có Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đều khẳng định rằng việc ứng dụng công nghệ di truyền nhằm “tăng cường tính trạng” hay “thiết kế con người” hiện nay không được khuyến cáo.

Vì vậy, trong khi công nghệ di truyền mở ra nhiều cơ hội mới cho nghiên cứu và chăm sóc sức khỏe, giáo dục, môi trường nuôi dưỡng và các điều kiện xã hội vẫn là những yếu tố then chốt quyết định sự phát triển trí tuệ và nhân cách của mỗi con người. Mọi ứng dụng liên quan đến gene người phải được cân nhắc kỹ lưỡng trong khuôn khổ đạo đức, pháp luật và nhân văn để tránh vượt quá giới hạn cho phép. Khoa học dù có những tiến bộ vượt bậc, cũng không được cho phép coi con người như một sản phẩm có thể định hình bằng công nghệ ngay từ lúc chào đời.