Nếu trước đây, giới trẻ luôn chạy theo những thiết bị và công nghệ mới nhất để kịp "bắt trend", thì nay một bộ phận Gen Z lại có xu hướng tìm về các giá trị cũ như máy ảnh compact, điện thoại nắp gập, máy nghe nhạc iPod hay đĩa than vinyl.

Trong bối cảnh nhịp sống số ngày càng dồn dập, áp lực thông tin liên tục bủa vây, nhiều người trẻ lựa chọn những thiết bị mang hơi hướng "retro" như một cách giảm tải, tìm lại sự tập trung và kết nối với những trải nghiệm đời thực.

Xu hướng này được gọi là "Retro Tech" (công nghệ cổ điển), đồng thời tạo động lực để "nostalgia marketing" (tiếp thị hoài niệm) trở thành một trong những chiến lược được nhiều thương hiệu trên thế giới theo đuổi.

Vì sao những món đồ "lỗi thời" lại hấp dẫn Gen Z?

Theo dữ liệu từ Global Web Index (GWI), Gen Z đang là thế hệ dẫn đầu xu hướng hoài cổ, với khoảng 15-17% người được khảo sát cho biết họ thích nghĩ về quá khứ hơn là tương lai. Đáng chú ý, hơn một nửa số người tham gia khảo sát yêu thích phong cách thời trang, âm nhạc và phim ảnh mang dấu ấn thập niên 1990 và Y2K.

Một trong những minh chứng rõ nét là sự trở lại của các mẫu máy ảnh compact có tuổi đời từ 10-20 năm. Từng bị smartphone lấn át, những chiếc máy ảnh sử dụng cảm biến CCD nay được săn lùng trên thị trường đồ cũ nhờ chất ảnh mềm, màu sắc đậm chất vintage - điều mà nhiều người cho rằng các camera hiện đại khó tái tạo nguyên bản.

Không chỉ máy ảnh, xu hướng "trốn mạng xã hội" cũng kéo theo sự trở lại của điện thoại nắp gập, điện thoại phổ thông, máy nghe nhạc iPod hay đĩa than vinyl. Theo các số liệu thị trường, doanh thu đĩa than tại Mỹ đã vượt mốc 1 tỷ USD, cho thấy sức hút của các sản phẩm analog vẫn rất lớn.

Điểm chung của những thiết bị này là sự tối giản: không thông báo liên tục, không quảng cáo, không bị cuốn vào các nền tảng mạng xã hội. Với nhiều người trẻ, đây là cách tạo khoảng lặng giữa nhịp sống số.

Mạng xã hội lại chính là nơi góp phần lan tỏa mạnh mẽ xu hướng này. TikTok và Instagram liên tục xuất hiện các nội dung mang màu sắc hoài cổ, thu hút hàng triệu lượt xem và tương tác, đồng thời trở thành kênh quảng bá hiệu quả của nhiều thương hiệu.

"Mạng xã hội chắc chắn là con đường tuyệt vời nhất để tiếp cận thị trường trẻ, bởi vì họ nghiện mạng xã hội", ông John Rowe, giáo sư giảng dạy ngành Truyền thông Tiếp thị tại Trường Trung học Carlmont, nhận định.

Tuy nhiên, nghiên cứu của GWI cũng cho thấy tâm lý hoài niệm không chỉ xuất hiện ở Gen Z mà có ở mọi thế hệ. Điểm khác biệt là mỗi nhóm tuổi sẽ hướng về những giai đoạn quá khứ khác nhau.

Góc nhìn tâm lý học: Hoài niệm như một "liều thuốc" tinh thần

Về mặt tâm lý học hành vi, hoài niệm được xem là một chất xúc tác cảm xúc mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu tìm kiếm sự an toàn và an ủi tinh thần trong một thế giới nhiều biến động.

Khi con người tiếp xúc với những tín hiệu gợi nhớ quá khứ, từ âm thanh, hình ảnh đến phong cách thiết kế, các vùng não liên quan đến trí nhớ và cảm giác tưởng thưởng sẽ được kích hoạt, góp phần củng cố những ký ức tích cực.

Các chuyên gia nhận định, xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển từ tâm lý FOMO (Fear of Missing Out - sợ bỏ lỡ) sang JOMO (Joy of Missing Out - niềm vui khi chấp nhận bỏ lỡ).

Thay vì liên tục kiểm tra điện thoại và cập nhật thông tin, nhiều người trẻ lựa chọn ngắt kết nối trong một khoảng thời gian bằng các thiết bị analog để lấy lại quyền chủ động đối với cuộc sống.

Điều đáng chú ý là Gen Z đang hoài niệm về một thời kỳ mà phần lớn họ chưa từng trải qua. Ngoài ảnh hưởng từ gia đình và văn hóa đại chúng, nhiều người coi những thập niên trước là biểu tượng của sự nguyên bản, chậm rãi và ít áp lực hơn hiện tại.

Đó cũng là "điểm chạm" để các thương hiệu xây dựng những chiến dịch tiếp thị hoài niệm. Thay vì chỉ tái bản sản phẩm cũ, nhiều doanh nghiệp đang bán cho khách hàng cảm giác được trở về một không gian văn hóa quen thuộc, nơi tốc độ sống chậm hơn và trải nghiệm mang tính cá nhân hơn.

Khi hoài niệm trở thành chiến lược kinh doanh

Nắm bắt sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, nhiều thương hiệu đã nhanh chóng đưa yếu tố hoài niệm vào chiến lược phát triển sản phẩm và truyền thông.

Netflix là một trong những ví dụ tiêu biểu khi series Stranger Things góp phần đưa thời trang, âm nhạc thập niên 1980 trở lại mạnh mẽ, đồng thời giúp một ca khúc ra đời cách đây hơn 40 năm quay trở lại nhóm dẫn đầu bảng xếp hạng Billboard.

Trong lĩnh vực công nghệ, Fujifilm ghi nhận doanh thu mảng hình ảnh tăng lên 3,9 tỷ USD nhờ mở rộng sản lượng dòng máy ảnh X100VI mang phong cách cổ điển, đồng thời giới thiệu Instax Mini Evo Cinema với các chế độ giả lập phim.

Một số hãng công nghệ khác cũng phát triển các sản phẩm khai thác yếu tố hoài cổ, từ điện thoại gập đến các chế độ chụp ảnh mô phỏng chất ảnh Y2K nhằm đáp ứng nhu cầu của người dùng trẻ.

Theo các chuyên gia, tiếp thị hoài niệm đang trở thành công cụ giúp thương hiệu tạo kết nối cảm xúc với khách hàng trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh.

Hoài niệm là lợi thế, nhưng không thể thay thế sáng tạo

Bên cạnh những thành công, giới chuyên gia cũng cảnh báo việc quá lạm dụng yếu tố hoài niệm có thể khiến thương hiệu phụ thuộc vào quá khứ, làm giảm khả năng đổi mới và tạo ra những giá trị khác biệt.

Hoài niệm mang lại cảm giác thân thuộc và an toàn, nhưng để duy trì sức sống lâu dài, các chiến dịch tiếp thị cần cân bằng giữa giá trị truyền thống và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ người tiêu dùng, xu hướng Retro Tech cũng phản ánh sự thay đổi trong cách Gen Z tiếp cận công nghệ. Thay vì phủ nhận các thiết bị hiện đại, nhiều người trẻ đang chủ động thiết lập ranh giới với thế giới số để công nghệ phục vụ cuộc sống, thay vì chi phối cuộc sống.

Như một chuyên gia trong ngành đúc kết, chúng ta cần bắt đầu sáng tạo từ hôm nay để hoài niệm của 30 năm sau có cơ hội được sống tiếp.