Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, gói thầu 29,5 tỷ đồng tại Cần Thơ được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, một giai đoạn một túi hồ sơ. Về lý thuyết, đây là hình thức đảm bảo tính cạnh tranh cao nhất.
Tuy nhiên, thực tế diễn ra tại gói thầu IB2500526435 lại cho thấy một kịch bản hoàn toàn khác. Mặc dù có tới 4 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, nhưng sau các bước sàng lọc của đơn vị tư vấn và chủ đầu tư, chỉ duy nhất Liên danh Thiết bị Khối phổ thông được đưa vào danh sách xếp hạng và trúng thầu.
Điều đáng nói là giá dự thầu của các đối thủ bị loại đều thấp hơn giá của liên danh trúng thầu. Cụ thể, Liên danh Sài Gòn 68 - AZ Kiên Giang chào giá 27,6 tỷ đồng, thấp hơn giá trúng thầu gần 1 tỷ đồng. Công ty HN Dotnet cũng chào giá 27,8 tỷ đồng. Nếu một trong hai nhà thầu này không bị loại vì lỗi hồ sơ, ngân sách nhà nước đã có thể tiết kiệm thêm hàng tỷ đồng.
Việc các nhà thầu chào giá thấp nhưng lại mắc lỗi "ngớ ngẩn" trong hồ sơ kỹ thuật hoặc năng lực khiến dư luận không khỏi đặt nghi vấn về hiện tượng "quân xanh, quân đỏ". Theo quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, các hành vi thông thầu, gian lận, dàn xếp để một nhà thầu trúng thầu là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Nhìn rộng ra các hoạt động khác của Công ty Hương Tràm và Công ty Thiết bị Giáo dục trong năm 2025, tình trạng "thắng tuyệt đối" tại các địa bàn quen thuộc như Đắk Lắk hay các trường học tại Hà Nội diễn ra khá thường xuyên. Tại Đắk Lắk, Công ty Hương Tràm tham gia 6 gói và trúng cả 6 gói. Tại Trường THPT Chu Văn An, Công ty Thiết bị Giáo dục tham gia 4 gói và trúng cả 4 gói.
Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Hiệu quả của đấu thầu phải được đo lường bằng tỷ lệ tiết kiệm và chất lượng hàng hóa. Nếu một cuộc thầu có nhiều người tham gia nhưng các đối thủ đều bị loại vì những lỗi không đáng có, thì tính cạnh tranh của cuộc thầu đó chỉ là hình thức. Trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư trong trường hợp này cần được nâng cao theo đúng tinh thần Nghị định 214/2025/NĐ-CP".
Dư luận đang chờ đợi câu trả lời thỏa đáng từ Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ về việc thẩm định năng lực các nhà thầu tham dự, để đảm bảo tiền ngân sách được sử dụng hiệu quả nhất.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.
[Kỳ 5:] Để hoạt động đấu thầu đảm bảo minh bạch: Góc nhìn từ chuyên gia và cơ quan quản lý.