Vì sao hiệu quả của vaccine Covid-19 không kéo dài mãi mãi?

Tốc độ biến đổi của SARS-CoV-2 quá nhanh, dễ lây lan, công nghệ sản xuất mới là những lý do khiến vaccine phòng Covid-19 thường không duy trì thời gian bảo vệ quá dài.

Hiện nay, tiêm vaccine là biện pháp ưu tiên hàng đầu trong cuộc chiến đẩy lùi đại dịch Covid-19. Vaccine được xem như lá chắn giúp giảm nguy cơ nhiễm, lây lan của SARS-CoV-2 và bảo vệ những người xung quanh, đặc biệt trường hợp có nguy cơ mắc Covid-19 nặng.

Tuy nhiên, so với những vaccine được biết đến rộng rãi trước đây như ngừa bạch hầu - ho gà - uốn ván, sởi - quai bị - rubella, viêm gan B, bại liệt, bệnh do HPV..., hiệu quả bảo vệ của các loại vaccine phòng Covid-19 thường duy trì trong khoảng thời gian không quá dài vì nhiều lý do khác nhau.

Vaccine phòng sởi - quai bị - rubella chỉ cần tiêm một mũi duy nhất, miễn dịch với bệnh là suốt đời. Vaccine phòng thủy đậu có tác dụng trung bình 15 năm. Vaccine uốn ván không cung cấp kháng thể suốt đời, người đã được tiêm chủng có thể phòng bệnh trong vòng 10 năm.

Trong khi đó, nhiều nước đang xem xét phê duyệt tiêm nhắc lại cho những người trưởng thành vừa mới chỉ tiêm vaccine Covid-19 được 6-8 tháng.

Tốc độ biến đổi của virus gây bệnh Covid-19 quá nhanh

SARS-CoV-2 không ngừng đột biến và tạo ra các biến chủng mới (Alpha, Beta, Delta, Epsilon..., và gần đây nhất là Mu). Trong đó, biến chủng Delta - được CDC xếp vào nhóm đáng lo ngại - là nguyên nhân gây ra các đợt bùng phát dịch nghiêm trọng nhất từ trước đến nay tại Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Điều này khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở thành thách thức lớn.

Vi sao hieu qua cua vaccine Covid-19 khong keo dai mai mai?

Người dân tại quận 1 (TP.HCM) được nhân viên y tế tiêm vaccine Covid-19. Ảnh: Phạm Ngôn.

Ngược lại, nhằm đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cao nhất, các vaccine phải trải qua rất nhiều công đoạn từ nghiên cứu phát triển cho đến thử nghiệm lâm sàng để được chấp thuận trước khi đưa vào sử dụng. Do đó, phiên bản vaccine hoàn thiện cuối cùng có khả năng không thể bao phủ được tất cả đặc tính của biến chủng mới (ví dụ virus có thể lẩn trốn khỏi đáp ứng miễn dịch của cơ thể).

Hay nói cách khác, vaccine ngừa Covid-19 khó bắt kịp tốc độ biến đổi của virus gây bệnh. Vì vậy, chúng khó tạo ra miễn dịch kéo dài. Một nghiên cứu đánh giá về vaccine Pfizer-BioNTech và AstraZeneca tại Anh đăng trên tạp chí NEJM đã đưa ra kết luận rằng hiệu quả của vaccine có thay đổi giữa các biến chủng virus. Trong đó, hiệu quả phòng ngừa của hai vaccine Pfizer-BioNTech và AstraZeneca sau 2 liều tiêm đối với chủng Delta (hiệu quả lần lượt là 88% và 67%) đều giảm so với chủng Alpha (hiệu quả lần lượt là 93,7% và 74,5%).

So với SARS-CoV-2, các tác nhân gây bệnh được phòng ngừa bằng vaccine phổ biến khác như thủy đậu, sởi, quai bị, rubella..., hầu như không đột biến nhiều. Vì vậy, chúng giúp duy trì hiệu quả của các loại vaccine này.

Biến chủng nCoV nhân lên nhanh và dễ lây lan

Gần đây, các biến chủng của SARS-CoV-2 (nổi bật nhất là Delta) nhân bản nhanh hơn nhiều so với những chủng gốc ban đầu. Theo Nature, những người nhiễm biến chủng Delta sẽ có tải lượng virus cao gấp khoảng 1.000 lần so với trường hợp nhiễm các chủng SARS-CoV-2 gốc. Kết hợp với tốc độ nhân lên nhanh trong cơ thể, các biến chủng mới còn có đặc tính có thể lây lan qua đường không khí khiến bạn dễ bị phơi nhiễm với virus.

Hơn nữa, cơ thể con người thường có xu hướng ít tạo kháng thể tại đường hô hấp trên - điểm đến đầu tiên trong chu trình bệnh học của SARS-CoV-2. Do đó, cơ thể chúng ta có thể không nhận biết được "mối đe dọa" khi virus bám trên hầu họng. Cả ba điều này khiến tải lượng virus trong cơ thể dễ dàng tăng lên nhanh chóng và vượt quá khả năng trung hòa của kháng thể được tạo ra bởi các vaccine ngừa Covid-19. Điều này khiến hiệu quả bảo vệ của vaccine khó kéo dài.

Vi sao hieu qua cua vaccine Covid-19 khong keo dai mai mai?-Hinh-2

Nhân viên làm việc tại dây chuyền sản xuất vaccine Covid-19 ở bang Maharashtra, miền Tây Ấn Độ. Ảnh: UNICEF.

Trong khi đó, con đường lây nhiễm của các vi khuẩn và virus được phòng ngừa bằng vaccine trước đây hầu như đều khó khăn hơn so với nCoV. Điển hình như virus viêm gan B lây qua đường máu, đường tình dục, từ mẹ sang con; virus HPV lây truyền qua đường tình dục; virus bại liệt lây lan thông qua tiếp xúc chất thải qua phân của người bệnh; người bệnh uốn ván thường là do tiếp xúc bụi, đất, vật dụng rỉ sét tại các vết thương hở... Vì vậy, khả năng mắc phải virus gây những bệnh này thấp hơn so với virus gây Covid-19. Chính đặc tính đó đã góp phần gián tiếp kéo dài hiệu quả phòng ngừa của các vaccine này.

Công nghệ sản xuất vaccine mới

Trong quá khứ, các vaccine hiệu quả nhất là dùng công nghệ vector virus nhân bản (replicating virus), ví dụ ngừa sởi, thủy đậu. Các vaccine này có thể tạo ra đáp ứng miễn dịch kéo dài suốt đời. Một số loại vaccine khác dùng công nghệ vector virus không nhân bản (non-replicating virus) hoặc dựa trên protein tuy có hiệu quả không kéo dài, nhưng chúng thường được bổ sung các chất bổ trợ (adjuvant) để tăng cường đáp ứng miễn dịch (ví dụ vaccine ngừa uốn ván, viêm gan A).

Trong khi đó, 2 loại vaccine có hiệu quả cao nhất hiện nay là Pfizer-BioNTech và Moderna sử dụng công nghệ công nghệ mới hoàn toàn là mRNA, không cần dùng đến adjuvant. Bên cạnh đó, vaccine AstraZeneca tuy cũng dựa trên công nghệ vector virus không nhân bản nhưng cũng không dùng đến adjuvant.

Bài viết do TS.DS Phạm Đức Hùng, Bệnh viện Nhi Cincinnati, Mỹ, DS. Nguyễn Ngọc Thùy Trâm (Tốt nghiệp Đại học Y Dược TP.HCM) và DS. Nguyễn Hồng Trâm (Tốt nghiệp Đại học Y Dược TP.HCM), cung cấp thông tin.

5 điều không nên làm sau khi tiêm vaccine COVID-19

Các chuyên gia Mỹ nói rằng có một số điều không nên làm sau khi tiêm vaccine COVID-19. Dưới đây là những gì bạn cần biết.

5 dieu khong nen lam sau khi tiem vaccine COVID-19

Khi vaccine COVID-19 được tiêm cho ngày càng nhiều người trên khắp thế giới cũng như tại Việt Nam, nhiều người đặt ra câu hỏi sau khi tiêm, liệu có cần tránh làm điều gì không?

Dưới đây là năm điều các chuyên gia y tế Mỹ khuyến cáo không nên làm ngay sau khi tiêm vaccine COVID-19:

1. Xăm mình hoặc bấm khuyên

Các chuyên gia y tế Mỹ nói rằng xăm mình hoặc bấm khuyên có khả năng kích hoạt phản ứng miễn dịch của cơ thể. Cộng thêm những phản ứng có thể xảy ra sau tiêm vaccine, điều này có thể khiến bạn khó chịu hơn.

Tốt nhất, bạn nên đợi ít nhất vài ngày sau khi tiêm vaccine rồi hãy xăm mình hoặc bấm khuyên. Bạn cũng có thể hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn cụ thể.2. Đặt lịch tiêm một loại vaccine khác

Các nhà khoa học khuyên không nên tiêm một loại vaccine khác vào cùng thời điểm tiêm vaccine COVID-19. Vẫn chưa có đủ thông tin về cách vaccine COVID-19 sẽ tương tác với những vaccine khác.

Các chuyên gia khuyên đợi ít nhất hai tuần để tiêm bất kỳ loại vaccine nào khác.

3. Ép bản thân tập thể dục

Việc ép bản thân tập thể dục có thể khiến bạn cảm thấy tồi tệ hơn, nhất là khi bạn gặp phải những tác dụng phụ của vaccine COVID-19 như sốt, ớn lạnh, đau cơ… Đọc thêm về các tác dụng phụ phổ biến sau khi tiêm vaccine COVID-19 tại đây.

Tốt nhất, bạn nên nghỉ ngơi một hoặc hai ngày sau khi tiêm vaccine COVID-19 nếu bạn cảm thấy mệt mỏi. Bạn có thể quay trở lại tập luyện ngay khi cảm thấy khá hơn.

4. Không uống đủ nước

Nước giúp cơ thể hoạt động tốt hơn, hỗ trợ phản ứng miễn dịch với vaccine.

Ngoài ra, nếu bạn bị sốt sau khi tiêm vaccine COVID-19, việc uống đủ nước sẽ giúp cơ thể cảm thấy tốt hơn.

5. Làm mất giấy chứng nhận tiêm vaccine COVID-19

Hãy cất giữ giấy chứng nhận tiêm vaccine COVID-19 của bạn một cách cẩn thận. Nếu bạn mới tiêm mũi 1, bạn sẽ cần đến nó khi tiêm mũi 2. Nếu bạn đã tiêm đủ 2 mũi, đây có thể là ‘tấm vé vàng’ để bạn quay trở lại cuộc sống ‘bình thường mới’.

Chiến dịch tiêm chủng lớn nhất lịch sử từ tháng 7/2021

Bộ Y tế phấn đấu đạt mục tiêu tối thiểu 50% người từ 18 tuổi trở lên được tiêm phòng vaccine COVID-19 trong năm 2021.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long vừa ký quyết định ban hành kế hoạch triển khai chiến dịch tiêm chủng lớn nhất lịch sử. Chiến dịch bắt đầu từ tháng 7/2021 đến tháng 4/2022.

Tác dụng phụ của vaccine Covid-19 sẽ xuất hiện và kéo dài bao lâu?

Các tác dụng phụ sau khi tiêm vaccine Covid-19 là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang xây dựng hệ thống phòng thủ chống lại căn bệnh này.

Một số người sẽ gặp tác dụng phụ dài hơn hoặc dữ dội hơn so với những người khác. Vậy các biểu hiện như đau cánh tay, sốt hoặc mệt mỏi có thể kéo dài bao lâu sau khi tiêm, và bao lâu thì chúng ta sẽ gặp tác dụng phụ?

Các phản ứng cục bộ như đau cánh tay, sưng và đỏ sau khi tiêm Pfizer sẽ xuất hiện kể từ ngày tiêm chủng đến 2 hôm sau và kéo dài 1 - 3 ngày, theo nghiên cứu trên hàng nghìn người tham gia thử nghiệm. Sau liều thứ hai, những người từ 18 đến 55 tuổi (78%) cho biết có cảm giác đau tại chỗ tiêm thường xuyên hơn so với người trên 55 tuổi (66%).

Tac dung phu cua vaccine Covid-19 se xuat hien va keo dai bao lau?

Các phản ứng toàn thân như mệt mỏi, nhức đầu và đau cơ xuất hiện từ 1 - 2 ngày sau một trong hai liều và kéo dài khoảng 1 ngày. Các tác dụng phụ thường xảy ra thường xuyên hơn và dữ dội hơn sau liều thứ hai. Những người trẻ tuổi sẽ có biểu hiện thường xuyên và nghiêm trọng hơn.

Phản ứng cục bộ phổ biến nhất đối với Moderna là đau cánh tay, xảy ra thường xuyên hơn sau khi tiêm mũi đầu tiên và ở những người trẻ tuổi. Đa số mọi người cho biết tình trạng đau cánh tay bắt đầu vào ngày sau khi tiêm chủng, kéo dài khoảng 2 ngày sau liều 1 và 3 ngày sau liều 2.

Sưng hạch bạch huyết ở nách là phản ứng cục bộ phổ biến thứ hai đối với mũi tiêm Moderna và kéo dài khoảng 1 ngày sau liều đầu tiên và 2 ngày sau liều thứ 2. Các tác dụng phụ khác kéo dài hơn một tuần ở một số người, xảy ra ở 3,7% số người tiêm vaccine và thường xuyên hơn ở người trẻ tuổi.

Tac dung phu cua vaccine Covid-19 se xuat hien va keo dai bao lau?-Hinh-2

Mệt mỏi, đau đầu và đau cơ sau khi tiêm Moderna bắt đầu từ 1 - 2 ngày sau khi tiêm chủng, và thường kéo dài trong khoảng 2 ngày. Gần 12% số người cho biết các tác dụng phụ kéo dài hơn một tuần, bao gồm mệt mỏi, đau đầu, đau cơ và đau khớp.

Đau tại chỗ tiêm là tác dụng phụ thường gặp nhất sau khi tiêm Johnson & Johnson, ngoài ra là đỏ và sưng. Những phản ứng này xuất hiện trong vòng 2 ngày sau khi tiêm chủng. Nhức đầu và mệt mỏi là những tác dụng phụ toàn thân thường gặp nhất trong vòng 2 ngày kể từ khi tiêm.

Đọc nhiều nhất

Tin mới