Bí mật 1.500 năm của những quả cầu bí ẩn ở Trung Mỹ

Những quả cầu đá gần như hoàn hảo giữa rừng nhiệt đới Costa Rica đã khiến giới khảo cổ tranh luận suốt nhiều thập kỷ.

Nằm chủ yếu tại vùng đồng bằng sông Diquís ở miền Nam Costa Rica, những quả cầu đá này là di tích của các xã hội bản địa thời tiền Colombo, có niên đại khoảng năm 500–1500. Bốn khu khảo cổ tiêu biểu gồm Finca 6, Batambal, El Silencio và Grijalba-2 đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 2014. Các quả cầu có đường kính từ khoảng 0,7 đến 2,57 m, nổi bật bởi hình dạng tròn gần như hoàn hảo và cách chúng từng được bố trí trong các khu định cư.

Ảnh: Pinterest

Điều khiến chúng trở thành một trong những bí ẩn khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Mỹ là chúng thực sự dùng để làm gì?

Một giả thuyết cho rằng những quả cầu là biểu tượng của quyền lực và địa vị. Những ngôi làng quan trọng thường sở hữu nhiều quả cầu hơn, đồng thời có những quả lớn và được hoàn thiện công phu hơn. Theo các nhà nghiên cứu Costa Rica, việc chế tác và vận chuyển chúng đòi hỏi kỹ thuật, nguồn lực và sự tổ chức xã hội đáng kể. Vì vậy, bản thân quả cầu có thể đã là một cách để thủ lĩnh thể hiện quyền lực và uy tín.

Ảnh: Pinterest

Một giả thuyết khác hấp dẫn hơn liên quan đến bầu trời. Một số nhóm quả cầu được phát hiện từng xếp thành đường thẳng, đường cong hoặc hình tam giác. Các cách sắp đặt này có thể liên quan đến chuyển động của Mặt Trời hoặc các thiên thể, thậm chí gắn với lịch nông nghiệp và nghi lễ. Tuy nhiên, đây vẫn là giả thuyết chứ chưa phải kết luận chắc chắn, bởi nhiều quả cầu đã bị di chuyển khỏi vị trí nguyên thủy.

Ảnh: Pinterest

Khoảng trống thông tin ấy lại tạo điều kiện cho những câu chuyện kỳ bí hơn xuất hiện. Có người từng cho rằng các quả cầu liên quan đến Atlantis, là dấu tích của một nền văn minh thất lạc, thiết bị định vị cổ đại hay thậm chí những “cánh cửa” xuyên thời gian. Một số giả thuyết còn gán chúng cho người ngoài hành tinh. Tuy nhiên, chính cơ quan quản lý di sản Costa Rica nhấn mạnh rằng những cách giải thích này không có cơ sở khoa học.

Điều thú vị là bí ẩn thật sự có lẽ còn hấp dẫn hơn những câu chuyện viễn tưởng. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy bằng chứng về công cụ và kỹ thuật chế tác đá, đồng thời nghiên cứu những quả cầu vẫn còn nằm trong bối cảnh khảo cổ nguyên thủy. Vì vậy, câu hỏi ngày nay không còn đơn giản là “ai đã tạo ra chúng?”, mà là người Diquís muốn nói điều gì với hậu thế bằng những khối đá tròn khổng lồ ấy?

Xem video: Độc đáo rối nước nơi làng quê Việt Nam. Nguồn Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại

Thành phố Ai Cập cổ dưới đáy biển và bí mật khiến khảo cổ học kinh ngạc

Từng là cửa ngõ thương mại quan trọng của Ai Cập cổ đại, Thonis-Heracleion biến mất dưới biển và chỉ được nhìn thấy trở lại sau hơn một thiên niên kỷ.

Ngày nay, dưới làn nước đục của vịnh Aboukir ngoài khơi Ai Cập, các nhà khảo cổ vẫn đang khám phá tàn tích của một thành phố từng cực kỳ sầm uất: Thonis-Heracleion. Thành phố được người Ai Cập gọi là Thonis, còn người Hy Lạp gọi là Heracleion. Hai cái tên tưởng như thuộc về hai thành phố khác nhau, nhưng một tấm bia được tìm thấy dưới đáy biển đã giúp xác nhận chúng thực chất là cùng một nơi.

DNA cổ đại hé lộ phụ nữ từng nắm quyền thời tiền sử

Những phân tích DNA mới đang buộc giới khảo cổ nhìn lại vai trò của phụ nữ trong các xã hội tiền sử, từ người thợ kim hoàn đến chiến binh và thủ lĩnh.

Khi một ngôi mộ 4.000 năm tuổi gần Stonehenge được khai quật vào năm 1801, các nhà khảo cổ tin rằng người bên trong là một người đàn ông. Họ dựa vào những món đồ quý được chôn cùng, trong đó có các công cụ liên quan đến nghề chế tác vàng. Niềm tin này tồn tại hơn 200 năm, cho đến khi DNA cổ đại cho thấy sự thật hoàn toàn khác: người thợ kim hoàn ấy là một phụ nữ.

Đây không phải trường hợp duy nhất khiến các nhà khoa học phải xem lại cách họ nhìn về phụ nữ thời tiền sử. Trong hơn một thập kỷ qua, sự phát triển của công nghệ phân tích DNA cổ đại đã đem đến hàng loạt bằng chứng mới, cho thấy phụ nữ từng giữ những vị trí mà khảo cổ học trước đây thường mặc định dành cho nam giới.

Aurel Stein- nhà khảo cổ khiến bí mật 1.000 năm tuổi của Trung Á được hé lộ

Giữa sa mạc khắc nghiệt, một học giả mê lịch sử đã lần theo dấu vết của những nền văn minh từng nối liền Đông và Tây.

Nếu có một người khiến thế giới hiện đại nhìn lại Con đường Tơ lụa bằng một ánh mắt hoàn toàn khác, đó là Marc Aurel Stein (1862–1943), nhà khảo cổ và địa lý học sinh tại Budapest, từng trở thành công dân Anh. Ông nổi tiếng với những cuộc thám hiểm kéo dài hàng nghìn kilomet qua Trung Á, đặc biệt là vùng lòng chảo Tarim và các ốc đảo ở phía tây bắc Trung Quốc.

Đọc nhiều nhất

Tin mới