Câu hỏi về ngôn ngữ đầu tiên của nhân loại là một trong những bí ẩn lớn nhất của khoa học. Khác với xương hóa thạch hay công cụ đá có thể tồn tại hàng triệu năm, âm thanh lời nói gần như biến mất ngay khi được tạo ra. Vì vậy, không ai có thể tìm thấy "hóa thạch" của một ngôn ngữ cổ nhất. Tuy nhiên, các nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm kiếm câu trả lời thông qua dấu vết trong những ngôn ngữ hiện đại, khảo cổ học và nghiên cứu về sự tiến hóa của con người.

Ảnh: 24smi

Một số nhà khoa học cho rằng tổ tiên loài người có thể đã bắt đầu phát triển khả năng ngôn ngữ từ hàng trăm nghìn năm trước, khi Homo sapiens xuất hiện ở châu Phi. Ngôn ngữ ban đầu có lẽ không giống những hệ thống phức tạp ngày nay mà có thể chỉ gồm các âm thanh đơn giản, cử chỉ, tiếng gọi cảnh báo hoặc những từ tượng thanh mô phỏng thế giới xung quanh.

Trong thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, từng xuất hiện nhiều giả thuyết về một "ngôn ngữ mẹ" duy nhất của nhân loại. Một số nhà nghiên cứu tin rằng tất cả ngôn ngữ hiện nay có thể bắt nguồn từ một tổ tiên chung, đôi khi được gọi là Proto-Human hoặc "ngôn ngữ nguyên thủy của loài người". Tuy nhiên, giả thuyết này rất khó chứng minh vì các ngôn ngữ thay đổi quá nhanh theo thời gian.

Ảnh: margotmurraysportfolio.blogspot

Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào các ngôn ngữ cổ nhất còn tồn tại ngày nay. Chẳng hạn, tiếng Tamil thường được nhắc đến bởi có lịch sử văn học kéo dài hơn 2.000 năm và vẫn được sử dụng bởi hàng chục triệu người. Các ngôn ngữ như tiếng Hy Lạp, tiếng Ai Cập cổ, tiếng Sumer hay tiếng Akkad cũng để lại những ghi chép rất sớm. Tuy nhiên, đây không phải là những "ngôn ngữ đầu tiên" của nhân loại, mà chỉ là những ngôn ngữ có bằng chứng chữ viết cổ nhất.

Các nghiên cứu di truyền và khảo cổ gần đây cũng gợi ý rằng khả năng ngôn ngữ có thể đã phát triển dần dần chứ không xuất hiện trong một khoảnh khắc duy nhất. Những cộng đồng người tiền sử có thể đã sử dụng nhiều dạng giao tiếp khác nhau, và các hệ thống ngôn ngữ ngày nay là kết quả của hàng chục nghìn năm tiến hóa văn hóa.

Ảnh: pothunalam

Một số nhà nghiên cứu còn đặt giả thuyết rằng những nhóm người hiện đại đầu tiên rời châu Phi khoảng 60.000–70.000 năm trước có thể đã mang theo một dạng ngôn ngữ nguyên thủy. Từ đó, khi con người phân tán khắp các châu lục, các ngôn ngữ dần biến đổi và tạo nên sự đa dạng khổng lồ mà chúng ta thấy ngày nay.

Cho đến hiện tại, câu hỏi "ngôn ngữ đầu tiên của nhân loại là gì?" vẫn chưa có đáp án chính xác. Có thể nó đã biến mất hoàn toàn hàng chục nghìn năm trước, chỉ còn lưu lại những dấu vết mờ nhạt trong cấu trúc của các ngôn ngữ hiện đại. Nhưng chính bí ẩn đó khiến hành trình tìm hiểu nguồn gốc tiếng nói của con người trở thành một trong những cuộc phiêu lưu trí tuệ hấp dẫn nhất.

Bởi trước khi con người xây dựng thành phố, viết sách hay ghi lại lịch sử, họ đã có một thứ quan trọng hơn: khả năng kể cho nhau nghe về thế giới xung quanh.