Ngày nay, Cidade Velha chỉ là một thị trấn nhỏ trên đảo Santiago của quốc đảo Cabo Verde, nhưng hơn 500 năm trước, nơi đây từng là một trong những điểm quan trọng nhất trên bản đồ Đại Tây Dương. Thành phố được người Bồ Đào Nha thành lập vào cuối thế kỷ XV với tên Ribeira Grande, và UNESCO xác định đây là đô thị thuộc địa đầu tiên do người châu Âu xây dựng ở vùng nhiệt đới.
Ảnh: kaufmann
Vị trí của Cidade Velha chính là chìa khóa giải thích vì sao một nơi xa xôi như vậy lại nhanh chóng trở nên quan trọng. Nằm ngoài khơi bờ biển Tây Phi, thành phố trở thành trạm dừng chiến lược cho những con tàu vượt Đại Tây Dương: nơi thủy thủ có thể lấy nước, bổ sung lương thực, sửa chữa tàu và chuẩn bị cho những hành trình dài. Từ thế kỷ XVI và XVII, Ribeira Grande nằm trên các tuyến hàng hải nối châu Âu với châu Phi, Brazil và vùng Caribe.
Ảnh: muchoturismo
Nhưng sự giàu có ấy cũng có một mặt tối. Cidade Velha trở thành một trung tâm quan trọng của buôn bán người châu Phi bị nô lệ hóa. Những con người bị cưỡng bức tập trung tại đây trước khi bị đưa lên tàu tới các vùng đất khác của Đại Tây Dương. Chính vì vậy, UNESCO không chỉ xem thành phố là minh chứng cho sự mở rộng hàng hải châu Âu, mà còn là một địa điểm quan trọng để hiểu lịch sử chế độ nô lệ xuyên Đại Tây Dương.
Thế nhưng, nghịch lý lịch sử nằm ở chỗ: chính sự gặp gỡ đầy đau đớn giữa người châu Âu và người châu Phi tại đây cũng góp phần hình thành một trong những xã hội Creole đầu tiên. Ngôn ngữ, phong tục, tín ngưỡng, ẩm thực và nhiều yếu tố văn hóa mới dần xuất hiện, rồi lan theo những tuyến hàng hải sang các khu vực khác của Đại Tây Dương.
Ảnh: Wikimedia Commons
Dấu tích của quá khứ vẫn còn nằm trong một không gian rất nhỏ: pháo đài Hoàng gia São Filipe trên sườn đồi, những nhà thờ cổ, phần còn lại của nhà thờ chính tòa và đặc biệt là cột đá Pelourinho tại quảng trường – biểu tượng của quyền lực thuộc địa. Thành phố từng mang tên Ribeira Grande được đổi thành Cidade Velha, nghĩa là “Thành phố cổ”, vào cuối thế kỷ XVIII.
Năm 2009, Cidade Velha trở thành di sản thế giới đầu tiên của Cabo Verde. Nhưng giá trị của nơi này không chỉ nằm ở những bức tường cổ. Nó giống một “hộp đen” của thời đại Đại Tây Dương: chỉ trong một thung lũng nhỏ, có thể đọc được câu chuyện về thuộc địa, hàng hải, nô lệ, giao thương và sự ra đời của những nền văn hóa mới.
