Đấu thầu thiết bị giáo dục: Rào cản kỹ thuật hay bài toán chất lượng? [Kỳ 3]

Từ trường hợp của nhà thầu Tràng An, các chuyên gia phân tích về ranh giới mong manh giữa việc đảm bảo chất lượng hàng hóa và việc gây hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu.

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống qua vệt bài về Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An cho thấy một thực trạng phổ biến trong đấu thầu thiết bị giáo dục hiện nay: Các nhà thầu thường bị loại bởi các sai sót kỹ thuật hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về thông số thiết bị.

Theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, việc xây dựng hồ sơ mời thầu phải đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, tại gói thầu mua sắm thiết bị ngoại ngữ của Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Trị, việc yêu cầu máy chiếu phải có khoảng cách chiếu tối thiểu lên tới 13,17m hay các yêu cầu chi tiết về cổng kết nối máy tính đã khiến 3 trên 4 nhà thầu tham dự "ngã ngựa".

snapedit-1767763368643-3138.jpg

Luật sư Võ Quang Vinh (ĐLS Vĩnh Long) phân tích: "Tại Điều 44 Luật Đấu thầu 2023 quy định rõ hồ sơ mời thầu không được đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Nếu các thông số kỹ thuật quá chi tiết, chỉ khớp với duy nhất một nhãn hàng hoặc một nhà cung cấp mà không có lý do thực sự cần thiết về mặt chuyên môn, đó có thể coi là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc đấu thầu".

Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Lê Tấn Việt cho rằng việc loại nhà thầu vì thiếu bản dịch tài liệu hỗ trợ (catalogue) cũng cần được xem xét linh hoạt dưới góc độ làm rõ hồ sơ dự thầu. Theo Thông tư 79/2025/TT-BTC, chủ đầu tư có trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ hoặc bổ sung các tài liệu chưa rõ ràng để không bỏ lỡ những đơn vị có năng lực thực sự và giá thành cạnh tranh. Trong trường hợp tại Quảng Trị, dù chủ đầu tư đã có văn bản yêu cầu làm rõ, nhưng việc nhà thầu không đáp ứng kịp thời hoặc tài liệu cung cấp vẫn không đúng "khẩu vị" của Tổ chuyên gia đã dẫn đến kết quả bị loại hàng loạt.

Ngoài ra, câu chuyện về "hợp đồng tương tự" cũng là một rào cản lớn. Tại gói thầu của Tràng An, việc ấn định mốc thời gian từ 01/01/2022 đã trực tiếp loại bỏ đối thủ Viễn Thông vốn có hợp đồng hoàn thành vào cuối năm 2021. Chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ nhận định: "Mốc thời gian hợp đồng tương tự đôi khi được các chủ đầu tư sử dụng như một 'lá chắn' để hướng đến những đơn vị vừa mới thực hiện các gói thầu tương tự tại địa phương hoặc trong hệ thống, vô tình thu hẹp cơ hội của các nhà thầu có kinh nghiệm lâu năm hơn".

Để đảm bảo hiệu quả kinh tế và tính công bằng, Luật sư Nguyễn Thị Hương (ĐLS TP HCM) kiến nghị: "Cần tăng cường hậu kiểm và thanh tra đối với các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% hoặc các gói thầu chỉ có một nhà thầu vượt qua bước kỹ thuật. Đồng thời, trách nhiệm giải trình của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo với tư cách là người ký phê duyệt kết quả cần được nâng cao, đảm bảo mỗi đồng vốn ngân sách chi ra đều mang lại giá trị thực chất cho ngành giáo dục".

Với vị thế là một nhà thầu lớn, việc Công ty Tràng An liên tục trúng thầu là minh chứng cho năng lực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để môi trường đấu thầu thực sự lành mạnh, sự cạnh tranh sòng phẳng giữa các "anh tài" trên nền tảng một hồ sơ mời thầu công tâm vẫn là điều mà dư luận và cộng đồng doanh nghiệp mong mỏi.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

"Hệ sinh thái" trúng thầu nghìn tỷ của Thiết bị Giáo dục Tràng An [Kỳ 2]

Với tỷ lệ trúng thầu ấn tượng và sự hiện diện dày đặc tại các Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An khẳng định vị thế "ông lớn" trong ngành.

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An không phải là cái tên xa lạ trong giới đấu thầu thiết bị trường học. Tính đến cuối năm 2025, nhà thầu này đã tham gia tổng cộng 307 gói thầu trên cả nước, trong đó trúng tới 176 gói và chỉ trượt 120 gói. Tổng giá trị trúng thầu (bao gồm cả liên danh) đạt con số cực kỳ ấn tượng: hơn 2.065 tỷ đồng.

Phân tích lịch sử đấu thầu của đơn vị này cho thấy một xu hướng trúng thầu rất tập trung tại các cơ quan quản lý giáo dục địa phương. Tại Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Giang, doanh nghiệp của ông Lê Hùng Mạnh có tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối 100% (8/8 gói tham gia) với tổng giá trị hơn 158 tỷ đồng. Tương tự, tại Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Bình, nhà thầu này cũng "ẵm" 6 trên 7 gói thầu đã tham gia, mang về hơn 46,8 tỷ đồng.

Quảng Trị: Nhà thầu Tràng An "một mình một ngựa" trúng gói thầu ngoại ngữ [Kỳ 1]

Dù gói thầu có 4 đơn vị tham gia, nhưng 3 đối thủ đều bị loại tại bước đánh giá kỹ thuật và năng lực, giúp Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An dễ dàng trúng thầu.

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, ngày 18/12/2025, bà Lê Thị Hương, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Trị đã ký Quyết định số 1351/QĐ-SGDĐT về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu "Mua sắm thiết bị dạy học môn ngoại ngữ cho các trường học trên địa bàn tỉnh". Đơn vị trúng thầu là Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An (địa chỉ tại phường Giảng Võ, Hà Nội) với giá trúng thầu là 7.418.325.000 đồng.

Gói thầu này có mã TBMT IB2500502424, thuộc dự toán cùng tên có tổng kinh phí 7.877.222.000 đồng. Giá gói thầu được phê duyệt tại Kế hoạch lựa chọn nhà thầu là 7.788.492.000 đồng. Như vậy, qua đấu thầu rộng rãi qua mạng, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước đạt khoảng 4,75%.

Hàng chục tỷ đồng ngân sách tại Ban Bình Thạnh được "tiêu" như thế nào qua các gói thầu sát giá? [Kỳ 3]

Chỉ riêng 5 gói thầu xây lắp tại Ban QLDA Bình Thạnh, tổng giá trị trúng thầu của nhóm Vạn Thành Đạt và Gia Phúc đạt gần 44 tỷ đồng, nhưng hiệu quả tiết kiệm cho ngân sách chưa đầy 120 triệu đồng.

Từ những phân tích ở các kỳ trước, bức tranh đấu thầu tại Ban QLDA Bình Thạnh hiện lên với những gam màu chưa thực sự tươi sáng về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Khi các gói thầu trị giá hàng tỷ đồng được giải ngân nhưng số tiền tiết kiệm được chỉ ở mức "tượng trưng", bài toán hiệu quả đầu tư công cần được xem xét nghiêm túc.

Tiết kiệm "nhỏ giọt" cho ngân sách

Đọc nhiều nhất

Tin mới