Theo quy định của Bộ Y tế, kháng sinh là nhóm thuốc kê đơn, chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ và không được phép bán tự do. Tuy nhiên, thực tế cho thấy người dân vẫn dễ dàng mua được kháng sinh, kể cả những loại có tác dụng mạnh hoặc biệt dược, mà không cần đơn thuốc.
Kháng kháng sinh được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo là 1 trong 10 mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe toàn cầu. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ kháng thuốc kháng sinh cao. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc người dân tự mua thuốc, sử dụng thuốc không đủ liều, không theo hướng dẫn, vẫn còn nhà thuốc bán kháng sinh mà không cần đơn.
Tình trạng kháng kháng sinh ở Việt Nam đang ở mức đáng báo động với sự xuất hiện của loại siêu vi khuẩn kháng tất cả loại thuốc. Ảnh minh họa/Internet
Theo các bác sĩ, việc lạm dụng kháng sinh, sử dụng kháng sinh không đúng theo chỉ định của bác sĩ tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho sức khỏe.
Tăng tiêu chảy dẫn đến chết người ở trẻ nhỏ
Trong đường ruột bình thường luôn tồn tại một quần thể các loài vi khuẩn khác nhau duy trì ở thế cân bằng, tham gia giúp ích cho quá trình tiêu hóa, đồng thời còn có tác dụng kìm hãm và làm mất tác dụng của các vi khuẩn gây bệnh ở đường ruột.
Tác hại của lạm dụng kháng sinh khi sử dụng một hoặc nhiều loại thuốc kháng sinh mạnh với liều cao và kéo dài sẽ dẫn tới các loài vi khuẩn nói trên bao gồm cả vi khuẩn có lợi (lợi khuẩn) cũng bị kháng sinh tiêu diệt. Sau đó, hệ lụy khi lạm dụng kháng sinh là phá vỡ thế cân bằng gây ra hiện tượng loạn khuẩn, do đó thúc đẩy sự phát triển của các vi khuẩn tiềm ẩn khả năng gây bệnh về đường ruột, chủ yếu là chứng tiêu chảy hoặc viêm ruột.
Trẻ nhỏ là đối tượng đặc biệt nhạy cảm trước tác hại của lạm dụng kháng sinh trên hệ vi sinh vật đường ruột.
Làm giảm sự nhạy cảm của vi sinh vật đường ruột
Ngoài vi khuẩn có lợi thì bên trong ruột còn có chứa hàng tỷ vi sinh vật khác nhau. Những thuốc kháng sinh mạnh có thể rất có ích trong việc điều trị các tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng, nhưng lại có thể sẽ loại bỏ và làm giảm sự nhạy cảm của rất nhiều loại những vi sinh vật đường ruột khác nhau. Một trong những hệ lụy khi lạm dụng kháng sinh điển hình nhất là trường hợp nhiễm khuẩn C.diff rất khó điều trị.
Sử dụng kháng sinh sai cách có thể dẫn đến vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh.
Tăng khả năng kháng thuốc của vi khuẩn
Vi khuẩn có khả năng ngăn cản lại tác dụng của thuốc kháng sinh nhờ vào quá trình chuyển gen ngang. Điều đặc biệt là vi khuẩn không cần phải sinh sản mới có thể truyền gen kháng kháng sinh cho đời sau mà chúng có thể truyền gen này cho “đồng đội” của mình thông qua việc tiết ra các gen kháng thuốc qua màng để truyền gen kháng thuốc cho vi khuẩn khác. Đây là một hệ lụy khi lạm dụng kháng sinh làm gia tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh ngày càng nặng nề.
Hậu quả của lạm dụng kháng sinh dễ làm cho vi khuẩn đề kháng với tác dụng của thuốc kháng sinh, do đó làm giảm tác dụng chữa bệnh của thuốc, đây là hậu quả tai hại, rộng lớn và lâu dài cho toàn xã hội.
Kháng sinh làm tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh
Nếu tình trạng kháng kháng sinh ngày một phổ biến thì tác hại của lạm dụng khác đồng nghĩa với việc các loại kháng sinh cổ điển, phổ biến sẽ không sử dụng để kịp thời chữa bệnh được nữa và phải cần phải sử dụng loại kháng sinh khác, đắt tiền hơn để điều trị nhiễm trùng và các bệnh khác do vi khuẩn gây ra.
Ngay cả khi thuốc kháng sinh vẫn còn có hiệu quả điều trị thì những bệnh nhân mang vi khuẩn kháng kháng sinh sẽ phải điều trị trong thời gian lâu hơn, cần có sự chăm sóc, giường bệnh đặc biệt, phòng bệnh cách ly... Bên cạnh đó, việc phải nằm viện lâu dài hơn, hồi phục lâu hơn sẽ dẫn tới nguy cơ quá tải bệnh viện, khả năng mắc phải các bệnh như viêm phổi cộng đồng hoặc viêm phổi bệnh viện cũng cao hơn.
Do đó, hệ lụy khi lạm dụng kháng sinh tác động gián tiếp tới cả sức khỏe và kinh tế, đây là một gánh nặng đáng lo ngại đối với mỗi người bệnh, gia đình và hệ thống y tế chăm sóc sức khỏe.
Theo các chuyên gia, để sử dụng kháng sinh an toàn và hiệu quả, người dân không tự ý mua và dùng kháng sinh khi chưa có đơn của bác sĩ. Dùng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian theo hướng dẫn, không ngừng thuốc khi thấy đỡ bệnh; không dùng lại đơn thuốc cũ, không chia sẻ thuốc cho người khác. Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, sử dụng thuốc có trách nhiệm, tránh tâm lý chủ quan. Bên cạnh đó cần tăng cường phòng bệnh, vệ sinh cá nhân tốt, tiêm chủng đầy đủ để hạn chế nhiễm khuẩn. Khi có dấu hiệu bất thường như sốt cao, ho kéo dài, khó thở... cần đi khám sớm để được chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời.
