Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, từ hiện tượng Công ty TNHH Xây dựng Nhà Lộc Phúc một mình tham gia và liên tiếp trúng thầu chuỗi dự án xây lắp tại địa bàn xã Tánh Linh, tỉnh Lâm Đồng, một chuỗi hệ quả đáng lo ngại về hiệu quả quản lý đầu tư công đã hiển hiện.

Việc cơ quan quản lý phê duyệt các gói thầu công ích với mức giá trúng thầu sát nút, thậm chí trùng khít giá dự toán (tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chỉ từ 0% đến 1,8%), kết hợp cùng việc chậm trễ công bố thông tin lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia đến 30 ngày đã đẩy vai trò điều hành của cơ quan chủ đầu tư vào tâm điểm của sự chú ý. Trước thực trạng này, dư luận xã hội đòi hỏi cần làm rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan trực tiếp phê duyệt các quyết định lựa chọn nhà thầu.

Trách nhiệm của người đứng đầu không thể xem nhẹ

Trong toàn bộ quy trình đầu tư dự án công ích tại địa phương, Phòng Kinh tế xã Tánh Linh được giao trọng trách làm chủ đầu tư trực tiếp, tự tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện. Các quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu mang số hiệu 103/QĐ-PKT, 38/QĐ-PKT và 37/QĐ-PKT đều do ông Dương Quý Bắc - Trưởng phòng Kinh tế xã Tánh Linh trực tiếp xem xét và đặt bút ký ban hành. Căn cứ theo các nguyên tắc quản lý đầu tư công hiện hành, người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư khi ký phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính minh bạch, sự cạnh tranh lành mạnh và chất lượng kinh tế của dòng vốn được phân bổ.

Phân tích sâu về nghĩa vụ giải trình dưới góc độ pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) khẳng định: Kể từ khi bộ máy hành chính quốc gia được sắp xếp tinh gọn theo mô hình chính quyền 2 cấp (Tỉnh và Xã) từ ngày 01/07/2025, thẩm quyền và sự tự chủ trong mua sắm công của các chủ đầu tư địa phương đã được mở rộng rất lớn. Đi kèm với quyền tự chủ này, yêu cầu về trách nhiệm giải trình cá nhân chính là công cụ phòng vệ cốt lõi để bảo vệ an toàn ngân sách.

Dẫn chiếu đến các văn bản quy định, Luật sư Võ Quang Vinh lập luận đanh thép: "Mặc dù về mặt kỹ thuật, tỷ lệ tiết kiệm 1,8% tại gói thầu Đường ĐT.720 và tỷ lệ 0% tại hai gói thầu sửa chữa công ích hoàn toàn nằm trong phạm vi tự chủ thương thảo hợp pháp của chủ đầu tư (do không thuộc trường hợp bắt buộc tiết kiệm 5% quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP), nhưng việc cơ quan chủ đầu tư phê duyệt chuỗi gói thầu sát nút giá dự toán với duy nhất một nhà thầu quen thuộc tham gia vẫn đặt ra dấu hỏi lớn về tính quyết liệt trong thương thảo giá theo tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg.

Đặc biệt, việc chậm trễ công bố thông tin đối với Quyết định số 103/QĐ-PKT (ký ngày 08/5/2026 nhưng đến ngày 07/06/2026 mới công bố – tức chậm tới 30 ngày theo lịch, tương đương chậm 15 ngày làm việc so với thời hạn tối đa 05 ngày làm việc theo quy định tại Khoản 5 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP) là dấu hiệu chưa tuân thủ nghiêm ngặt kỷ cương thông tin. Sự thiếu sát sao trong công tác quản lý và công khai thông tin này cần được cơ quan quản lý nhà nước cấp trên tiến hành rà soát, chấn chỉnh kịp thời."

Dẫn chiếu đến các văn bản quy định, Luật sư Võ Quang Vinh lập luận đanh thép: "Những dữ liệu bóc tách được từ hồ sơ công trình tại xã Tánh Linh cho thấy dấu hiệu buông lỏng kỷ cương trong công tác quản lý đấu thầu tại cơ sở. Người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư không thể đùn đẩy hay né tránh trách nhiệm khi để công tác mua sắm công tại đơn vị mình xảy ra tình trạng thiếu cạnh tranh thực chất và hiệu quả tài chính ở mức rất thấp.

Việc phê duyệt chuỗi gói thầu sát nút giá dự toán, đặc biệt là sự chậm trễ lên tới 30 ngày trong việc công bố kết quả lựa chọn nhà thầu tại dự án Đường ĐT.720 đi cầu Ba phản ánh sự thiếu sát sao trong công tác điều hành, cần được cơ quan quản lý cấp trên xem xét thấu đáo."

Tuân thủ kỷ cương theo tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg

Đồng thuận với góc nhìn pháp lý, các chuyên gia đấu thầu đánh giá rằng, tinh thần chỉ đạo tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã thiết lập một hành lang quản lý cực kỳ nghiêm khắc.

Bình luận về yếu tố này, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho biết: Chỉ thị số 12/CT-TTg đã nêu rất rõ cơ chế quy trách nhiệm trực tiếp đối với người đứng đầu. Theo đó, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi do mình quản lý, tuyệt đối không được để phát sinh cơ chế "xin - cho" nhằm trục lợi, tiêu cực.

"Khi để xảy ra hiện tượng một nhà thầu liên tục trúng chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm 0%, đi kèm các vi phạm về thời hạn công bố thông tin, điều này đặt ra câu hỏi lớn về tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Căn cứ theo Chỉ thị số 12/CT-TTg, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương cùng các cơ quan Thanh tra, Kiểm toán cần vào cuộc tiến hành hậu kiểm, đối chiếu lại toàn bộ dự toán ban đầu và năng lực thi công thực tế của nhà thầu. Việc thanh tra, kiểm tra phải được thực hiện kiên quyết, bảo đảm nguyên tắc "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ" để chấn chỉnh kịp thời các dấu hiệu bất thường, bảo đảm dòng vốn đầu tư công được sử dụng đúng mục đích", chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh.

Bài học về siết chặt kỷ cương quản lý vốn công cấp cơ sở

Vụ việc diễn ra tại chuỗi dự án do Phòng Kinh tế xã Tánh Linh làm chủ đầu tư là một bài học thực tiễn sâu sắc về công tác tổ chức và giám sát hoạt động mua sắm công tại cấp cơ sở trong kỷ nguyên hành chính mới. Để khắc phục triệt để lỗ hổng trong việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu thiếu tính cạnh tranh, các địa phương cần kiên quyết thực hiện nghiêm quy định đấu thầu qua mạng đối với 100% gói thầu theo đúng lộ trình của pháp luật hiện hành. Chỉ có sự công khai, minh bạch tuyệt đối trên môi trường Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia mới là phương thức hiệu quả nhất để sàng lọc năng lực doanh nghiệp, tối ưu hóa giá thầu một cách tự nhiên theo cơ chế thị trường, từ đó mang lại hiệu số tiết kiệm cao nhất và thực chất nhất cho tài sản công.

Tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình không phải là những khái niệm trừu tượng nằm trên giấy. Chúng đòi hỏi tinh thần thượng tôn pháp luật nghiêm minh, sự giám sát chặt chẽ từ cộng đồng và đặc biệt là sự quyết liệt, trong sạch từ những người đứng đầu cơ quan được giao trọng trách quản lý nguồn vốn nhà nước. Việc rà soát, làm rõ và xử lý kịp thời các dấu hiệu bất thường trong công tác lựa chọn nhà thầu chính là hành động thiết thực nhất để bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy quản lý nhà nước tại cơ sở.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.