Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống qua vệt bài về Công ty TNHH Thiết bị Giáo dục và Đồ chơi Tràng An cho thấy một thực trạng phổ biến trong đấu thầu thiết bị giáo dục hiện nay: Các nhà thầu thường bị loại bởi các sai sót kỹ thuật hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về thông số thiết bị.
Theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, việc xây dựng hồ sơ mời thầu phải đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, tại gói thầu mua sắm thiết bị ngoại ngữ của Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Trị, việc yêu cầu máy chiếu phải có khoảng cách chiếu tối thiểu lên tới 13,17m hay các yêu cầu chi tiết về cổng kết nối máy tính đã khiến 3 trên 4 nhà thầu tham dự "ngã ngựa".
Luật sư Võ Quang Vinh (ĐLS Vĩnh Long) phân tích: "Tại Điều 44 Luật Đấu thầu 2023 quy định rõ hồ sơ mời thầu không được đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Nếu các thông số kỹ thuật quá chi tiết, chỉ khớp với duy nhất một nhãn hàng hoặc một nhà cung cấp mà không có lý do thực sự cần thiết về mặt chuyên môn, đó có thể coi là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc đấu thầu".
Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Lê Tấn Việt cho rằng việc loại nhà thầu vì thiếu bản dịch tài liệu hỗ trợ (catalogue) cũng cần được xem xét linh hoạt dưới góc độ làm rõ hồ sơ dự thầu. Theo Thông tư 79/2025/TT-BTC, chủ đầu tư có trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ hoặc bổ sung các tài liệu chưa rõ ràng để không bỏ lỡ những đơn vị có năng lực thực sự và giá thành cạnh tranh. Trong trường hợp tại Quảng Trị, dù chủ đầu tư đã có văn bản yêu cầu làm rõ, nhưng việc nhà thầu không đáp ứng kịp thời hoặc tài liệu cung cấp vẫn không đúng "khẩu vị" của Tổ chuyên gia đã dẫn đến kết quả bị loại hàng loạt.
Ngoài ra, câu chuyện về "hợp đồng tương tự" cũng là một rào cản lớn. Tại gói thầu của Tràng An, việc ấn định mốc thời gian từ 01/01/2022 đã trực tiếp loại bỏ đối thủ Viễn Thông vốn có hợp đồng hoàn thành vào cuối năm 2021. Chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ nhận định: "Mốc thời gian hợp đồng tương tự đôi khi được các chủ đầu tư sử dụng như một 'lá chắn' để hướng đến những đơn vị vừa mới thực hiện các gói thầu tương tự tại địa phương hoặc trong hệ thống, vô tình thu hẹp cơ hội của các nhà thầu có kinh nghiệm lâu năm hơn".
Để đảm bảo hiệu quả kinh tế và tính công bằng, Luật sư Nguyễn Thị Hương (ĐLS TP HCM) kiến nghị: "Cần tăng cường hậu kiểm và thanh tra đối với các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% hoặc các gói thầu chỉ có một nhà thầu vượt qua bước kỹ thuật. Đồng thời, trách nhiệm giải trình của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo với tư cách là người ký phê duyệt kết quả cần được nâng cao, đảm bảo mỗi đồng vốn ngân sách chi ra đều mang lại giá trị thực chất cho ngành giáo dục".
Với vị thế là một nhà thầu lớn, việc Công ty Tràng An liên tục trúng thầu là minh chứng cho năng lực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để môi trường đấu thầu thực sự lành mạnh, sự cạnh tranh sòng phẳng giữa các "anh tài" trên nền tảng một hồ sơ mời thầu công tâm vẫn là điều mà dư luận và cộng đồng doanh nghiệp mong mỏi.
Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.