Trong những năm gần đây, Tổ chức các quốc gia Turk (OTS) đang nổi lên như một mô hình hợp tác khu vực năng động, thể hiện xu thế hội nhập đa chiều dựa trên nền tảng lịch sử, văn hóa và lợi ích phát triển chung. Không chỉ đơn thuần là một diễn đàn thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại, OTS ngày càng khẳng định vai trò như một không gian kết nối văn minh, nơi các quốc gia thành viên cùng kiến tạo bản sắc chung của thế giới Turk trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Trong tiến trình đó, Kazakhstan cũng dần trở nên nổi trội như một trong những quốc gia giữ vai trò dẫn dắt cả về tầm nhìn chiến lược lẫn sáng kiến thực tiễn. Là quốc gia sáng lập OTS, Kazakhstan đã liên tục thúc đẩy việc hoàn thiện thể chế và mở rộng hợp tác của tổ chức. Việc thông qua các văn kiện dài hạn như “Tầm nhìn Thế giới Turk – 2040” cho thấy định hướng rõ ràng của Astana trong việc xây dựng một không gian Turk hiện đại, cởi mở và có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý nhất gần đây là đề xuất “Đối thoại Xuyên Altai” (Trans-Altai Dialogue) do Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Thiên Tân năm 2025. Đây là sáng kiến mang tầm chiến lược, hướng tới việc khai thác tiềm năng tổng hợp của khu vực Altai – vùng địa lý đặc biệt kết nối Kazakhstan, Nga, Trung Quốc và Mông Cổ.

Điểm đáng chú ý là sáng kiến này không nhằm tạo ra một cấu trúc đối kháng hay thay thế các cơ chế hợp tác hiện hữu, mà hướng tới việc gia tăng tính kết nối Á – Âu, bổ trợ cho các mô hình hội nhập khu vực đang tồn tại. Đây là cách tiếp cận mang tính thực dụng và phù hợp với xu thế phát triển của thế giới đa cực hiện nay.

Khái niệm “Altai – cái nôi của nền văn minh Turk” mà Tổng thống Tokayev nhiều lần nhấn mạnh không chỉ mang ý nghĩa lịch sử - biểu tượng, mà còn hàm chứa giá trị chiến lược sâu sắc. Altai từ lâu được xem là không gian khởi nguyên của nhiều cộng đồng Turk cổ đại, là nơi hình thành những giá trị văn hóa, ngôn ngữ và tinh thần đã định hình nên bản sắc của thế giới Turk ngày nay.

Việc tái khẳng định vai trò của Altai có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố nền tảng văn hóa – nhân văn cho OTS. Trong bối cảnh các tổ chức khu vực hiện đại thường chịu sức ép từ những lợi ích kinh tế ngắn hạn, thì việc xây dựng một “cộng đồng ký ức lịch sử” chính là chất keo gắn kết bền vững, tạo ra lòng tin và cảm giác thuộc về giữa các quốc gia thành viên.

Từ góc nhìn của một chuyên gia Việt Nam, đây là cách tiếp cận rất đáng chú ý. Kinh nghiệm của ASEAN cho thấy, hợp tác khu vực chỉ có thể phát triển bền vững khi được nâng đỡ bởi các giá trị văn hóa chung và sự đồng thuận chiến lược dài hạn. OTS dường như đang vận dụng bài học này theo cách riêng của mình: kết hợp giữa phục dựng chiều sâu lịch sử với thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Thực tế cho thấy Kazakhstan không nhìn nhận OTS như một liên minh mang tính đối đầu quân sự - chính trị, mà coi đây là nền tảng để thúc đẩy hợp tác kinh tế, giáo dục, khoa học - công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Định hướng này đặc biệt phù hợp với yêu cầu của thời đại số.

Việc Kazakhstan đặt trọng tâm vào chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo và giáo dục cho thấy thế giới Turk đang nỗ lực chuyển hóa di sản văn minh thành nguồn lực phát triển hiện đại. Điều này cũng phản ánh một tư duy phát triển rất đáng ghi nhận: bản sắc văn hóa không phải là sự hoài niệm quá khứ, mà phải trở thành động lực kiến tạo tương lai.

Hội nghị Thượng đỉnh không chính thức của OTS tại Turkistan với trọng tâm về công nghệ và trí tuệ nhân tạo là minh chứng rõ nét cho định hướng đó. Việc lựa chọn Turkistan – một trung tâm lịch sử của thế giới Turk – làm nơi thảo luận về các vấn đề công nghệ tương lai mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: kết nối truyền thống với hiện đại, lịch sử với đổi mới sáng tạo.

Có thể nói, sáng kiến “Altai – cái nôi của nền văn minh Turk” đang được Kazakhstan nâng tầm từ một biểu tượng lịch sử thành động lực thúc đẩy liên kết văn hóa – nhân văn và hợp tác phát triển trong toàn bộ không gian OTS. Đây là minh chứng cho một mô hình hội nhập khu vực hiện đại: lấy chiều sâu văn minh làm nền tảng, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy hợp tác mở làm phương thức phát triển.

Trong một thế giới đang chứng kiến nhiều biến động địa chính trị và cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, cách tiếp cận này của Kazakhstan và OTS là một gợi mở đáng tham khảo cho nhiều mô hình hợp tác khu vực khác, trong đó có khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Nó cho thấy rằng, di sản lịch sử nếu được khai thác đúng hướng có thể trở thành nguồn lực chiến lược cho tương lai, thay vì chỉ là ký ức của quá khứ.