Có những khoảng sân bước vào là thấy lòng nhẹ hẳn đi. Nắng lốm đốm rơi qua kẽ lá, gió đi qua được, trẻ con chạy chân trần trên cỏ khô ráo.

Lại có những khoảng sân bước vào là thấy se lạnh, dù đang giữa mùa hè. Cây um tùm che kín mái, trong nhà phải bật điện cả ngày, góc tường lúc nào cũng ẩm, rêu xanh bám mép gạch.

Người sống ở đó một thời gian hay trở mình khó ngủ, khớp mỏi, da dẻ nổi mẩn. Đến bệnh viện không ra bệnh. Cho đến khi người ta tỉa bớt một tán cây quá rậm, nắng trở lại, nhà khô đi, mọi thứ dần dễ chịu hơn.

Người xưa dặn: Trong sân nhà, đừng trồng năm loại cây mang tính âm quá nặng. Năm loại ấy là thông, bách, dâu tằm, cây hòe, liễu và dương - bạch dương.

Nghe có vẻ mê tín, nhưng đằng sau là cả quan sát của nhiều đời người về ánh sáng, độ ẩm, côn trùng và cảm giác an yên khi sống trong một ngôi nhà.

Trong phong thủy nhà ở, người xưa cho rằng, khoảng sân trước nhà được gọi là Minh Đường - nơi tụ ánh sáng, tụ gió lành. Minh Đường cần sáng, thoáng, khô ráo để dẫn dương khí vào nhà.

Khi một cây khiến sân tối om, ẩm lạnh quanh năm, gió không lưu thông được, thì người xưa nói sân ấy âm thịnh dương suy. Không phải cây có tà, mà môi trường mà cây tạo ra trong một không gian chật khiến người sống trong đó khó được khỏe, khó được yên.

1. Người xưa dặn: Thông và bách trong sân, gia đình nặng nề, mệt mỏi

Đi qua nghĩa trang liệt sĩ, công viên tưởng niệm hay những con đường lên núi, bạn sẽ gặp nhiều nhất là thông và bách.

Hai loại cây này quanh năm xanh thẫm, không rụng lá theo mùa, dáng đứng thẳng và lặng. Vì thế mà người xưa chọn trồng ở nơi an nghỉ, như một biểu tượng của sự bền bỉ, không đổi.

Về mặt sinh hoạt, tán thông, bách dày, lá kim xếp sít, nắng khó lọt qua. Sân bị che kín, chân tường quanh năm ẩm, quần áo phơi ba hôm vẫn có mùi ngai ngái.

Nhựa thông, bách thơm nồng, thoảng qua một lát thì dễ chịu, nhưng sống cùng ngày này qua ngày khác, mùi ấy lẫn trong bữa cơm, trong giấc ngủ của trẻ nhỏ, không còn là hương thơm nữa mà thành sự mệt.

Về mặt phong thủy, người xưa cho rằng, thông và bách thuộc hành Mộc vượng, lại mang tính Kim lạnh vì lá kim và nhựa. Dáng cây thẳng, nhọn, màu xanh đen thẫm quanh năm tạo ra một trường khí trang nghiêm, tĩnh mịch.

Trường khí ấy hợp với đình, chùa, lăng mộ - nơi cần sự lắng lại. Đặt sự trang nghiêm ấy ngay trước hiên nhà - nơi cần sự ấm áp, sum vầy - thì vô tình tạo ra cảm giác nặng, lạnh.

Phong thủy gọi đó là phạm vào hình thái u buồn. Người bước vào nhà mà lòng không nhẹ được, khách đến thăm cũng thấy ngại.

Vì thế người xưa chỉ trồng một chậu bách nhỏ bằng gang tay trên bậu cửa sổ làm bonsai thì được, còn trồng cây thông cao quá mái nhà giữa sân thì nên cân nhắc.

2. Người xưa dặn: Dâu tằm trong sân - khí không tụ, tài không giữ được

Quả dâu tằm chín đỏ thẫm, cắn một miếng ngọt và hơi chua, ai đã ăn rồi cũng nhớ. Vì ngọt nên nhiều nhà muốn trồng một cây trong vườn để con cháu hái. Chỉ có điều, cây dâu tằm không ở yên.

Nó lớn rất nhanh. Năm nay bằng ngón tay, sang năm đã bằng miệng bát, năm sau nữa cành đã chạm mái ngói. Cành mọc xiên, lá to và dày như những chiếc ô chồng lên nhau.

Ánh nắng bị giữ lại hết trên tán, dưới sân chỉ còn bóng râm đặc. Rễ dâu đi rất khỏe, len lỏi dưới đất, đội cả gạch lát sân, thậm chí tìm đến móng nhà nếu trồng quá gần. Lá dâu là thức ăn ưa thích của nhiều loại sâu xanh, khiến trẻ con sợ, người lớn dọn dẹp vất vả.

Trong phong thủy, cây dâu mang hai điều kỵ. Thứ nhất là về âm thanh. Trong Hán Việt, dâu là "tang", đồng âm với tang tóc. Ngày nào cũng nhìn ra sân thấy cây "tang", nghe đến tên đã gợi chuyện buồn, lòng người khó yên.

Người xưa coi trọng khẩu khí trong nhà, nên tránh những cái tên gợi sự ly tán ở ngay Minh Đường. Thứ hai là về sinh khí. Dâu lớn nhanh, tán rậm, hút nước mạnh, khiến Thổ trong sân bị ẩm, Thủy vượng lấn Thổ.

Nền nhà ẩm thấp, rêu mọc, trong phong thủy gọi là khí không tụ, tài không giữ được. Quả ngọt thì ít mà nỗi lo dọn dẹp, quét lá, đuổi côn trùng thì nhiều.

Người xưa khuyên, muốn ăn dâu, ta có thể ra chợ mua, ra bờ bãi hái một rổ rồi về. Để sân nhà được khô, sáng và nhẹ nhõm, dâu tằm không phải là lựa chọn an yên.

3. Người xưa dặn: Hòe trong sân - tâm bất an

Trong chữ Hán, chữ hòe có bộ mộc và bộ quỷ, nên dân gian hay giật mình khi nghe tên. Về mặt sinh trưởng, hòe là cây bóng mát lớn, ba đến năm năm có thể che kín cả một khoảng sân.

Ánh nắng không vào được, nhà trở nên lạnh và ẩm. Đặc biệt, hòe hay có sâu treo - những con sâu xanh nhỏ thả tơ lơ lửng giữa không trung. Đi dưới tán hòe không để ý, rất dễ vướng vào mặt, vào cổ áo.

Về mặt phong thủy, người xưa cho rằng, hòe là ví dụ rõ nhất cho chữ "âm hình" và "âm thanh". Tên gọi đã mang bộ quỷ, lại thêm tán lá quá rậm, quá dày, trồng giữa sân như đội một chiếc nón đen khổng lồ lên mái nhà.

Nắng không xuống được, gió không qua được, nhà tối om, người ở trong thiếu dương. Người xưa nói hòe "tạo bóng âm", nói giản dị hơn là nó quá kín.

Đêm gió thổi, cành hòe già cọ vào mái tôn kêu kẽo kẹt, bóng lá in lên cửa kính chập chờn, người già khó ngủ, trẻ con dễ giật mình.

Dù biết chỉ là gió, cảm giác bất an vẫn ở lại. Người xưa cho rằng, người sống trong nhà cần cảm giác yên tâm, mà một cây vừa mang tên gợi sợ, vừa tạo tiếng động lạ trong đêm thì khó cho sự yên tâm ấy.

4. Người xưa dặn: Liễu trong sân - phiền muộn đầy nhà

Thơ ca yêu liễu vì dáng mềm, cành rủ như dải lụa. Bên bờ sông, bên cầu đá, liễu đung đưa thật đẹp. Nhưng đặt liễu ngay trước cửa nhà, cái mềm ấy lại thành vướng víu.

Cành liễu rủ thấp, phơi áo dài thì quệt vào cành, đi lại thì vướng vào tóc. Đến mùa, hoa liễu bay như tuyết trắng lơ lửng khắp sân, người có cơ địa viêm mũi, hen nhẹ thì hắt hơi cả ngày, không dám mở cửa sổ.

Phong thủy nhìn liễu bằng hai chữ. Một là "liễu" đồng âm với "lưu", là trôi, là chảy. Theo người xưa, trước cửa nhà là nơi tụ tài, mà trồng một cây gợi sự trôi dạt, tài lộc chảy đi, người làm ăn thường kiêng.

Hai là hình thái rủ. Liễu không vươn thẳng lên như cau, tre mà rủ xuống, mềm oặt, che kín lối đi.

Trong phong thủy, người xưa cho rằng, cửa nhà cần vượng khí đi lên, cây cành rủ xuống che cửa được gọi là "liễu rủ áp môn", khiến dương khí khó vào, nhà tối, người trong nhà dễ có cảm giác trì trệ.

Theo người xưa, rễ liễu lại hút nước rất mạnh, nếu trồng sát giếng, sát móng nhà thì làm Thổ nhão, nền ẩm, trong phong thủy gọi là Thủy phá Thổ.

Vì vậy liễu thuộc về nơi có nước, có gió rộng như bờ sông, bờ hồ. Sân nhà cần gọn, sáng và ít phải quét dọn mỗi ngày.

5. Người xưa dặn: Dương vào sân - người dễ sinh bệnh

Dọc các đại lộ, người ta trồng cây dương (Populus tremuloides hoặc Populus tremula) hay còn gọi là cây dương lá rung thành hàng, thân thẳng, lá rung rinh trông rất khỏe khoắn.

Nhưng lá dương to và mỏng, chỉ cần một cơn gió nhẹ là xào xạc như nhiều bàn tay vỗ vào nhau. Ban ngày nghe vui tai, ban đêm khi cả nhà đã ngủ, tiếng lách tách đều ngoài cửa sổ lại khiến người nhạy ngủ giật mình.

Đến mùa xuân, dương rụng bông trắng bay khắp không gian như bông gòn, bám vào quần áo, dễ bắt lửa, trẻ nhỏ dị ứng sẽ ho, ngứa họng. Rễ dương cũng khỏe, có thể đội vỉa hè, làm nứt lối đi.

Trong phong thủy, người xưa cho rằng, dương bị gọi là "quỷ vỗ tay" vì chính tiếng lá ấy. Nhà ở cần tĩnh mà an, nhất là về đêm.

Tiếng vỗ lách tách bất ngờ giữa đêm yên là một dạng "thanh sát", khiến giấc ngủ chập chờn, lâu ngày sinh mệt mỏi, huyết áp không ổn định.

Bông trắng bay lả tả, trong phong thủy gọi là "phi hoa sát", vừa gây ô nhiễm, vừa tạo cảm giác bất an, không sạch sẽ cho Minh Đường.

Theo người xưa, dương là cây của đường lớn, của công trình xanh đô thị, nơi có không gian cho gió thổi và bông bay đi. Trong một sân nhỏ quây kín bốn bề, nó trở thành một vị khách quá ồn ào.

Nếu để ý, năm loại cây mà người xưa khuyên nên thận trọng khi trồng trong sân nhà đều có chung một tính cách: ưa ẩm, ưa bóng, tán dày, lớn nhanh, rễ khỏe. Khi đặt vào một khoảng sân nhỏ, chúng làm đúng việc chúng giỏi nhất - che nắng.

Nhưng che hết nắng, giữ hết ẩm, giữ luôn cả gió, thì ngôi nhà giống như sống trong một chiếc hang. Nhà ẩm thì muỗi, rết, bọ ẩm tìm đến trú. Góc tường mọc rêu, chăn chiếu có mùi. Người ở trong dễ đau khớp, nổi mẩn, mất ngủ.

Người xưa không học ngành môi trường, nhưng sống nhiều năm với vườn tược, với nắng mưa, nên dặn lại một cách rất thực tế: sân là nơi để ở, không phải là rừng.

Câu nói "đừng trồng cây mang âm khí trong sân" không nhằm dọa nạt, mà để nhắc rằng phong thủy tốt nhất là nắng vào được hiên, gió qua được bếp, nền khô, lòng người yên.

* Bài viết mang tính tham khảo, cung cấp kiến thức phong thủy cho bạn đọc