Trong cuộc họp báo ngày 6/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ phá hủy toàn bộ cây cầu và nhà máy điện tại Iran. Theo một số chuyên gia luật quân sự, hành động này có phạm vi rộng đến mức có thể cấu thành tội ác chiến tranh.

Vấn đề được đặt ra có thể xoay quanh việc liệu các nhà máy điện có phải là mục tiêu quân sự hợp pháp hay thương vong dân sự có được giảm thiểu tối đa hay không,...?

Vi phạm luật pháp quốc tế?

Lời đe dọa của ông Trump dường như không tính đến thiệt hại đối với dân thường, khiến các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội, một số quan chức Liên Hợp Quốc và các học giả luật quân sự cho rằng những cuộc tấn công như vậy sẽ vi phạm luật pháp quốc tế.

Mặc dù các hành động thực tế của Tổng thống Trump thường không đạt đến mức độ bao quát như những phát ngôn mạnh mẽ của ông, nhưng cảnh báo về việc tấn công nhà máy điện và cầu đường tại Iran của ông vẫn rất rõ ràng, khi ông đặt ra hạn chót đến tối 7/4 (giờ miền Đông) để Iran mở lại eo biển Hormuz.

Stephane Dujarric, người phát ngôn của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, hôm 6/4 cảnh báo rằng việc tấn công các cơ sở hạ tầng như vậy bị cấm theo luật pháp quốc tế.

“Ngay cả khi một cơ sở hạ tầng dân sự cụ thể được coi là mục tiêu quân sự thì một cuộc tấn công vẫn bị cấm nếu nó gây ra thiệt hại dân sự ngoài ý muốn quá mức", ông Stephane Dujarric nói.

Rachel VanLandingham, giáo sư Trường Luật Southwestern, từng là luật sư quân sự trong Không quân Mỹ, cho biết dân thường có thể thiệt mạng nếu nguồn điện bị cắt tại các bệnh viện và nhà máy xử lý nước.

“Những gì ông Trump đang nói là 'Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ năng lực phát điện của Iran', dường như không quan tâm đến tác động đối với dân thường", giáo sư Rachel VanLandingham nhận định.

Tuy nhiên, ông Trump hôm 6/4 cho biết ông hoàn toàn không lo ngại khi tiếp tục đưa ra những lời đe dọa phá hủy: "Mọi nhà máy điện (của Iran) sẽ bốc cháy, phát nổ và không bao giờ được sử dụng lại”.

"Dù vậy, tôi hy vọng mình không phải làm điều đó", ông Trump nói thêm.

Lo ngại hậu quả của cuộc tấn công

Khi xung đột bước sang tháng thứ hai, ông Trump đã gia tăng cảnh báo sẽ ném bom các cơ sở hạ tầng của Iran, bao gồm đảo Kharg, trung tâm của ngành công nghiệp dầu mỏ Iran, và các nhà máy khử mặn cung cấp nước uống.

Trong một bài đăng trên Truth Social ngày 30/3, ông Trump cảnh báo rằng Mỹ sẽ xóa sổ “tất cả nhà máy phát điện, giếng dầu, đảo Kharg và có thể là tất cả nhà máy khử mặn mà chúng tôi chưa ‘đụng đến’ trước đó”.

Vào ngày 5/4, ông Trump tiếp tục đe dọa "Iran sẽ phải đối mặt với việc các nhà máy điện, cầu đường bị phá hủy và sẽ sống trong địa ngục” trừ khi eo biển được mở lại.

“Điều này rõ ràng là một lời đe dọa hành động phi pháp”, Michael Schmitt, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Reading (Anh), nhận định.

Theo ông Schmitt, một cơ sở phát điện có thể bị tấn công theo luật xung đột vũ trang nếu nó cung cấp điện cho căn cứ quân sự ngoài dân thường. Tuy nhiên, cuộc tấn công không được “gây thiệt hại quá mức cho dân thường, và bạn phải làm mọi cách để giảm thiểu thiệt hại đó”.

"Cuộc tấn công như vậy không chỉ gây ra sự bất tiện, sợ hãi, mà còn đem đến đau khổ tinh thần nghiêm trọng, thương tích và bệnh tật cho người dân", ông Schmitt, người từng giảng dạy cho các chỉ huy quân sự, nói.

Ông Schmitt cho rằng các chỉ huy quân sự nên cân nhắc phương án khác, như tấn công trạm biến áp hoặc đường dây truyền tải điện cho căn cứ, trước khi tính đến việc phá hủy toàn bộ nhà máy điện.

“Nếu các vị xem xét chiến dịch và có một mục tiêu quân sự hợp pháp, nhưng nó sẽ gây hại cho dân thường 'quá nhiều' thì các vị nên dừng lại. Nếu các vị do dự khi ra lệnh tấn công, đừng ra lệnh tấn công”, ông Schmitt nói.

Bà VanLandingham nhận định, ngay cả khi về mặt kỹ thuật được biện minh theo luật chiến tranh, các cuộc tấn công gây hại cho dân thường có thể gây tác dụng ngược lâu dài đối với Mỹ.

Tòa án sẽ quyết định

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Joni Ernst (Iowa) hôm 6/4 bảo vệ những lời đe dọa của ông Trump về việc Mỹ có thể ném bom cơ sở hạ tầng dân sự của Iran.

"Các cơ sở hạ tầng này cũng được quân đội (Iran) sử dụng. Đây là một chiến dịch đang diễn ra", bà Ernst cho hay.

“Nếu Tổng thống Trump cần đòn bẩy, ông ấy đang tận dụng đòn bẩy đó”, Joni Ernst nói khi chủ trì một phiên họp ngắn của Thượng viện.

Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Van Hollen (Maryland), cũng có mặt tại Quốc hội trong phiên họp ngắn, cho rằng đó sẽ là “một tội ác chiến tranh điển hình”.

“Nếu bạn nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự với mục đích như Tổng thống nói, rõ ràng đó là tội ác chiến tranh”, ông Van Hollen nhấn mạnh.

Trong khi đó, theo ông Dujarric, người phát ngôn Liên Hợp Quốc, việc các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự có bị coi là tội ác chiến tranh hay không sẽ phải do tòa án quyết định.

Tuy nhiên, bà Katherine Thompson, nghiên cứu viên cao cấp về quốc phòng và chính sách đối ngoại tại Viện Cato, một tổ chức tư tưởng tự do, cho rằng việc truy cứu bất kỳ trách nhiệm nào cũng có khả năng đến từ Quốc hội Mỹ hơn.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Iran đáp trả cuộc tấn công của Mỹ và Israel trước đó